Chr’val A Xan, chr’hoong da ding ca coong c’noong k’tiêc Tây Giang, tỉnh Quảng Nam ăt ch’ngai đhị trung tâm lâh 30 cây số. đhị đâu, lâh bh’rớ bhrợ k’ool tơợ lang a hay coh vel Ka Noonh dzợ vêy bh’rớ taanh dzăc a pậ a đhung lâng taanh a din. Năc ting ooy bh’nơơn, ma nưih Cơ Tu đươi dua đợ bh’rơ taanh dză la lay cơnh. A moó Alăng Thị Chích, Chủ tịch Hội Liên hiệp Pân đil chr’val A Xan đoọng năl, đoọng bhrớ t’vaih zong guy ha roo a bhoo bâc bel bil tơ c’xêê. Pr’đươi xang bêl lươt pay, đha nuôr đơơng chong coh đac, xang năc chrêêh k’tứi, chíah ting n’jeh xang năc đơơng đha hâc ooy tir ch’rung đoọng g’đach doó choom ca moot lâng bhrớ t’vaih bh’nơơn vêy cơnh đanh mâng. Bh’rớ taanh dză năc công k’đhap n’đhang cơnh lâng tr’pang têy z’hai t’bach, pân juih Cơ Tu âi taanh bhrớ t’vaih đợ bh’nơơn pa bhlâng liêm. Apêê pr’đươi n’nâu  bâc năc đoọng đươi coh pr’loọng đong căh cậ bhrợ pr’hêl đoọng ha t’mooi, đoọng ha c’bhuh xoọng. A moó Alăng Thị Chích t’mooh, hâu tu căh bhrớ t’vaih đợ bh’nơơn n’năc dưr vaih pr’đươi pa câl  ooy thị trường, bhrớ t’vaih râu pa chô ha đha nuôr: “Xoọc đâu, zr’năh k’đhap âng đha nuôr bhrớ t’vaih apêê bh’nơơn k’dang lêy căh vêy ngai câl bhleey tu c’lâng c’tôch ch’ngai bha dă. A cu k’noọ năc choom bhrớ t’vaih c’bhuh, k’rông bhrớ lâng pa choom đoọng ha đha nuôr. Apêê ga rứa vêy choom taanh bhrơ n’đhang ting t’ngay ting bil pât căh bơơn pa choom đoọng  ha lang t’tun. Tu apêê đoo lêy căh vêy kiêng, nâu câi zấp râu công đươi zêng pr’đươi nhựa lâng bh’nơơn tơợ đồng bằng đơơng apêê đoo lêy âi u buôn, căh ngai kiêng đợ pr’đươi cơnh đêêc dzợ tu cơnh đêêc đha nuôr apêê đoo công căh lâh bhợ.”

Tơợ zr’lụ da ding ca coong c’noong k’tiêc Tây Giang  chô ooy chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, bâc vel ty đanh âng đha nuôr Cơ Tu dzợ bơơn zư đơc đợ c’leh văn hoa đanh đươnh. Vel Bhơhôồng chr’val Sông Kôn, chr’hoong  Đông Giang tơợ đanh a hay bơơn t’mooi năl tươc cơnh lâng bhiêc bhan đăh t’ri, pr’mua tân tung da dă, bh’rớ taanh a din, taanh zong công cơnh bh’rợ ch’na dh’năh cơnh lâng apêê ch’na dh’năh  âng vel đong bơơn bhrớ t’vaih pa dưr zâp prang. Đhị đâu, Tổ chức Lao động Quốc tế ILO xay bhrớ Dự án “Pa dưr bh’rợ du lịch đhị apêê chr’hoong ch’ngai bha dăh coh k’tiếc bhlâng tỉnh Quảng Nam”.  Đhị bâc c’moo xay bhrớ, tơợ bh’rớ bhrớ têng la lêêh, đha nuôr năc tơơp pâh bhrớ za zum, cơnh lâng têy bh’rơ bơơn pa choom đoọng âi bhrớ t’vaih đợ apêê bh’nơơn bhrợ lâng têy cơnh lâng bấc pr’đhang liêm, mâng. T’coóh Bhriu Thiện, đha nuôr vel Bh’hôông đoọng năl, pr’đơợ coh da ding ca coong vêy bâc pr’đươi đoọng đha nuôr taanh bhrợ pa dưr bh’rợ ty đanh. T’coóh Thiện k’rang tước bêl ooy, đợ pr’đươi coh crâng căh dzợ vêy bâc, năc pa bhlâng k’đhap đoọng k’đhơợng bhrợ bh’rơ ty đanh âng aconh a bhươp đớc đoọng: “C’rêê coh crâng năc ha ooy căh vêy n’đhang đha nuôr ăt zâp t’ngay đâc trêêh. Ha dang ahêê căh k’rong choh pa dưr năc r’dợ bil pât zêng, căh dzợ choom zư đơc bh’rợ. Tu apêê bh’nơơn taanh dzăc n’nâu căh vêy c’rêê năc căh vêy choom ng’bhrớ.”

