G’luh lưm, ta mooh, xay moon đăh c’rơ tr’mông âng apêê y bác sĩ Trạm Y tế chr’val A Vương, chr’hoong Tây Giang đhị vel A Récbơơn ta bhrợ têng đhị Gươl. Cr’noọ bh’rợ lưm ta mooh, k’rang zư lêy c’rơ, đoọng za nươu ha đhanuôr đhị đong bơơn Trạm Y tế chr’val A Vương xay bhrợ tợơ bấc c’moo đâu.

Amoó A Rất Cô ặt đhị vel A Réc, chr’val A Vương đọong năl, nắc pr’loọng đong đha rựt âng chr’val, pr’loọng đong a moó căh vêy zập pr’đợơ đoọng lướt cha mệêt lêy c’rơ tr’mông ta luôn. Bấc c’moo đâu, a moó g’lếêh a chặc a rang, vil moh mặt, k’oóh… mơ chu pleng k’tiếc p’lăh, ha dợ nắc căh lâh lướt Trạm y tế đoọng cha mệêt lêy c’rơ tu căh vêy zên. Tợơ bêl  vêy bác sĩ chô tước vel đoọng khám pa dưah cr’ay, đoọng za nươu, a moó bhui har pa bhlầng. A moó A Rất Cô moon: “ Xợơng ca ay coh a chặc, ha dợ căh lướt khám tu căh vêy zên, căh vêy xe. Mơ chu lướtt cơnh đếêc nắc lướt dzung, đơơng ca coon lướt học cung cơnh đếêc. Nâu kêi vêy bác sĩ chô tước đong đoọng pa dưah, a cu yêm bhlầng loom.”

Cung cơnh a moó A Rất Cô, t’cooh A Lăng Sơn c’moo đâu k’nặ 70 c’moo ặt đhị vel A Réc bhui har bhlầng bêl bơơn cán bộ, bác sĩ chô tước đong lưm ta mooh, khám pa dưah đoọng. T’cooh Sơn moon, mơ chu xợơng vêy apêê k’bhuh cán bộ, y bác sĩ chô nắc t’ngay đếêc ma nuyh coh vel zêng đhêy coh đong đoọng lêy cha mệêt c’rơ tr’mông. Tr’mong tr’meh âng đhanuôr vel A Réc nắc pr’loọng đha rựt đơ bhlầng, đăn đha rựt, tu cơnh đếêc, zập chu ca ay jeh căh vêy pr’đợơ đoọng khám pa dưah ca ay. Bh’rợ bác sĩ chô tước vel đong khám pa dưah ca ay, t’cooh cung cơnh apêê pr’loọng đong lơơng đhị vel A Réc zêng mr’hal: “A zi cảm ơn bhlầng vêy bác sĩ tước k’rang lêy c’rơ tr’mông đoọng ha zi. Đhanuôr ca ay bấc rau cr’ay cơnh k’oóh đh’mâl, rau đi rau tôh cắh năl cơnh zư pa dưah. A zi cảm ơn Đảng, Nhà nước ơy k’rang tước ha zi.”

Chr’val A Vương, chr’hoong Tây Giang vêy 9 vel, 515 pr’loọng, lâh 2000 cha nắc, đhanuôr Cơ Tu nắc đơ bhlầng, đợ pr’loọng đong đha rựt dzợ bấc. K’tiếc k’bunh k’đhap k’ra, tr’mông tr’meh nắc lêy bhrợ t’bơơn cha tu cơnh đếêc bh’rợ k’rang zư lêy c’rơ tr’mông âng đhanuôr căh lâh pa ghit. Đọong đhanuôr vêy pr’đợơ khám pa dưah cr’ay ta luôn, nắc tợơ tợơp c’xêê, Trạm Y tế chr’val A Vương ơy bhrợ kế hoạch, ra pặ ting k’bhuh y bác sĩ k’đhợơng lêy ting zr’lụ. Xọoc đâu Trạm Y tế chr’val A Vương nắc vêy 6 cán bộ, y bác sĩ k’đhợơng lêy 9 vel. Ma nuyh k’đhợơng bhrợ căh vêy bấc tu cơnh đếêc apêê y bác sĩ Trạm lêy tr’xăl đoọng xiêr tước apêê vel coh zập tuần, zập quý nắc pa zưm lâng Trung tâm Y tế chr’hoongTây Giang đọong zư, pa dưah, đoọng za nươu âm đhị đong đoọng ha đhanuôr… Đươi cơnh đếêc, bh’rợ lêy cha mệêt đhr’năng cr’ay pa bhlầng nắc apêê cr’ay đăh c’lâng p’hơơm, coh n’căr… bơơn ta năl đâh loon. Y sĩ Đa Khoa Trần Thị Tý, Trạm trưởng Y tế chr’val A Vương đoọng năl: “Trạm Y tế cung ơy bhrợ têng kế hoạch ghit liêm, đh’rưah nắc pa zưm lâng y tế coh vel đoọng chếêc năl đhr’năng pr’luh cr’ay đoọng ha pêê za nươu buôn đươi pa dưah. Zập tuần nắc k’dua y bác sĩ xiêr ooy vel, buôn nắc đhanuôr k’rong đhị Gươl đoọng tước khám cr’ay. Lâh mơ, y bác sĩ dzợ xay moon pazêng rau buôn lưm đhị k’rang lêy , zư tr’mông tr’méh đoọng ha đhanuôr.”

