Ađhi Đoàn Ngọc Bảo, 17 c’moo, xoọc đâu nắc xoọc bhrọ chr’vắc c’niêng lâng hương đhị doanh nghiệp xã hội REVINA xay moon, nắc manứih khuých goo, bêl lướt pa bhrợ, nắc lưm bấc râu cắh pr’đoọng, liêm crêê lâng độp cắh kiêng âng c’la doanh nghiệp lâng apêê pa bhrợ cóh đâu. Lấh mơ, Bảo nắc dzợ lêy bhrợ bấc bhiệc hi lêệng, chế độ lương cắh ha mơ, lâng bấc râu cắh liêm choom n’lơơng. Tu cơnh đâu, Bảo cắh lấh ắt prá, pa đăn lâng zâp ngai, cung cơnh lêy xay moon râu quyền lợi âng đay. Đoàn Ngọc Bảo rơơm kiêng bhiệc lêy bhrợ lâng c’bhúh pa bhrợ cơnh đâu, lấh mơ nắc lâng manứih dzợ p’niên xa’dơơr nắc lêy cha mêết ooy cr’chăl bhr’lậ Bộ luật pa bhrợ: “Ooy cr’chăl bhrợ bhiệc, c’la đhị cu pa bhrợ cung cắh k’đươi acu bhrợ bhiệc glặp crêê, acu nắc lêy bhrợ đợ bhiệc zăng hi lêệng lâng cắh vêy pr’đươi đoọng zư lêy xoọc bêl pa bhrợ. Acu pa bhlâng ga lêếh bêl lêy bhrợ hi dưm, bhrợ pa xoọng giờ lâng ta luôn ta ặt moon zâp cơnh. Quyền lợi âng cu cắh bơơn cơnh apêê lơơng, hân đhơ zên lương cung cơnh đêếc. Tơợ bêl acu moót pa bhrợ tước đâu nắc cắh váih hợp đồng n’đoo lâng đợ điều khoản đắh quyền lợi âng đay. Acu rơơm kiêng đợ apêê p’niên pa bhrợ cung vêy bơơn đợ quyền lợi âng đay.”

       Ting cơnh bh’nơơn lêy cha mêết quốc gia đắh apêê p’niên pa bhrợ, Việt Nam xoọc đâu vêy 1,75 ực p’niên pa bhrợ, ooy đâu lấh 32% bhrợ bhiệc đhị lấh 42 giờ ooy 1 tuần. Lalua lêy, apêê p’niên pa bhrợ xoọc dzợ váih đhị bấc bh’rợ tr’nêng, lấh mơ nắc đắh nông nghiệp. Đhr’năng p’niên bhrợ nông nghiệp nắc đoo k’rang lêy chr’nắp, tu đắh bh’rợ nâu bơơn ta lêy nắc mưy ooy 3 bh’rợ k’rang k’pân bhlâng ha dợ apêê p’niên pa bhrợ cung lêy ặt zâng lâng zâp râu cắh liêm crêê cơnh: p’đhiêr máy móc k’rang k’pân, k’đhơợng gợ zanươu lêệng c’chêết g’rưy lâng guy đuôl hi lêệng...

      Ting cơnh p’căn Lesley Miler, p’cắh mặt Unicef đhị Việt Nam, pháp luật Việt Nam xoọc đâu, ooy Bộ luật pa bhrợ bhr’lậ, nắc lêy vêy quy định liêm gít đợ mơ apêê pa bhrợ, cr’chăl bhrợ bhiệc m’bứi lâng bhrợ đoọng đhị bhrợ bhiệc têêm ngăn lâng pazưm đh’rứah đoọng ha pêê pa bhrợ cắh ơy đha đhâm c’moor: “Bộ luật pa bhrợ bhr’lậ nắc lêy têêm ngăn zư lêy p’niên, manứih cắh ơy đha’đhâm c’moor bơơn pazao quỳên liêm glặp lâng pấh bhrợ liêm ma mơ lâng têêm ngăn ooy cr’chăl bhrợ bhiệc. Bộ luật bhr’lậ xăl cung lêy pa xoọng định nghĩa liêm glặp lâng zâp mơ chuẩn bha lang k’tiếc đắh quyền apêê p’niên âng Việt Nam ơy gr’hoót moon nắc bhrợ têng đoọng zêl cha groong zấp bh’rợ cắh liêm crêê âng apêê pa bhrợ p’niên. Đhị bhrợ bhiệc têêm ngăn lâng pazưm đh’rứah đoọng ha zâp apêê pa bhrợ dzợ p’niên lêy t’đui đoọng.”