Đh’rưah lâng bh’rớ quy hoạch, ra pă, bhrớ pa dưr zr’lụ đha nuôr ăt ma mông p’têệt lâng Bh’rợ xa nay cr’noọ cr’niêng k’tiêc k’ruung bhrớ pa dưr vel bhươl t’mêê ha đha nuôr coh apêê chr’hoong da ding ca coong, tỉnh Quảng nam k’rong bhrợ pa dưr pr’đơợ hạ tầng, pa zum lâng apêê bh’rợ pa dưr tr’mông tr’meh – pr’ăt tr’nơt, bhrợ t’bhứah apêê đươi dua vặ zên t’đui đoọng, zooi đoọng  bh’rợ bhrợ cha pa zum llâng p’too moon đha nuôr z’lâh đha rưt.... T’mêê đâu, Hiệp hội Đơơng pa câl pr’đươi thủ công mỹ nghệ Việt Nam lâng Trường Sơn Xanh âng Cơ quan pa dưr quốc tế Hoa Kỳ ( USAID) tơợp bhrợ dự án k’tứi “ Bhrợ bhr’lậ c’lâng bhrợ cha nhâm mâng ha đha nuôr acoon coh đhị bh’rợ pa dưr c’bhúh chr’năp c’rêê, cr’đêê lâng tơơm z’nươu đoọng pa dưr bh’rợ zư đớc râu bâc ơl sinh học coh tỉnh Quảng Nam”. Dự án vêy bhrớ t’vaih bh’rớ tr’nêng yêm têêm, pa chô hăt bhlâng 20% ha lấh 2.500 cha nắc coh apêê chr’hoong t’đui đoọng. Côh đêêc, bâc năc pân đil lâng pr’loọng đha rưt ma nưih Cơ Tu. L’lăm, Hiệp hội Đơơng pa câl pr’đươi thủ công mỹ nghệ Việt Nam bhrợ pa choom đoọng kỹ thuật, bhrợ pa dưr c’bhúh giảng viên bha lâng đhị apêê vel đong đoọng zooi choh t’mêê 100 hécta c’rêê, zư lêy bhrớ têng nhâm mâng 40 hécta c’rêê côh n’dup crâng a bhuy ting quy trình nhâm mâng, choom bơơn năl tu tơơm. T’cooh Lê Bá Ngọc, Tổng Thư ký Hiệp hội Đơơng pa câl pr’đươi thủ công mỹ nghệ Việt Nam đoọng năl: “A zi pa dưr c’bhúh bh’nơơn bhrớ têng ha thị trường du lịch lâng bh’nơơn năc choom p’têệt lâng doanh nghiệp đoọng đơơng pa câl. Tu cơnh đêếc p’têệt đơơng pa câl ooy k’tiêc k’ruung n’lơơng bhrợ t’vaih bh’rợ bhrợ têng ga măc. Vêy apêê daonh nghiệp xoọc đâu xay moon k’rong bhrợ đong bhrợ têng dhd’rứah lâng đha nuôr, bhrợ t’vaih đoọng ha pêê đoo râu k’rêêm bhrợ têng, năc bh’rớ tr’nêng vêy mă pa dưr nhâm”./.

Sản phẩm đan lát của đồng bào Cơ Tu

Tạo cơ hội việc làm cho đồng bào dân tộc nghèo ở Quảng Nam

PV Hoài Nam/ VOV- miền Trung

Đồng bào Cơ Tu ở các huyện miền núi cao của tỉnh Quảng Nam còn lưu truyền nhiều nghề truyền thống như: đan lát, dệt chiếu, dệt vải thổ cẩm… Với đôi bàn tay khéo léo, người Cơ Tu đã biến nguyên liệu của núi rừng thành những sản phẩm tinh xảo, đẹp mắt. Thế nhưng, làm thế nào để những vật dụng của đồng bào vươn ra thị trường, trở thành sản phẩm hàng hóa, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân là điều mà các cấp chính quyền, ngành chức năng địa phương đang hướng đến:

  Xã A Xan, huyện miền núi cao biên giới Tây Giang, tỉnh Quảng Nam nằm cách trung tâm huyện hơn 30 cây số. Nơi đây, bên cạnh ghề làm gốm đất nung lâu đời ở làng Ka Noonh còn có nghề đan lát và nghề dệt thổ cẩm. Tùy thuộc vào từng sản phẩm mà người Cơ Tu áp dụng những kỹ thuật đan khác nhau. Chị A Lăng Thị Chích, Chủ tịch Hội Liên hiệp phụ nữ xã A Xan cho biết, để hoàn thành gùi vận chuyển lúa hay gùi trẻ em đôi khi mất cả tháng trời. Nguyên liệu sau khi khai thác về, bà con đem ngâm ở khe suối, sau đó chẻ nhỏ, vót thành nan đem đặt trên dàn bếp để tránh mọt và tạo cho sản phẩm có độ bền. Nghề đan lát đòi hỏi kỹ thuật phức tạp nhưng với đôi bàn tay khéo léo, đàn ông Cơ Tu đã mày mò đan lát, làm ra những sản phẩm hết sức đẹp mắt. Các vật dụng này chủ yếu để dùng trong gia đình hoặc làm quà biếu cho khách, tặng sui gia. Chị A Lăng Thị Chích đặt câu hỏi, tại sao không biến những sản phẩm ấy thành hàng hóa bán ra thị trường, tạo nguồn thu nhập cho người dân?: “Hiện nay, khó khăn  của đồng bào là làm ra các loại sản phẩm hầu như không có người để trao đổi, mua bán do đường sá xa xôi. Em nghĩ cần thành lập nhóm, đầu tư và đào tạo cho bà con. Người lớn có tay nghề nhưng ngày càng mai một đi không truyền lại được cho thế hệ sau. Vì họ thấy không cần thiết, bây giờ cái gì cũng dùng đồ nhựa và sản phẩm từ đồng bằng lên họ thấy tiện, không ai cần những hàng như vậy nữa cho nên bà con họ cũng ít làm.”

