Đhị đhr’nong đong đh’rơơng ha ruôi  ty rit đhị n’dup dzung da ding Răng Cưa, âng chr’val Trà Hiệp, chr’hoong da ding ca coong Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi, a moó Hồ Thị Nguyên, ma nưih Cor, xooc tơt bha nhai p’nang a bá, n’đăh hoọng năc k’noọ 10 cha năc p’niên li bur li biêr. A cu t’mooh, ca coon âng may? M’mơ p’nong? A moó Nguyên li hớ xang n’năc tơơp dap lêy:“T’ha năc Danh, xang năc tươc Tý, tươc Sinh, tươc Nga, tươc Hà, tươc Nhung, xang n’năc cớ tươc Liễu, Hồng, inh, Vũ. 10 p’nong.”

Bh’rợ n’niên ca coon âng a moó Nguyên công dưr vaih cơnh apêê c’júuc gr’vơh gr’vơi, lưch p’nong n’nâu, tươc p’nong n’tôh ăt pr’ang:“Bêl đêêc acu lươt đình sản n’đhang ca cay căh bơơn lươt. Tươc bêl moọ lươt cớ năc lâh ăt k’đhap cớ.”

Căh âi tươc 40 c’moo n’đhang a moó Hồ Thị Nguyên âi vêy 10 p’nong ca coon, 5 n’juih, 5 n’đil. Ca coon bâc, a moó công căh dzợ hay c’moo ting p’nong ca coong, năc muy năl, a đay pay k’dic bêl 15 c’moo, xang n’năc n’niê ca coon tr’nơơp, xang n’năc đhị đâu đanh 2 c’moo a moó n’niên ca cớ ca coon t’lach. A moó Nguyên moon, tơợ bêl pay k’dic pa tươc nâu câi, a moó năc muy ăt coh đong lâng n’niên ca coon. Pa zêng đong vêy 12 cha năc năc muy ăt g’nưm ooy bh’rợ bhrợ ha rêê lâng pa bhrợ thuê âng k’dic, tu cơnh đêêc ăt ha ul đha rưt. Bhrợ căh zâp cha, ca coon a nại zâp đoo công oom ooch, căh vêy ca coon n’đoo bơơn học hành liêm ta nih. Vêy đoo năc cha ơh r’clơng, lươt diing ăt t’c’xêê vêy chô ooy đong, a moó công căh bhr’nêy k’rang tươc:“U dzơơng học hâu. Muy ăt lươt cha ơh lâng pr’zơc căh năl ooy t’tăng. Căh bơơn lêy u chô. Nâu câi ca coon k’tứi, ca conh apêê đoo lươt pa bhrợ, căh ngai dzợ châc lươt chơơc lêy. k’dic cu lươt pa bhrợ đoọng ha pêê n’lơơng bêl vêy zên, bêl căh vêy ôt, căh zâp ch’na cha, công k’đhap zr’năh bhlâng.”

Pr’chăp n’niên ca coon bâc đoọng vêy ma nưih pa bhrợ; căh cậ n’niên ca coon n’juih đoọng vêy p’têêt tô goọ công dzợ dưr vaih bâc coh zr’lụ vel bhươl, da ding ca coong. Pr’loọng đong a moó T coh chr’hoong da ding ca coong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam âi vêy 2 p’nong ca coon n’đil đha nui tr’ut, học bhriêl n’đhang díc điêl a moó công p’zay n’niên p’xoọng muy p’nong n’juih. Pr’loọng đong âu zr’năh k’đhap, nâu câi a moó T vêy p’xoọng ca coon k’tứi, căh choom lươt pa bhrợ, pr’ặt tr’mông năc za nươr ooy k’dic lướt pa bhrợ đoọng ha pêê lơơng tu cơnh đêêc ta bhuch xr’dô bâc râu. Tơợ bêl vêy ca coon n’jưih, 2 a nhi ca coon n’đil căh lâh bơơn ca conh ca căn k’rang tươc, tu cơnh đêêc ting t’ngay ting oom ooch, học hành căh dzợ cơnh a hay. A moó Bhriu Thị Nem, Chủ tịch Hội Liên hiệp pân đil chr’hoong Tây Giang moon, vel đong lâng apêê tổ chức hội, đoàn thể coong âi xay bhrợ bâc c’lâng bh’rợ xay truih apêê đhị apêê câu lạc bộ n’đhang đhr’năng n’niên ca coon 3 p’nong năc a têh coh vel đong công dzợ dưr vaih bâc:“T’mêê năc a hay vêy 1 cha năc vêy 2 p’nong ca coon n’đil pậ ă, n’đhang kiêng vêy muy p’nong ca coon n;jưih, năc t’bhlâng n’niên p’xoọng muy p’nong cớ. râu 2 năc, dưr vaih bh’rợ ộm z’nươu g’đach doó choom vêy ca coon căh crêê cơnh pa choom đoọng tu cơnh đêêc năc vaih cớ ca coon. Râu 3 năc muy bơr ngai xơợng bhrợ kế hoạch hóa n’đhang căh u choom tu cơnh đêêc năc vêy cớ ca coon. Ting a cu lêy, pa dưr đợ pêê n’niên ca coon bâc lâh đhị tu căh crêê kế hoạch năc dzợ vêy ngai dzợ pa chăp  kiêng vêy ca coon n’jưih.”

