Lâh 60 c’moo âi, t’cooh vel Lỳ Xuyến Phù vêy lâh 40 c’moo đh’rưah lâng cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng A Pa Chải ch’mêêt lêy zư lêy c’lâng c’noong k’tiêc, cr’lặ t’nil. T’cooh năc năl ghit đhăm k’tiêc, tran đac chr’val c’noong k’tiêc Sín Thầu tu cơnh đêêc hay ting acoon số n’đăh đhăm k’tiêc a bhuy, cha năc ma nưih ma mông đhị t’pool vel, coh đêêc 96% năc ma nưih Hà Nhì. T’cooh vel Lỳ Xuyến Phù đoọng năl: “Prang chr’val Sín Thầu vêy 40,5 km c’lâng c’noong k’tiêc k’tiêc k’ruung cơnh lâng 16 cr’lặ t’nil. Coh đêêc c’năt c’noong k’tiêc Việt Nam – Trung Quốc n’juôi ch’ngai 19,5 km, pa zêng t’cool cr’lă t’nil; c’năt c’noong k’tiêc Việt Nam – Lào n’juôi 21 km cơnh lâng t’pool cr’lă lâng muy cr’lặ p’têêt lâng pêê k’tiêc k’ruung: Việt Nam ,Lào lâng Trung Quốc”. Căh muy cơnh đêêc, t’cooh vel Lỳ Xuyến Phù dzợ năl ghit đhr’niêng cr’bưn âng đha nuôr apêê chr’val đăn đêêc, cơnh: Leng Su Sìn, Sen Thượng lâng năl ghit đhrniêng cr’bưn âng muy bơr ngai đha nuôr zr’lụ c’noong k’tiêc coh Trung Quốc.

Zâp chu đh’rưah lâng bộ đội biên phòng lươt ch’mêêt lêy c’noong c’noong k’tiêc, t’cooh vel Lỳ Xuyến Phù dzợ đơc cr’chăl tươc zâp đong p’too moon, xay truih đha nuôr đươi dua chủ trương, c’lâng xa nay âng Đảng, chính sách, pháp luật âng Nhà nước; căh xơợng đươi râu p’tôc t’môp Đảng lâng Nhà nươc. Vel ngai vêy bh’rợ ga măc t’cooh vel Lỳ Xuyến Phù zêng tươc pâh; pr’loọng đong ngai vêy bh’rợ kiêng tươc t’cooh năc t’cooh công căh bool p’lơơp măt, tu cơnh đêêc đha nuôr apêê acoon coh coh c’noong k’tiêc Mường Nhé zêng đơc đoọng ha đoo râu chăp hơnh, mâng loom. Cơnh lâng apêê đoo, t’cooh âi năc  “bha lâng n’loong ga măc ma bhuy” đoọng zâp ngai ga vơh za nươr truih c’noong k’tiêc ch’ngai bha dăh...

Xay moon ooy t’cooh vel Lỳ Xuyến Phù, Thiếu tá Đặng Văn Tuấn, Đồn trưởng Đồn Biên phòng A Pa Chải đoọng năl: Zâp g’luh lươt ch’mêêt lêy vêy t’cooh vel Lý Xuyến Phù năc đhi noo k’rêêm loom bhlâng, đươi cơnh đêêc bh’rợ p’too moon, xay truih apêê quy định pháp luật liêm buôn lâh. Tu coh bêl cán bộ, chiến sĩ biên phòng xay truih, năc t’cooh vel Lỳ Xuyên Phù  xay moon ghit lâng p’rá acoon coh tu cơnh đêêc đha nuôr đơơh năl zâp ting xa nay, quy định t’mêê. Cơnh lâng z’hai âng đay, t’cooh vel Lỳ Xuyến Phù âi xay truih liêm choom Luật An ninh c’noong k’tiêc, quy chế zư lêy c’noong k’tiêc, cr’lă t’nil. Năc đhêêng xang muy g’luh xay truih âng t’cooh, 100% pr’loọng đong coh chr’val Sín Thầu âi tự nguyện ký gr’hoot ting pâh k’dhơợng lêy, zư lêy c’noong k’tiêc, cr’lă t’nil, zư lêy yêm têêm vel đong; coh đêêc vêy 7 pr’loọng đong zươc pâh k’đhơợng lêy 19,5 km c’lâng c’noong k’tiêc lâng 8 cr’lă t’nil.

Căh muy t’bhlâng ting pâh ch’mêêt lêy c’noong k’tiêc, t’cooh vel Lỳ Xuyến Phù dzợ năc ma nưih lươt l’lăm coh apêê bh’rợ thi đua pa bhrợ ta têng, t’bil ha ul pa xiêr đha rưt coh vel đong. Lâh bhrợ ca van ha pr’loọng đong, t’cooh dzợ lưch loom zooi bâc ngai đha rưt coh chr’val vêy p’xoọng zên, acoon m’ma đoọng pa dưr tr’mông. Ting lêy t’cooh, ma nưih Hà Nhì coh Sín Thầu zêng p’zay bhrợ têng, t’bil ha ul pa xiêr đha rưt liêm choom coh vel đong.

