Chr’val k’coong ch’ngai Thành Công, chr’hoong Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng vêy lấh 600 pr’loọng đha nuôr acoon cóh Dao lấh 70% lâng pr’loọng đha rứt nắc k’dâng 60%. Zr’nắh k’đhạp lấh mơ cóh Thành Công ooy đắh bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê nắc ta bhứch c’rơ bh’rợ đoọng k’rong bhrợ hạ tầng vel đông, lấh mơ nắc zâp xa nay bh’rợ cơnh c’lâng c’tốch ooy zâp vel đông, hệ thống trường học, điện, bha nậ đác... Lâng 2 râu tơơm chr’nóh bha lâng nắc ha roo ha rêê lâng a’bhoo, k’tiếc chóh bhrợ zâp pr’loọng nắc vêy 2, 3 bha nên, ting cơnh t’coóh Nguyễn Văn Tuấn, đhanuôr cóh chr’val Thành Công, cóh vel đông zr’nắh k’đhạp lấh mơ nắc zên ha cóh?

       PV: Ava vêy xơợng ooy xa nay bh’rợ k’tiếc k’ruung bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê bhrợ têng đhị vel đông cắh?

       NV: Vêy, vêy xơợng... cóh tivi xay moon bấc. Hân đhơ cơnh đêếc cắh bơơn chô tước lâng chr’val zr’lụ 3 nâu, k’đhạp bhlâng.

       PV: Vêy bơ, ahêê xoọc t’bhlâng bhrợ, ha dợ ava lêy n’hâu k’đhạp bhlâng?

       NV: K’đhạp lấh mơ xoọc đâu nắc đoo zên, zr’nắh bhlâng.

      Tr’cơnh cơnh lâng râu zr’nắh k’đhạp đắh pa dưr pa xớc pr’ắt tr’mung, pa xiêr c’rơ bh’rợ, t’coóh Lý Hồng Chu, trưởng vel Huổi Lụ 2, chr’val Nậm Nhừ, chr’hoong Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên đoọng năl, đoọng bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê chr’nắp lấh mơ nắc bhrợ têng n’hâu đoọng pa dưr thu nhập ha đhanuôr: “Vel đông nắc lêy họp xay moon bấc lấh mơ đắh bhiệc dưr zi lấh ha ul đha rứt đhị k’tiếc k’bunh âng đay, đoọng bhrợ pr’đơợ bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê...”

       Thành Công, Nậm Nhừ nắc 2 ooy k’ha riêng chr’val k’coong ch’ngai, k’noong k’tiếc âng prang k’tiếc k’ruung xoọc ta bhứch bấc râu c’rơ bh’rợ, zên bạc, kiêng vêy cơ chế, chính sách t’đui đoọng bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê. Ting cơnh lêy cha mêết âng bấc chuyên gia, apêê k’đhơợng zư ha dang cơnh bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê cóh mưy chr’val âng zr’lụ Đồng bằng k’ruung Hồng nắc bil lấh 200 tỷ đồng, cóh zr’lụ k’coong ch’ngai đắh Bắc nắc k’dâng 400 tỷ đồng, ha dợ cóh zr’lụ Tây Nguyên nắc lấh 800 tỷ đồng nắc vêy zâp đươi dua. Tu cr’noọ bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê âng zâp chr’val k’coong ch’ngai nắc đoo ga mắc, chr’nắp lấh mơ nắc cơ sở hạ tầng. Hân đhơ cơnh đêếc, đhr’năng k’đươi moon zâp đắh c’rơ bh’rợ ooy đợ đhị nâu cắh ơy liêm choom. ting cơnh t’coóh Tăng Minh Lộc, Phó Chủ tịch Hội khoa học pa dưr pa xớc vel bhươl Việt Nam, đoọng bhrợ pa dưr k’rơ bh’rợ pa dưr vel bhươl t’mêê cóh chr’val k’coong ch’ngai zr’nắh k’đhạp, l’lăm nắc lêy vêy Nhà nước đoọng zên bấc lấh. Cr’chăl nâu, lêy vêy cơnh bhrợ têng liêm crêê, pa zưm t’đui đoọng pa dưr pa xớc bhrợ têng, pa dưr dal thu nhập âng đhanuôr: “Acu k’noọ cóh k’coong ch’ngai l’lăm nắc lêy pa dưr pa xớc c’lâng p’rang liêm bhứah, lêy cha mêết tơợ vel đông, p’têết pazưm tước cóh chr’hoong. Xang nặc lêy k’rong bhrợd dắh điện. Điện lêy liêm zâp đoọng têêm ngăn ha bhiệc bhrợ têng, đươi dua. Râu 3 nắc cr’liêng xa nay liên lạc. Vêy bhrợ liêm choom cơnh đêếc nắc ahêê vêy choom k’đươi moon doanh nghiệp chô moót cóh zâp zr’lụ nông nghiệp vel bhươl năc ahêê lưm k’đhạp đoọng tr’xăl...”