Đợ mơ âng Tổng cục Thống kê đoọng lêy, đợ pân đil 15-49 c’moo n’niên ca coon thứ 3 năc a tếh bâc bhlâng coh Tây Nguyên ( 28,3%), xang n’năc nắc Bắc Trung bộ lâng truih toor biển miền Trung ( 19,7%). Ting p’căn Lê Thị Thủy, Trưởng Ban Acoon coh lâng Da ding ca coong tỉnh Quảng Nam, nâu đoo năc đợ zr’lụ vêy bâc đha nuôr acoon coh ăt ma mông, trình độ nân năl âng đha nuôr căh âi lâh, bh’rợ bơơn năl đợ bh’rợ g’đach doó choom vêy ca coon công cơnh bh’rợ xay truih p’too moon oôy kế hoạch hóa pr’loọng đong căh âi liêm bâc. Ting p’căn Lê Thị Thủy, kiêng bhrợ liêm bh’rợ acoon ma nưih, kế hoạch hóa pr’loọng đong, l’lăm choom tr’xăl, ha dưr dal c’năl âng đha nuôr:“Acu lươt bhrợ bhiệc lâng Chi cục Dân số kế hoạch hóa năc apêê a noo công vêy đợ râu xay moon, âi bâc chu pay đoọng bao cao su lâng z’nươu ộm đoọng doó choom vêy ca coon n’đhang apêê đoo căh tộ đươi dua. Ha dang ahêê choom tr’xăl c’năl âng apêê đoo tơợ trường học năc vêy vaih cơnh tr’xăl ga măc. Pa đhang moon, côh Tây Giang vêy câu lạc bộ “ căh nniên ca coon 3 p’nong” zâp c’xêê xay bhrợ 1 chu. Đợ ngai n’niên ca coon 3 p’nong năc vêy ra xay moon. Đhị đêêc công âi bhrợ cr’đơơng tươc c’năl ma loom âng apêê đoo ooy bh’rợ bhrợ pa dưr pr’ăt tr’mông, băn par ca coon a nại./.”

(Ảnh: Zing)

Đông con, nghèo đói, thất học …

câu chuyện buồn ở nhiều huyện vùng cao

Quan niệm sinh con để có thêm người đi nương, làm rẫy; hay có con trai để nối dõi tông đường, vẫn còn đè nặng lên nhiều gia đình ở vùng nông thôn, miền núi. Đây cũng chính là nguy cơ làm tăng tỷ lệ sinh con thứ 3 tại nhiều địa phương ở miền Trung. Con đông và cái vòng luẩn quẩn của đói nghèo, thất học cứ thế đeo bám không ít gia đình ở vùng cao. Ghi nhận của PV Đài TNVN

Trước ngôi nhà sàn sập sệ nằm dưới chân núi Răng Cưa, thuộc xã Trà Hiệp, huyện miền núi Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi, chị Hồ Thị Nguyên, người dân tộc Cor, đang ngồi bỏm bẻm nhai trầu, phía sau là gần chục đứa trẻ mặt mày lem luốc. Tôi hỏi, con chị à? Mấy đứa? Chị Nguyên ngớ người ra rồi đưa tay nhẩm tính: “Đứa thứ nhất là Danh, đứa thứ 2 là Tí, đưa thứ 3 Sỉnh, đứa thứ 4 là bé Nga, đưa thứ 5 bé Hà, bé Nhưng, rồi bé Liễu;bé Hồng, bé Vinh rồi bé Vũ. 10 đứa”

Việc sinh đẻ của chị Nguyên cũng tự nhiên như người ta hít khí trời, hết đứa nọ, đến đứa kia nối tiếp nhau ra đời: “Hồi đó mình muốn đi đình sản nhưng bị đau đi không được. Đến lúc định đi thì chửa rồi”