Cơnh lâng râu chroi đoọng liêm choom ha c’noong k’tiêc lâng đha nuôr c’noong k’tiêc, c’moo 2016, t’cooh vel Lỳ Xuyên Phù hâng hơnh bơơn Thủ tướng Chính phủ đoọng Bằng khen “ Tu bh’rợ bhrợ pa dưr quyền bhrợ c’la zư lêy K’tiêc k’ruung”; t’cooh công hâng hơnh bơơn Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng đoọng Bằng khen tu vêy bh’nơơn ga măc chr’năp ting pâh xơợng bhrợ T’ngay Biên phòng pa zêng dha nuôr, cr’chăl 2009-2019./.

Cây đại thụ" giữa đại ngàn biên cương

Không kể ngày mưa hay ngày nắng và mùa nào cũng vậy, mỗi sớm tinh mơ khi người Hà Nhì trên bản Tá Miếu, xã Sín Thầu, huyện Mường Nhé (Ðiện Biên) còn chìm sâu trong giấc ngủ, thì già làng Lỳ Xuyến Phù đã cùng cán bộ, chiến sĩ Ðồn Biên phòng A Pa Chải lên đường tuần tra đường biên, cột mốc. Ðây là công việc mà ông đã tự nguyện gắn bó suốt mấy chục năm qua…

Hơn 60 tuổi đời, già làng Lỳ Xuyến Phù có hơn 40 năm đồng hành cùng cán bộ, chiến sĩ Ðồn Biên phòng A Pa Chải tuần tra bảo vệ đường biên, cột mốc. Ông thông thạo địa bàn, địa hình xã biên giới Sín Thầu cho nên nhớ từng con số về diện tích tự nhiên, nhân khẩu sinh sống tại bảy bản, trong đó 96% số dân là người dân tộc Hà Nhì. Già làng Lỳ Xuyến Phù cho biết: "Toàn xã Sín Thầu có 40,5 km đường biên giới quốc gia với 16 cột mốc. Trong đó tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc dài 19,5 km, gồm tám cột mốc; tuyến biên giới Việt Nam - Lào dài 21km với bảy cột mốc và một cột mốc tiếp giáp giữa ba nước: Việt Nam, Lào và Trung Quốc". Không chỉ thế, già làng Lỳ Xuyến Phù còn am hiểu phong tục, tập quán nhân dân các xã lân cận, như: Leng Su Sìn, Sen Thượng và hiểu cả tập quán của một bộ phận người dân vùng cận biên ở Trung Quốc.

Mỗi lần cùng bộ đội biên phòng đi tuần tra đường biên, già làng Lỳ Xuyến Phù còn dành thời gian đến từng nhà vận động, tuyên truyền người dân chấp hành chủ trương, đường lối của Ðảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; không nghe luận điệu tuyên truyền của kẻ xấu và không di cư tự do. Bản nào có việc lớn già làng Lỳ Xuyến Phù đều đến dự; gia đình nào có việc cần đến ông thì ông không bao giờ từ chối, bởi thế mà người dân các dân tộc trên biên giới Mường Nhé đều dành cho ông sự quý trọng, tin tưởng. Với họ, ông đã là "cây đại thụ" để tất cả nương nhờ trên biên giới xa xôi...

Nói về già làng Lỳ Xuyến Phù, Thiếu tá Ðặng Văn Tuấn, Ðồn trưởng Ðồn Biên phòng A Pa Chải cho biết: Mỗi chuyến đi tuần có già làng Lỳ Xuyến Phù thì anh em yên tâm lắm, nhờ đó công tác tuyên truyền, phổ biến các quy định pháp luật thuận lợi hơn rất nhiều. Bởi trong khi cán bộ, chiến sĩ biên phòng thông tin, phổ biến thì già làng Lỳ Xuyến Phù giải thích cặn kẽ bằng tiếng dân tộc cho nên người dân hiểu tường tận từng vấn đề, quy định mới. Với khả năng truyền cảm hứng của mình, già làng Lỳ Xuyến Phù đã tuyên truyền rất hiệu quả Luật An ninh biên giới, quy chế bảo vệ đường biên, cột mốc. Chỉ sau một buổi tuyên truyền của ông, 100% số gia đình trong xã Sín Thầu đã tự nguyện ký cam kết tham gia quản lý, bảo vệ đường biên, cột mốc, bảo đảm an ninh trật tự; trong đó có bảy gia đình đăng ký tự quản 19,5 km đường biên và tám cột mốc.

Không chỉ tích cực tham gia tuần tra biên giới, già làng Lỳ Xuyến Phù còn là người luôn đi đầu trong các phong trào thi đua lao động sản xuất, xóa đói, giảm nghèo ở địa phương. Ngoài làm giàu cho gia đình, ông còn tận tình giúp nhiều người nghèo trong xã có thêm vốn, con giống để phát triển kinh tế. Noi gương ông, người Hà Nhì ở Sín Thầu đều hăng say tăng gia sản xuất, thực hiện hiệu quả các mục tiêu xóa đói, giảm nghèo ở địa phương.

Với những đóng góp tích cực cho biên giới và đồng bào biên giới, năm 2016, già làng Lỳ Xuyến Phù vinh dự được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen "Vì sự nghiệp xây dựng chủ quyền bảo vệ Tổ quốc"; ông cũng vinh dự được Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng tặng Bằng khen thành tích xuất sắc trong tham gia thực hiện Ngày Biên phòng toàn dân, giai đoạn 2009 - 2019.

                           Bài và ảnh: Báo Dân tộc và Phát triển