        Đhị chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, cr’noọ bh’rợ k’rang zư lêy c’rơ tr’mông ting cơnh nguyên lý Y họcpr’loọng đong bơơn xay bhrợ đhị 2 chr’val A Vương lâng chr’val Dang tợơ 3 c’moo đâu. Nâu đoo nắc 2 chr’val ch’ngai bh’dăh, c’lâng lướt k’đháp k’ra bhlầng, bh’rợ xay bhrợ khám, zư pa dưah cr’ay coh đong nắc ơy chroi k’rong pa xiêr đhr’năng bịng xiên coh bệnh viện đăh piing, k’bớch zên bạc lướt ra véch đọong ha đhanuôr. Bác sĩ Nguyễn Huy Thông, Giám đốc Trung tâm Y tế chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đọong năl, n’đhơ bơơn bhrợ têng zăng vêy bh’nơơn ha dợ cr’noọ  bh’rợ Y học pr’loọng đong đhị Tây Giang nắc dzợ lưm bấc rau k’đhap k’ra tu căh zập máy móc k’rang zư lêy ca ay ca naanh, za nươu pa dưah cung căh zập, k’bhuh y bác sĩ căh bấc…: “Tu chr’val A Vương lâng chr’val Dang ch’ngai trung tâm, c’lâng lướt vốch k’đháp k’ra. Chr’val Dang nắc pa tệêt lâng chr’hoong Đông Giang, buôn lưm đhr’năng căh crêê tuyến, z’lâh tuyến đoọng khám pa dưah cr’ay. Tu cơnh đếêc, Trung tâm Y tế chr’hoong ta luôn xiêr Trạm Y tế xã đọong zúp zooi, pa zưm coh bh’rợ k’rang zư lêy c’rơ tr’mông đhanuôr đoọng zư nhâm mâng. Lâh mơ, pazêng đhị đhanuôr ma mông ch’ngai tợơ Trạm y tế chr’val, Trung tâm chr’hoong nắc apêê căh lâh bơơn k’rang zư lêy c’rơn tr’mông. Bh’rợ xay bhrợ cr’noọ  bh’rợ Y học pr’loọng đong lalua nắc pa dưr bh’nơơn.”/.

Hiệu quả từ mô hình Y học Gia đình tại Tây Giang

                                                     Kim Cương

Trong vài năm trở lại đây, Trung tâm Y tế huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam triển khai công tác đưa đội ngũ y bác sĩ về thôn bản thăm khám sức khỏe cho bà con tại nhà. Đây là mô hình hoạt động theo nguyên lý Y học Gia đình (YHGĐ), góp phần giảm tình trạng quá tải tại bệnh viên, tiết kiệm chi phí cho người dân...

Buổi thăm khám, tuyên truyền sức khỏe của các y bác sĩ Trạm Y tế xã A Vương, huyện Tây Giang tại thôn A Réc được tổ chức tại nhà Gươl. Đây là một hoạt động trong mô hình thăm khám, cấp phát thuốc cho bà con tại nhà được Trạm Y tế xã A Vương triển khai từ nhiều năm nay.

Chị A Rất Cô ở thôn A Réc, xã A Vương cho hay, là hộ nghèo của xã, gia đình chị không có điều kiện để kiểm tra, chăm sóc sức khỏe thường xuyên. Nhiều năm nay, chị bị nhức mỏi, chóng mặt, ho cảm... mỗi khi trở trời, thế nhưng ít khi chị đến Trạm Y tế xã hay bệnh viện để kiểm tra, khám chữa bệnh vì không có tiền. Từ khi bác sĩ về tận thôn để khám chữa bệnh, cấp thuốc, chị mừng lắm. Chị A Rất Cô nói: “ Bệnh tật tôi thấy trong người mệt mỏi lắm, nhưng không đi khám chữa bệnh được vì không có tiền, không có xe. Mỗi khi đi đâu tôi đều đi bộ, đưa con đi học cũng đi bộ hết. Nay có bác sĩ về tận thôn khám chữa bệnh tôi mừng lắm. Tôi bị đau nhức mỏi cả người, đau đầu chống mặt nữa. Làm sao mà không vui được, đến đây, được bác sĩ khám, cấp thuốc mừng lắm chứ !”

