Bha ar xrặ 1: Ton pa hư crâng

Bh’rợ pa hư crâng pa bhlâng bấc nắc bhrợ lấh 100 mét khối n’loong chr’nắp crêê ta col t’mêê u váih cóh bhươn k’tiếc k’ruung Phong Nha – Kẻ Bàng xoọc bhrợ đhanuôr vel đong n’nâu prá xay bấc pa bhlâng. Crâng ta luôn ta col pa hư. Apêê cơ quan chức năng nắc cr’zọ xa nay bh’rợ, g’đéch trách nhiệm. Đhanuôr ta moóh, vêy cơnh cậ nắc vêy bh’rợ đớc lơi, đương zúp zooi đoọng ha manuýh pa hư crâng bhrợ têng. C’bhúh phóng viên Đình Thiệu lâng Thanh Tuấn đhị miền Trung xrặ bhrợ đợ bha ar xrặ lâng pr’đớc: Crâng Quảng Bình crêê ta pa hư, kiểm lâm ắt cóh ooy? Cóh t’ruíh bêl đâu, đhanuôr lâng pr’zớc đương xơợng bha ar xrặ tr’nơớp âng pazêng bha ar xrặ lâng pr’đớc: Ton pa hư crâng.

Ch’ngai tơợ zung Vít Thù Lù cóh c’lâng Hồ Chí Minh n’đắh Đông âng cr’noon Mít, chr’val Kim Thuỷ, chr’hoong Lệ Thuỷ k’dâng 2 cây số nắc Tiểu khu 486, 487 âng crâng Khe Giữa, tỉnh Quảng Bình. Đhị đâu, k’zệt t’nơơm n’loong chr’nắp chắt váih k’ha riêng c’moo crêê ta col. Bấc t’nơơm n’loong ga mắc tước bơr cha nắc cuôr nắc crêê ta col. C’bhúh col n’loong nắc chréh n’loong ting t’clắh xang n’nắc roóc đơơng tơợ crâng, lóih cưa nắc dzợ t’mêê. Lướt rúh crâng ooy zr’lụ n’lơơng ângTiểu khu 486, 487, azi lêy bấc riáh n’loong lâng bìa n’loong t’nơơm lim, gõ, táu… crêê ta col. Đhị zr’lụ col n’loong nắc ng’lêy zr’lụ n’nâu ta bhrợ n’loong cóh đanh c’moo n’nâu. T’coóh Hồ bảy, đhanuôr cóh cr’noon Mít, chr’val Kim Thuỷ, chr’hoong Lệ Thuỷ xay moon, bơr pêê c’moo l’lăm ahay crâng dzợ bấc n’loong chr’nắp, nâu cơy nắc lứch ta col: “Nâu đoo nắc k’tiếc âng Kim Thuỷ ha dzợ crâng nắc âng lâm trường. Crâng g’mrâng, pô phong lan, t’nơơm n’loong gõ, lim, táu nắc crâng g’mrâng. Crâng âng chr’val Kim Thuỷ nắc crâng g’mrâng liêm pa bhlâng, nắc nâu cơy cắh dzợ vêy. Nâu cơy bil lứch, lứch bol da ding cắh ma n’loong, cắh dzợ vêy crâng. Apêê đoo col xang n’nắc apêê đoo chóh keo.”

Zr’lụ crâng crêê ta col pa hư nắc âng Tiểu khu 586, 587 âng Lâm trường Khe Giữa âng Công ty TNHH Muy thành viên Lâm Công nghiệp Long Đại, tỉnh Quảng Bình k’đhơợng lêy, zư lêy. Hau tu k’zệt t’nơơm n’loong chr’nắp crêê ta col pa hư cóh đanh đươnh nắc chính quyền vel đong lâng cơ quan chức năng cắh n’năl?. T’coóh Nguyễn Xuân Quế, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm chr’hoong Lệ Thuỷ xay moon, zr’lụ crâng crêê ta pa hư nắc vêy ta pazao đoọng ooy Lâm trường Khe Giữa k’đhơợng lêy, zư lêy, trách nhiệm bha lâng nắc ooy lâm trường. T’coóh Hồ Văn Tuyên, Chủ tịch UBND chr’val Kim Thuỷ, chr’hoong Lệ Thuỷ, tỉnh Quảng Bình ta đang moon xay bhrợ ghít trách nhiệm ooy crâng g’mrâng đhị Khe Giữa crêê ta pa hư: “Zr’lụ hân đoo nắc kiểm lâm zr’lụ đêếc k’đhơợng lêy zazum. Chr’nắp bhlâng nắc a đoo c’la crâng, trách nhiệm âng a noo k’đhơợng lêy. Nhà nước ơy pazao đoọng ooy a đoo k’đhơợng lêy, trách nhiệm lâng pazêng rau chế độ chính sách. Đhị zr’lụ Viét Thù Lù nắc zr’lụ âng Lâm trường Khe Giữa k’đhơợng lêy, c’la crâng nắc êếh rau âng chr’val. Đhị zr’lụ, cắh muy lâm trường, c’la crâng ha dzợ vêy bh’rợ pa hư crâng nắc cơ quan chức năng nắc ting lêy xay bhrợ.”