       Đắh cr’liêng xa’nay bhr’lậ crêê tước manứih cắh ơy đha’đhâm c’moor, t’coóh Mai Đức Thiện, Phó Vụ Trưởng Vụ pháp chế, Bộ Lao động thương binh lâng xã hội đoọng năl, vêy pa xoọng bấc râu t’mêê pa zêng: năl gít đợ mơ c’moo pa bhrợ, năl gít cr’chăl t’ngay bhrợ bhiệc, giờ đhêy ắt liêm crêê, năl gít bhiệc bhrợ lâng đhị pa bhrợ liêm glặp, hợp đồng pa bhrợ lâng apêê p’niên xa’dơơr... gít lấh mơ, đợ mơ c’moo quy định, đợ c’moo pa bhrợ đệ bhlâng nắc 15 c’moo nắc a’tếh, manứih pa bhrợ cắh ơy đha’đhâm c’moor nắc manứih pa bhrợ cắh zâp 18 c’moo. Manứih tơợ 15 c’moo tước bêl cắh zâp 18 c’moo choom bơơn bhrợ pa xoọng giờ bhrợ bhiệc, bhrợ bhiệc bêl hi dưm ooy 2, 3 bh’rợ tr’nêng: “Mưy cr’liêng xa’nay cung pa bhlâng chr’nắp, nắc đoo năl gít giờ bhrợ bhiệc liêm glặp lâng apêê p’niên xa’dơơr. Ooy Bộ luật pa bhrợ xoọc đươi bhrợ, nắc manứih cắh zâp 15 c’moo tước bêl zâp 18 c’moo choom bhrợ pa xoọng giờ cắh cậ bhrợ bêl hi dưm ooy 2, 3 bh’rợ. Cơnh đêếc, bhiệc nâu nắc n’hâu, bh’rợ nâu choom bơơn bhrợ pa xoọng lâng bhrợ pa xoọng ha mơ giờ. Tu cóh quy định Luạt pa bhrợ xoọc lêy pa glúh quy định bhrợ pa xoọng cắh lấh 50% giờ pa bhrợ bhlâng ooy 1 t’ngay. Cơnh đêếc, apêê dzợ p’niên bơơn bhrợ pa xoọng tước ha mơ giờ? Nâu đoo cung nặc râu ta moóh moon ooy dự thảo cắh ơy quy định.”

        P’căn Nguyễn Thị Lan Minh-chuyên gia zư lêy p’niên, Hội zư lêy quyền p’niên Việt Nam k’đươi moon, bhiệc bhr’lậ Bộ luật pa bhrợ crêê tước đợ apêê pa bhrợ dzợ p’niên nắc lêy moon pa glúh râu liêm chr’nắp âng apêê ađhi, lấh mơ nắc lêy lướt đh’rứah lâng quy định âng Luật p’niên lâng Công ước bha lang k’tiếc đắh quyền p’niên. Bộ luật pa bhrợ bhr’lậ nắc lêy cha mêết pa xoọng quy định râu k’đươi moon pa choom đắh têêm ngăn pa bhrợ đoọng ha pêê p’niên. Lâng zư lêy p’niên cắh váih hợp đồng pa bhrợ liêm gít, têêm ngăn mơ zên đươi bhrợ: “Zâp ngai cung ơy xay moon lâng moon pa glúh bh’rợ n’đoo têêm ngăn đoọng ha p’niên, apêê p’niên vêy quyền bhrợ đợ bhiệc bhrợ lâng đắh bh’rợ n’hâu bêl apêê pa bhrợ nắc vêy râu lêy cha mêết âng manứih zư lêy p’niên. Bhiệc ký hợp đồng đoọng ha p’niên ha cơnh... nắc lêy dzoọng đhị pr’đơợ pa đăn đươi râu liêm chr’nắp bhlâng âng apêê p’niên. Nắc đoo dzợ bhrợ pr’đơợ đoọng apêê ađhi t’bơơn t’mung, băn c’la đay lâng zooi zúp pr’loọng đông, hân đhơ cơnh đêếc nắc lêy liêm choom đoọng ha pêê p’niên, cắh vêy râu liêm chr’nắp mưy ha c’la apêê đươi dua manứih pa bhrợ.”