Cũng như chị A Rất Cô, già A Lăng Sơn năm nay gần 70 tuổi ở thôn A Réc rất phấn khởi khi được cán bộ, bác sĩ về tận nhà thăm khám, kiểm tra sức khỏe. Già Sơn bảo, mỗi khi nghe tin có đoàn cán bộ, y bác sĩ về là ngày hôm đó cả làng nghỉ làm, ở nhà chờ khám, kiểm tra sức khỏe. Cuộc sống bà con thôn A Réc chủ yếu là hộ nghèo, cận nghèo, do đó, mỗi khi đau ốm ít khi có điều kiện khám chữa bệnh. Việc bác sĩ về tận thôn khám bệnh, già cũng như bao gia đình ở thôn A Réc như “mở cờ trong bụng”: “Chúng tôi rất cám ơn, xúc động lắm có bác sĩ đến thăm khám, chăm sóc sức khỏe cho người dân như thế này. Bà con mắc nhiều bệnh như ho đờm, sổ mũi này kia có biết cách chữa trì gì đâu. Chúng tôi cảm ơn Đảng, Nhà nước đã quan tâm lắm.”

Xã A Vương, huyện Tây Giang có 9 thôn với 515 hộ, trên 2000 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào dân tộc Cơ Tu, tỷ lệ hộ nghèo cao. Địa bàn cách trở, đời sống chủ yếu là “tự cung tự cấp” nên việc gìn giữ sức khỏe chưa được người dân thật sự chú trọng. Để bà con có điều kiện được khám chữa bệnh thường xuyên, ngay đầu tháng, Trạm Y tế xã A Vương lên kế hoạch, phân công từng nhóm y bác sĩ phụ trách từng khu vực. Hiện Trạm Y tế xã A Vương chỉ có 6 cán bộ, y bác sĩ phụ trách 9 thôn. Lực lượng mỏng nên các y bác sĩ Trạm phải luân phiên xoay vòng xuống thôn hàng tuần, hàng quý kết hợp với Trung tâm Y tế huyện Tây Giang để thăm khám, cấp phát thuốc tại nhà cho người dân.... Nhờ đó, công tác theo dõi tình trạng bệnh tật, nhất là các bệnh về hô hấp, ngoài da... được phát hiện kịp thời. Y sĩ Đa Khoa Trần Thị Tý, Trạm trưởng Y tế xã A Vương cho biết:  “Trạm Y tế cũng lên kế hoạch rất cụ thể, đồng thời kết hợp với Y tế thôn bản để tìm hiểu tình trạng dịch bệnh để chuẩn bị các đầu thuốc cần thiết. Hằng tuần cử y bác sĩ xuống thôn, thường thì bà con tập trung tại Gươl để khám bệnh. Ngoài ra, y bác sĩ còn tư vấn những thắc mắc, hướng dẫn bà con chăm sóc sức khỏe và kiểm tra môi trường xung quanh khu dân cư sinh sống.” 

Tại huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, mô hình chăm sóc sức khỏe theo nguyên lý Y học Gia đình được triển khai tại 2 xã A Vương và xã Dang đã được 3 năm nay. Đây là 2 xã có điều kiện địa lý đặc thù, việc triển khai mô hình khám bệnh tại nhà đã phần nào giảm tình trạng quá tải, vượt tuyến, tiết kiệm chi phí đi lại cho người dân. Bác sĩ Nguyễn Huy Thông, Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, mặc dù được thực hiện khá hiệu quả nhưng mô hình Y học Gia đình tại Tây Giang vẫn còn nhiều khó khăn do thiếu máy móc phục vụ cho công tác chăm sóc y tế cộng đồng, đầu thuốc còn thiếu, đội ngũ y bác sĩ mỏng... “Do đặc thù địa lý của xã A Vương và xã Dang tiếp giáp với huyện Đông Giang, xa Trung tâm Y tế nên rất dễ xảy ra tình trạng trái tuyến, vượt tuyến trong việc khám chữa bệnh. Chính vì thế, Trung tâm Y tế huyện thường xuyên xuống Trạm Y tế xã để hỗ trợ, phối hợp trong công tác chăm sóc sức khỏe người dân để giữ chân bệnh nhân lại. Ngoài ra, những nơi bà con sống xa Trạm y tế xã, Trung tâm huyện rất thiệt thòi trong việc khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe. Việc triển khai mô hình Y học Gia đình thật sự phát huy hiệu quả.”/.