Chưa đến tuổi 40 nhưng chị Hồ Thị Nguyên đã có 10 đứa con, 5 trai, 5 gái. Con đông, chị cũng không nhớ nổi tuổi của từng đưa, chỉ biết rằng, mình lấy chồng năm 15 tuổi, sau đó sinh con đầu lòng, rồi cách đây 2 năm chị sinh thêm đứa út. Chị Nguyên bảo, từ ngày lấy chồng đến nay, chị chỉ ở nhà và sinh con. Cả gia đình 12 miệng ăn trông chờ cả vào  việc nương rẫy và làm thuê của chồng nên cứ mãi đói nghèo. Làm không đủ ăn, con cái đứa nào cũng suy dinh dưỡng, chẳng đứa nào được học hành đến nơi đến chốn. Có đứa chơi bời, lêu lổng bỏ nhà đi cả tháng  chị cũng chẳng quan tâm: “Nó biếng học đó, đi trốn giờ bạn bè nó không biết đi đâu. Chưa thấy nó về. Giờ con nhỏ, ba nó đi làm đâu ai đi kiếm. Chồng đi làm công nên hồi có tiền, hồi cũng không có, không đủ thực phẩm ăn, cũng khó khăn lắm.”

Quan niệm sinh con đông để lấy người lao động; hay đẻ con trai để có người nối dõi vẫn còn khá phổ biến ở vùng nông thôn, miền núi. Gia đình chị T ở huyện miền núi Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đã có 2 cô con gái ngoan ngoãn, học giỏi nhưng vợ chồng chị vẫn cố đẻ thêm để có con trai. Gia cảnh đã khó khăn, nay chị T có thêm con nhỏ, không thể lên nương, cuộc sống cả nhà dựa vào chồng đi làm thuê nên cứ thiếu trước, hút sau. Từ khi có em trai, 2 chị gái ít được cha mẹ quan tâm, chăm sóc nên ngày càng gầy yếu, học hành sa sút. Chị B’ríu Thị Nem, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Tây Giang trăn trở, địa phương và các tổ chức hội, đoàn thể cũng đã triển khai nhiều biện pháp tuyên truyền thông qua các mô hình câu lạc bộ nhưng tình trạng sinh con thứ 3 trên địa bàn vẫn có chiều hướng gia tăng: “Vừa rồi có 1 trường hợp có 2 đứa con gái lớn rồi nhưng mà mong mỏi có đứa con trai nên quyết tâm sinh đứa thứ 3 là con trai. Thứ 2 là xảy ra trường hợp uống thuốc tránh thai không đúng theo hướng dẫn nên bị vỡ kế hoạch. Thứ 3 là một số người thực hiện kế hoạch hóa nhưng không hợp nên vẫn sinh con thứ 3. Theo tôi nhìn nhận, tăng tỷ lệ sinh con thứ 3 thứ nhất là do vỡ kế hoạch nhưng bên cạnh đó một số trường hợp sinh 2 con gái rồi vẫn muốn có con trai nên sinh con thứ 3”

Số liệu của Tổng cục Thống kê cho thấy, tỷ lệ phụ nữ 15-49 tuổi sinh con thứ 3 trở lên cao nhất ở Tây Nguyên (28,3%), tiếp theo là Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung (19,7%). Theo bà Lê Thị Thủy, Trưởng Ban Dân tộc và Miền núi tỉnh Quảng Nam, đây là những khu vực có đông đông bào dân tộc thiểu số sinh sống, trình độ nhận thức của bà con còn hạn chế, việc tiếp cận các phương tiện tránh thai cũng như phương tiện truyền thông về KHHGĐ còn có hạn. Theo bà Lê Thị Thủy, muốn làm tốt công tác dân số, kế hoạch hóa gia đình, trước tiên phải thay đổi, nâng cao nhận thức của người dân: “Tôi đi làm việc với Chi cục DSKHHGD thi các anh cũng có những tâm sự la có những lúc phát bao cao su và thuốc tránh thai về nhưng họ không sử dụng. Nếu chúng ta thay đổi được nhận thức của họ từ trong trường học thi sẽ có tác động rất lớn. Ví dụ, ở Tây Giang có câu lạc bộ “không sinh con thứ 3” mỗi tháng sinh hoạt 1 lần. Những ai sinh con thứ 3 sẽ bị kiểm điểm, thi qua đó cũng đã tác động rất lớn trong  nhận thức, suy nghĩ của họ về vấn đề tổ chức cuộc sống gia đình, nuôi dạy con cái”./.

(Ảnh: Báo Quảng Nam)

(Ảnh bìa: Báo Quảng Nam)