        K’noọ đợc moót c’xêê 6 n’nâu, Ban soạn thảo lêy bhr’lậ Bộ Luật pa bhrợ đoọng ha pêê dzợ p’niên nắc lêy xay moon ooy Quốc hội đoọng boọp p’rá g’lúh tr’nơợp đhị g’lúh pr’họp thứ 7./.

Sửa đổi Bộ luật Lao động: Cần nâng cao

quyền lao động của người chưa thành niên

                                                                        PV Kim Thanh

Bộ luật lao động hiện hành áp dụng cho người lao động thuộc khu vực chính thức trong khi phần lớn trẻ em lao động và tham gia hoạt động kinh tế đều thuộc khu vực phi chính thức và các em dễ trở thành lao động trẻ em nếu không được bảo vệ. Bộ luật lao động sửa đổi định hướng sửa đổi, bổ sung nhóm điều luật liên quan đến người chưa thành niên hướng đến việc nâng cao quyền lao động của người chưa thành niên và thực hiện chính sách quốc gia hướng tới xóa bỏ lao động trẻ em.

Em Đoàn Ngọc Bảo, 17 tuổi, hiện đang làm tăm hương tại doanh nghiệp xã hội REVINA, chia sẻ, là người khuyết tật, khi đi làm, gặp phải nhiều rào cản vàsự kỳ thị từ người chủ và đồng nghiệp. Ngoài ra, Bảo còn phải làm nhiều việc nặng, chế độ lương thấp, và nhiều bất công khác. Vì thế, Bảo ít giao tiếp với mọi người xung quanh, cũng như lên tiếng bảo vệ quyền lợi cho bản thân. Đoàn Ngọc Bảo mong muốn vấn đề phân biệt đối xử đối với nhóm lao động yếu thế, đặc biệt là người chưa thành niên cần được xem xét trong quá trình sửa đổi Bộ Luật lao động.“Trong quá trình làm việc, người chủ cũng không phân công cho cháu được công việc phù hợp, cháu phải làm những công việc tương đối nặng và không có thiết bị bảo hộ trong khi làm việc. Cháu rất mệt khi phải làm đêm, làm thêm giờ và thường xuyên bị những lời mắng mỏ. Quyền lợi của cháu không được như những người lớn hơn, kể cả đồng lương nhận được lẫn sự phân công công việc. Từ khi cháu tham gia lao động đến thời điểm này vẫn không có hợp đồng và những điều khoản về quyền lợi của mình. Cháu mong những người vị thành niên phải lao động sớm cũng có được những quyền lợi của mình”

Theo kết quả điều tra quốc gia về lao động trẻ em, Việt Nam hiện có 1,75 triệu trẻ em tham gia lao động trẻ em, trong đó hơn 32% làm việc trên 42 giờ/tuần. Thực tế, lao động trẻ em đang tồn tại ở nhiều ngành nghề, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp. Tình trạng trẻ em làm nông nghiệp cần là mối quan tâm đặc biệt, vì lĩnh vực này được xem là một trong ba lĩnh vực nguy hiểm nhất mà ở lứa tuổi nào trẻ em cũng phải đối mặt với các hiểm họa như: điều khiển máy móc nguy hiểm, tiếp xúc với thuốc trừ sâu và mang vác nặng…