Từ vùng cao biên giới Tây Giang xuôi về huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, nhiều ngôi làng truyền thống của đồng bào Cơ Tu còn giữ được những nét văn hóa lâu đời. Làng Bhơhôồng ở xã Sông Kôn, huyện Đông Giang lâu nay được du khách biết đến với lễ hội đâm trâu, điệu múa tâng tung, da dá, nghề dệt thổ cẩm, đan gùi truyền thống cũng như chương trình ẩm thực với các món ăn đặc trưng được tái hiện đầy đủ, sinh động. Tại đây, Tổ chức Lao động Quốc tế ILO triển khai Dự án “Tăng cường hoạt động du lịch tại các huyện sâu trong đất liền ở tỉnh Quảng Nam”. Qua nhiều năm triển khai, từ chỗ sản xuất riêng lẻ, người dân bắt đầu tham gia sản xuất tập thể, với tay nghề được qua đào tạo đã tạo ra các sản phẩm thủ công với nhiều mẫu mã bắt mắt, chất lượng cao. Ông B’ Rúi Thiện, người dân trong làng cho biết, đặc thù ở vùng núi có rất nhiều mây, tre, nứa, lồ ô và các loại dây leo khác. Ðây là nguồn nguyên liệu dồi dào để đồng bào phát triển các nghề truyền thống phục vụ nhu cầu sinh hoạt cũng như vận chuyển và săn bắn. Ông Thiện lo lắng đến một lúc nào đó, nguồn nguyên liệu dần cạn kiệt sẽ rất khó để duy trì nghề truyền thống cha ông để lại: “Mây trên rừng tất nhiên là có nhưng bà con hằng ngày lên rừng chặt mây. Nếu chúng ta không đầu tư trồng mây thì dần dần nó mất đi thì không thể duy trì nghề được. Vì các sản phẩm đan lát mà không có mây thì không thể làm được.”

Cùng với việc quy hoạch, sắp xếp, xây dựng khu dân cư gắn với Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới cho đồng bào ở các huyện miền núi, tỉnh Quảng Nam tập trung đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, lồng ghép các chương trình phát triển kinh tế-xã hội, mở rộng đối tượng được sử dụng vốn vay ưu đãi, hỗ trợ sinh kế gắn với vận động đồng bào vươn lên thoát nghèo.... Mới đây, Hiệp hội Xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam và Dự án Trường Sơn Xanh do Cơ quan Phát triển quốc tế Hoa Kỳ (USAID) tổ chức khởi động tiểu dự án “Cải thiện sinh kế bền vững cho các cộng đồng dân tộc thiểu số thông qua phát triển chuỗi giá trị mây tre đan và cây dược liệu nhằm tăng cường công tác bảo tồn đa dạng sinh học ở tỉnh Quảng Nam". Dự án sẽ tạo việc làm ổn định, tăng thu nhập ít nhất 20% cho trên 2.500 người ở các huyện ưu tiên. Trong đó chủ yếu là phụ nữ và các hộ nghèo đồng bào Cơ Tu. Trước mắt, Hiệp hội Xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam tổ chức tập huấn kỹ thuật, xây dựng đội ngũ giảng viên nòng cốt ngay tại địa phương để hỗ trợ trồng mới 100 héc ta mây, bảo vệ khai thác bền vững 50 héc ta mây dưới tán rừng tự nhiên theo qui trình bền vững, có thể truy xuất nguồn gốc. Ông Lê Bá Ngọc, Tổng Thư ký Hiệp hội Xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam cho biết: “Chúng tôi phát triển hàng loạt sản phẩm phục vụ cho thị trường du lịch và sản phẩm mà có thể liên kết được với doanh nghiệp để xuất khẩu. Chính vì liên kết xuất khẩu nên tạo quy mô sản xuất lớn. Có những doanh nghiệp hiện nay đã đặt vấn đề đầu tư xưởng sản xuất cùng bà con, tạo cho họ yên tâm sản xuất thì ngành nghề sẽ khôi phục lại thôi”./.

Nguyên liệu làm nên những sản phẩm thủ công mỹ nghệ..