       Cr’chăl đợ râu zr’nắh k’đhạp, cắh liêm choom đắh k’rong bhrợ, ngân sách k’rong bhrợ âng trung ương cắh bấc, zâp chr’val k’coong ch’ngai, zr’lụ ch’ngai bha dắh nắc dzợ vêy râu cắh liêm crêê cơnh đắh đhr’năng bh’rợ âng bấc cán bộ cóh vel đông cắh lấh liêm choom, râu cắh liêm crêê âng boo đhí túh bhlong. Bấc chuyên gia moon, đh’rứah lâng đợ cơ chế, chính sách chr’nắp, lâng đợ đhị chr’val k’coong ch’ngai, zr’lụ pa bhlâng zr’nắh k’đhạp nắc t’bhlâng xay bhrợ liêm choom ting c’lâng vel bhươl t’mêê cóh zâp vel bhươl, pazưm bhrợ têng râu liêm chr’nắp ơy váih, bhrợ têng pa dưr pa xớc đợ bh’nơơn pr’đươi chr’nắp ting xa nay bh’rợ zâp chr’val mưy bh’nơơn pr’đươi đoọng pa dưr thu nhập ha đhanuôr. T’coóh Nguyễn Ngọc Luân, Phó Giám đốc trung tâm tư vấn chính sách, viện chính sách chiến lược pa dưr pa xớc Nông nghiệp, vel bhươl moon, bhiệc tr’nơợp lêy bhrợ liêm choom nắc đoo tr’xăl cr’noọ bh’rợ, pr’ắt tr’mung, đhr’năng bh’rợ âng đhanuôr: “Đoọng bhrợ têng choom bhiệc nâu nắc ahêê lêy pa đăn chô tước vel đông. Bêl chô pa đăn cóh vel đông nắc bhiệc tr’nơợp ahêê lêy pa dưr dal đhr’năng c’bhúh apêêpa dưr pa xớc vel. Lâng cóh ban pa dưr pa xớc vel nắc đồng chí trưởng vel, nắc manứih bha lâng chr’nắp âng đhanuôr cóh vel, ahêê lêy vêy đợ c’lâng bh’rợ đoọng pa dưr dal đhr’năng bh’rợ, bhrợ pr’đơợ hân đhơ lâng quyền lực đoọng ha đồng chí trưởng vel nắc...”

      Ghít lêy, lâng đợ chr’val zr’nắh k’đhạp cắh mưy kiêng vêy râu zooi zúp, k’rong bhrợ ga mắc lấh, nắc cơ chế zooi zúp chr’nắp cung lêy tr’xăl liêm choom, ahêê lêy bhrợ đoọng ha đhanuôr lâng bhiệc bhrợ t’bhứah đợ bh’rợ pa dưr pa xớc liêm choom, bhrợ pa dưr pr’ắt tr’mung têêm ngăn nhâm mâng đoọng ha đhanuôr. nâu đoo nắc bhiệc bhrợ liêm choom đoọng bhrợ pa dưr mưy cơnh liêm nhâm vel bhươl t’mêê ooy đợ chr’val k’coong ch’ngai zr’nắh k’đhạp./.

(Ảnh: Bắc Phong)

Vực dậy nông thôn mới ở miền núi khó khăn

                                                                                                                                               Trần Long

Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã mang lại sức sống mới cho khu vực nông thôn khắp các vùng miền, giúp các làng quê thay da đổi thịt, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng lên. Thế nhưng đối với khu vực miền núi khó khăn thì những chuyển biến này lại khá chậm chạp, việc kéo gần khoảng cách với miền xuôi vẫn “gánh nặng, đường xa”.

  Xã miền núi Thành Công, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng có hơn 600 hộ dân, trong đó người dân tộc Dao chiếm trên 70% và hộ nghèo chiếm khoảng 60%. Khó khăn nhất ở Thành Công trong xây dựng nông thôn mới là thiếu nguồn lực để đầu tư kết cấu hạ tầng cơ sở, đặc biệt là các công trình như đường giao thông vào các thôn xóm, hệ thống trường học, điện, thủy lợi,... Với hai loại cây trồng chủ lực là lúa nương và ngô, diện tích canh tác bình quân mỗi hộ chỉ vài sào, theo ông Nguyễn Văn Tuấn, người dân xã Thành Công, ở địa phương nan giải nhất là “tiền ở đâu?”. 

Phóng viên: Bác có nghe về Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới thực hiện tại địa phương không ạ ?

NV: Có nghe, nghe ... tivi nói suốt. Nhưng không đến được với xã vùng 3 này đâu mà, khó lắm !