Theo bà Lesley Miller, đại diện Unicef tại Việt Nam, pháp luật Việt Nam hiện nay, trong Bộ luật lao động sửa đổi, cần có quy định rõ ràng độ tuổi lao động, thời gian làm việc tối thiểu và tạo nơi làm việc an toàn và hòa nhập cho lao động chưa thành niên:“Bộ luật Lao động (sửa đổi) cần đảm bảo trẻ em, người chưa thành niên và phụ nữ được trao quyền phù hợp và tham gia bình đẳng và an toàn trong quá trình làm việc. Bộ luật sửa đổi cũng cần bổ sung định nghĩa phù hợp với các chuẩn mực quốc tế về quyền trẻ em mà Việt Nam đã cam kết thực hiện nhằm ngăn ngừa các tác động tiêu cực của lao động trẻ em. Nơi làm việc an toàn và hòa nhập cho mọi lao động chưa thành niên cần phải được ưu tiên” .

Về nội dung sửa đổi liên quan đến người chưa thành niên, ông Mai Đức Thiện, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội cho biết có thêm nhiều điểm mới bao gồm: xác định độ tuổi lao động tối thiểu; xác định thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi hợp lý; xác định công việc và địa điểm làm việc phù hợp, hợp đồng lao động đối với người chưa thành niên... Cụ thể, độ tuổi qui định, độ tuổi lao động tối thiểu là từ đủ 15 tuổi trở lên; người lao động chưa thành niên là người lao động chưa đủ 18 tuổi. Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có thể được làm thêm giờ, làm việc vào ban đêm trong một số nghề và công việc:“Một nội dung cũng hết sức quan trọng đó là xác định thời giờ làm việc hợp lý đối với người chưa thành niên. Trong Bộ luật lao động hiện hành, đó là người chưa đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có thể làm thêm giờ hoặc làm vào ban đêm hoặc làm việc vào ban đêm trong một số nghề. Vậy nghề, công việc đó là gì, nghề nào có thể được làm thêm và làm thêm được mấy giờ. Bởi trong quy định Luật lao động hiện hành quy định làm thêm không quá 50% thời giờ làm việc chính thức trong 1 ngày. Vậy người chưa thành niên được làm thêm giờ đến mức độ nào? Đây cũng là câu hỏi trong dự thảo chưa quy định”.

Bà Nguyễn Thị Lan Minh - Chuyên gia bảo vệ trẻ em, Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam kiến nghị, việc sửa đổi Bộ luật Lao động liên quan đến những lao động là vị thành niên phải cần phải đặt lợi ích của các em lên trên hết, đặc biệt là cần song hành với quy định của Luật Trẻ em và Công ước quốc tế về quyền trẻ em. Bộ luật Lao động (sửa đổi) cần xem xét bổ sung quy định yêu cầu đào tạo bắt buộc về an toàn lao động cho người chưa thành niên. Đồng thời, bảo vệ trẻ em không có hợp đồng lao động chính thức, đảm bảo mức lương tối thiểu. “Mọi người cũng đã bàn và đưa ra lĩnh vực nào là an toàn cho trẻ em, trẻ em có quyền làm những việc gì và lĩnh vực nào khi trẻ em lao động phải có sự giám sát của người bảo hộ trẻ. Vấn đề ký hợp đồng cho trẻ em như thế nào… phải đứng trên cơ sở tiếp cận lợi ích tốt nhất của trẻ vị thành niên. Tức là vẫn tạo điều kiện để các em kiếm sống, nuôi sống bản thân và hỗ trợ gia đình nhưng đích lớn nhất phải có lợi cho các em chứ không phải lợi ích cho chủ sử dụng lao động”

Dự kiến vào tháng 6 tới, Ban soạn thảo chỉnh sửa Bộ Luật lao động cho người chưa thành niên sẽ trình Quốc hội cho ý kiến lần đầu tại kỳ họp thứ 7./.