T’mêê đâu, xa nay prá xay cóh tỉnh Quảng Bình xay moon bấc ooy bh’rợ pa hư crâng n’loong lim chr’nắp dưr váih cóh Tiểu khu 329 nắc Chi nhánh Lâm Trường Trường Sơn, âng Công ty TNHH Muy thành viên Lâm Công nghiệp Long Đại k’đhơợng lêy. Lấh 45 n’loong, bấc bhlâng nắc lim, gõ… lâng k’zệt mét khối crêê ta col lất xa nay. Rau choom moon bhlâng, crâng crêê ta pa hư tơợ x’rịa c’moo 2018 nắc tước m’pâng c’xêê 3 c’moo đâu vêy ta bơơn lêy. T’coóh Ngô Như Đại xay moon, zr’lụ crâng lim crêê ta col ắt cóh zr’lụ crâng pa bhrợ chóh t’nơơm keo lai. Zr’lụ crâng lim đăn lâng Trạm k’đhơợng lêy crâng. Lâng bh’rợ nắc c’la crâng, tơợ Công ty TNHH Muy thành viên Lâm công nghiệp Long Đại ơy xay moon trách nhiệm âng đay nắc cắh lêy ghít. Đơn vị công ơy toọm muy bơr cán bộ crêê tước lâng xoọc xa nay x’rịa tơợ bh’rợ điều tra đoọng nắc toọm cớ đợ rau n’lất: “Nâu cơy, xoọc đoọng bha ar ooy công an ch’mêết lêy đợ manuýh bhrợ lất đoọng ng’toọm. Nắc pazêng Trạm n’nâu vêy trách nhiệm ooy cr’van âng crâng cóh zr’lụ đêếc. Bêl dưr váih bh’rợ bil bal nắc trách nhiệm ooy pr’đươi, hành chính lâng trách nhiệm hình sự lứch vêy ta xay moon. Công ty công ơy p’too moon lâm trường toọm Tổ đương zư lêy cóh zr’lụ đêếc.”

Cóh x’rịa c’xêê 3 c’moo đâu, bêl bh’rợ pa hư lấh 100 mét khối n’loong chơ bhăn cóh zr’lụ m’pâng bhươn k’tiếc k’ruung Phong Nha – Kẻ Bàng xoọc bhrợ bấc ngai xay moon, nắc c’bhúh pa hư crâng dzợ ton col pa hư lấh 2 héc ta crâng g’mrâng cóh zr’lụ toor âng zr’lụ bhươn n’nâu. Crâng crêê ta pa hư ch’ngai tơợ Trạm Kiểm lâm Chà Nòi, âng Hạt Kiểm lâm Bhươn k’tiếc k’ruung Phong Nha – Kẻ Bàng lấh muy pâng cây số lâng ắt đăn lâng c’lâng Hồ Chí minh bhrợ ha đhanuôr mốp loom cắh dzợ cơnh. T’coóh Phạm Văn Tân, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm chr’hoong Bố Trách xay moon la lua nắc bh’rợ zâl cha groong zíh bhlâng: “Hân đhơ Trạm ơy bơơn lêy bh’rợ nắc bơơn lêy z’lưa bhlâng. Hân đhơ crâng n’nắc ơy pazao đoọng ooy c’la zư lêy nắc azi k’đhơợng xay Nhà nước, nắc đơớh ng’bơơn lêy đoọng zâl cha groong. Tỉnh xoọc pazao đoọng ooy Hạt xay bhrợ liêm xang pazêng bha ar bha tơ, khởi tố vụ án ting cơnh xa nay xay moon âng pháp luật.”