Phóng viên: Có đấy ạ, mình cũng đang cố gắng, nhưng mà bác thấy khó nhất là gì ạ? 

NV: Khó nhất bây giờ là... tiền, khó nhất!..”

Tương tự khó khăn trong phát triển kinh tế, hạn chế nguồn lực, ông Lý Hồng Chu, trưởng bản Huổi Lụ 2, xã Nậm Nhừ, huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên cho biết, để xây dựng nông thôn mới quan trọng nhất chính là sản xuất gì để tăng thu nhập cho bà con. “Bản sẽ phải họp bàn nhiều hơn cách thức thoát khỏi đói nghèo trên đất đai của mình, để tạo cơ sở xây dựng nông thôn mới… ”

Thành Công, Nậm Nhừ chỉ là 2 trong hàng trăm xã miền núi, biên giới của cả nước đang thiếu nguồn lực, cần cơ chế, chính sách ưu đãi để xây dựng nông thôn mới. Theo tính toán của nhiều chuyên gia, nhà quản lý nếu như xây dựng nông thôn mới ở một xã của khu vực Đồng bằng sông Hồng tốn hơn 200 tỷ đồng, ở khu vực miền núi phía Bắc cần khoảng 400 tỷ đồng, còn ở khu vực Tây Nguyên phải là hơn 800 tỷ đồng mới tạm đủ đáp ứng. Bởi nhu cầu xây dựng nông thôn mới của các xã miền núi là rất lớn, đặc biệt là cơ sở hạ tầng. Nhưng khả năng huy động nguồn lực ở những nơi này còn rất hạn chế. Theo ông Tăng Minh Lộc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học phát triển nông thôn Việt Nam, để đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới ở xã miền núi khó khăn điều đầu tiên là cần Nhà nước dành nguồn lực lớn hơn. Bên cạnh đó, cần có cách làm đúng đắn, tập trung ưu tiên cho phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập của người dân. “Tôi nghĩ rằng ở miền núi trước hết phải phát triển hệ thống giao thông thông suốt, phải tính từ bản, ấp, kết nối được với hệ thống huyện lộ, tỉnh lộ. Rồi thứ 2 là đầu tư về điện. Điện phải đầy đủ để đảm bảo cho sản xuất và sinh hoạt. Thứ 3 là thông tin liên lạc. Có làm tốt như vậy thì chúng ta mới lôi kéo được doanh nghiệp đầu tư vào nông thôn. Bởi vì nếu không đưa được doanh nghiệp vào các khu vực nông nghiệp nông thôn thì chúng ta rất khó nói đến sự chuyển biến… ”

Bên cạnh những khó khăn hạn chế về suất đầu tư cao, ngân sách đầu tư của trung ương còn thấp, thì các xã vùng núi, vùng đặc biệt khó khăn còn gặp phải những hạn chế về năng lực của bộ phận cán bộ cơ sở, tác động của thiên tai... Nhiều chuyên gia cho rằng, cùng với những cơ chế, chính sách đặc thù, thì đối với những xã vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn cần tiếp tục triển khai theo hướng xây dựng nông thôn mới ở cấp thôn, bản, ấp; tập trung khai thác tiềm năng thế mạnh, tổ chức phát triển sản xuất những sản phẩm đặc hữu, đặc sản theo Chương trình mỗi xã một sản phẩm để nâng cao thu nhập cho người dân. Ông Nguyễn Ngọc Luân, Phó Giám đốc Trung tâm tư vấn chính sách, Viện chính sách chiến lược Phát triển Nông nghiệp, nông thôn cho rằng, điều đầu tiên cần thực hiện tốt đó là thay đổi tư duy, nếp sống, năng lực của người dân. “Để thực hiện được điều đó thì chúng ta phải tiếp cận từ thôn, bản. Khi tiếp cận với thôn, bản thì điều đầu tiên chúng ta phải nâng cao năng lực đội ngũ ban phát triển thôn. Và trong ban phát triển thôn đấy thì đồng chí trưởng thôn –linh hồn của cộng đồng thôn bản, chúng ta cần phải có những giải pháp để nâng cao năng lực, tạo ra động lực, kể cả quyền lực cho đồng chí trưởng thôn đó...”

Rõ ràng, với những xã miền núi, khó khăn không chỉ cần những hỗ trợ, đầu tư lớn hơn, mà cơ chế hỗ trợ đặc thù cũng cần thay đổi linh hoạt. Thay vì “trao cá”, thì nên trao “cần câu cá”, bằng việc nhân rộng những mô hình phát triển hiệu quả, tạo ra sinh kế bền vững cho người dân. Đây chính là cách làm hiệu quả để vực dậy một cách vững trãi nông thôn mới ở những xã miền núi, khó khăn./.