Rau la lua đoọng lêy, bấc đhăm crâng g’mrâng cóh tỉnh Quảng Bình vêy ta pazao đoọng ooy pazêng lâm trường, công ty lâm nghiệp k’đhơợng lêy, zư lêy ơy lâng xoọc crêê ta pa hư bấc bhlâng. Bh’rợ quy hoạch crâng pa bhrợ nắc crâng chóh đh’rứah lâng crâng g’mrâng nắc bhrợ t’váih rau liêm crêê đoọng ha bấc manuýh ton đươi bh’rợ col n’loong chóh xang n’nắc col n’loong chr’nắp. Crâng g’mrâng vêy đhr’năng m’bứi lấh mơ. T’coóh Phạm Hồng Thái, Chi cục Trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Bình xay moon, bh’rợ col n’loong chóh vêy dưr váih bh’rợ ton pay col n’loong lất xa nay: “Rau la lua cậ xa nay âng đhanuôr apêê đoo moon nắc crêê, tơợ bh’rợ col crâng chóh nắc vêy ton đươi ooy bh’rợ col n’loong n’lơơng lất xa nay. Rau đâu đơớh ng’zâl cha groong. Acu công mốp loom lâng bh’rợ apêê c’la crâng tu rau bơơn pay pa chô cóh tr’nơớp nắc cắh t’bhlâng zư lêy crâng. Rau đêếc nắc rau pa bhlâng cắh choom bhrợ têng, nắc pa liêm pa crêê manuýh đương zư lêy crâng chuyên trách, vêy bh’rợ zư lêy crâng liêm choom lấh mơ./.”

Loạt phóng sự: RỪNG QUẢNG BÌNH BỊ TÀN PHÁ, KIỂM LÂM Ở ĐÂU?

Bài 1: Ngang nhiên phá rừng

                              PV Đình Thiệu-Thanh Tuấn

        Vụ phá rừng đặc biệt nghiêm trọng làm hơn 100 mét khối gỗ quí bị đốn hạ vừa xảy ra ở Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đang làm nóng dư luận tại địa phương này. Rừng liên tiếp bị chảy máu. Các cơ quan chức năng lại đùn đẩy, né tránh trách nhiệm. Người dân đặt câu hỏi, liệu có sự buông lỏng, tiếp tay cho lâm tặc hoành hành. Nhóm phóng viên Đình Thiệu và Thanh Tuấn tại miền Trung thực hiện loạt phóng sự: “Rừng Quảng Bình bị tàn phá, kiểm lâm ở đâu ?”. Trong chương trình hôm nay, mời quí vị và các bạn nghe Bài 1 của loạt phóng sự này với nhan đề “Ngang nhiên phá rừng”.

Cách cây cầu Vít Thù Lù trên đường Hồ Chí Minh nhánh Đông thuộc Bản Mít, xã Kim Thủy, huyện Lệ Thuỷ khoảng 2 cây số là Tiểu khu 486, 487 thuộc rừng Khe Giữa, tỉnh Quảng Bình. Tại đây, hàng loạt cây gỗ quí cả trăm tuổi bị đốn hạ, nằm la liệt. Nhiều cây đường kính 2 người ôm không xuể bị chặt trơ gốc. Lâm tặc cưa xẻ gỗ thành phách rồi tẩu tán ra khỏi rừng, vết cưa còn tươi rói. Băng rừng đi qua nhiều địa điểm khác thuộc Tiểu khu 486, 487, chúng tôi thấy có nhiều gốc và bìa gỗ cây lim, cây gõ, cây táu…bị cưa hạ. Dấu vết hiện trường cho thấy, rừng đã bị tàn phá một thời gian dài. Ông Hồ Bảy, người dân ở Bản Mít, xã Kim Thủy, huyện Lệ Thuỷ than phiền, mấy năm trước rừng còn nhiều gỗ quí, bây giờ chặt trụi hết rồi: “Đây là đất Kim Thuỷ nhưng rừng của lâm trường. Rừng thiên nhiên, hoa phong lan, cây gõ, lim táu là rừng đinh luôn. Rừng của xã Kim Thuỷ là rừng thiên nhiên đẹp nhất, chừ còn mô nữa. Giờ tan tành hết, toàn là đồi trọc, chứ không còn rừng thiên nhiên nữa. Họ đốn hạ một lúc vài cây rồi bắt đầu họ trồng keo hết.”

Khu vực rừng bị tàn phá thuộc Tiểu khu 486, 487 do Lâm trường Khe Giữa thuộc Công ty TNHH MTV Lâm Công nghiệp Long Đại, tỉnh Quảng Bình quản lý, bảo vệ. Vì sao hàng loạt cây rừng quí giá bị tàn phá một thời gian dài nhưng chính quyền địa phương và cơ quan chức năng không  hay biết?. Ông Nguyễn Xuân Quế, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm huyện Lệ Thuỷ cho rằng, khu vực rừng bị phá đã giao cho Lâm trường Khe Giữa quản lý, bảo vệ, trách nhiệm chính thuộc về lâm trường. Ông Hồ Văn Tuyên, Chủ tịch UBND xã Kim Thuỷ, huyện Lệ Thuỷ, tỉnh Quảng Bình đề nghị làm rõ trách nhiệm về việc rừng tự nhiên ở Khe Giữa bị tàn phá: “Địa bàn nào thì kiểm lâm địa bàn đó quản lý chung. Quan trọng là anh chủ rừng, trách nhiệm của anh là quản lý. Nhà nước đã giao cho anh quản lý, trách nhiệm mọi cái chế độ chính sách. Tại khu vực Vít Thù Lù là địa phận của Lâm trường Khe Giữa quản lý, không phải là chủ rừng thuộc xã quản lý. Trên địa bàn, không chỉ lâm trường, chủ rừng mà có hành vi tàn phá hủy hoại rừng thì cơ quan chức năng phải vào cuộc xem xét.”

Mới đây, dư luận ở tỉnh Quảng Bình xôn xao về vụ phá rừng gỗ lim quý hiếm xảy ra ở Tiểu khu 329 do Chi nhánh Lâm trường Trường Sơn, thuộc Công ty TNHH MTV Lâm Công nghiệp Long Đại quản lý. Hơn 45 cây gỗ, chủ yếu là lim, gõ…với hàng chục mét khối đã bị chặt hạ trái phép. Điều đáng nói, rừng bị tàn phá từ cuối năm 2018 nhưng mãi đến giữa tháng 3 năm nay mới phát hiện. Ông Ngô Như Khoa, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Lâm Công nghiệp Long Đại cho rằng, khu vực rừng gỗ lim bị chặt phá nằm trong rừng sản xuất trồng cây keo lai. Rừng lim có khoảng cách rất gần với Trạm quản lý và bảo vệ rừng. Với tư cách là chủ rừng, phía Công ty TNHH MTV Lâm công nghiệp Long Đại đã nhận trách nhiệm buông lỏng quản lý. Đơn vị cũng đã xử lý kỷ luật một số cán bộ liên quan và đang chờ kết luận điều tra để tiếp tục xử lý sai phạm: “Bây giờ, đang chuyển hồ sơ cho công an điều tra đối tượng vi phạm để xử lý. Còn các Trạm này phải chịu trách nhiệm về lâm sản trong khu vực đó. Khi xảy ra mất mát kể cả trách nhiệm về vật chất, hành chính và trách nhiệm về hình sự. Công ty đã chỉ đạo lâm trường xử lý kỷ luật Tổ trực tiếp giám sát khu vực đó.”

Vào cuối tháng 3 năm nay, giữa lúc vụ tàn phá hơn 100 mét khối gỗ mun tại vùng lõi Vườn Quốc gia Phong Nha- Kẻ Bàng đang làm nóng dư luận thì lâm tặc vẫn ngang nhiên triệt hạ hơn 2 hécta rừng tự nhiên trong vùng đệm của khu Vườn này. Rừng bị phá chỉ cách Trạm Kiểm lâm Chà Nòi, thuộc Hạt Kiểm lâm Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng hơn nửa cây số và nằm sát đường Hồ Chí Minh khiến dư luận càng thêm bức xúc. Ông Phạm Văn Tân, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm huyện Bố Trạch thừa nhận sự việc quá muộn: “Mặc dù Trạm phát hiện vụ việc nhưng phát hiện muộn. Mặc dù rừng đó giao cho chủ quany lý nhưng mình quản lý Nhà nước, thì  phải phát hiện để ngăn chặn sớm. Tỉnh đang giao cho Hạt hoàn tất hồ sơ, khởi tố vụ án theo quy định pháp luật.”

Thực tế cho thấy, nhiều diện tích rừng tự nhiên ở tỉnh Quảng Bình được giao cho các lâm trường, công ty lâm nghiệp quản lý, bảo vệ đã và đang bị tàn phá dữ dội. Việc quy hoạch rừng sản xuất là rừng trồng xen lẫn với rừng tự nhiên đã tạo kẻ hở cho nhiều người lợi dụng khai thác rừng trồng rồi chặt phá cây gỗ quí. Rừng tự nhiên có nguy cơ thu hẹp dần. Ông Phạm Hồng Thái, Chi cục Trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Bình thừa nhận, quá trình khai thác gỗ rừng trồng có xảy ra tình trạng lợi dụng khai thác gỗ trái phép: “Thực tế dư luận họ nói đúng, quá trình khai thác gỗ rừng trồng có lợi dụng việc khai thác gỗ trái phép. Cái này cần ngăn chặn ngay. Tôi cũng rất bức xúc chuyện các chủ rừng vì lợi nhuận mà không tập trung để bảo vệ rừng. Cái đó rất không nên làm, anh phải kiện toàn lại lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách, có phương án bảo vệ rừng bảo đảm an toàn.”./.