Pr’loọng đong t’coóh Nguyễn Thị Chải, 95 c’moo, ặt đhị phường Trung Hòa, quận Cầu Giấy, Hà Nội xọoc vêy 4 lang ma nuýh ặt ma mông za zưm cóh muy đhr’nong đong 4 tầng bhứah mơ 120 mét vuông. Cóh đong vêy pazêng 11 cha nắc: t’coóh Chải, 2 díc điêl coon n’jứah t’ha âng t’coóh, díc điêl cha châu n’jứih, châu n’đil lâng 4 p’nong cha chau cha chắt. Zập đoo t’ngay cung cơnh đếêc, zập ngai cóh đong nắc ặt bha bhụ đh’rứah tớt cha cha. Bấc c’moo ặt ma mông cóh muy đhr’nong đong ha dợ pr’loọng đong t’coóh ta luôn  vêy boóp k’chăng âng ma nuýh ta ha lâng p’niên k’tứi.

A moÓ Nguyễn Kim Ngân, cha châu t’coóh Chải xay moon, t’coóh vêy 5 p’nong coon, lấh 30 p’nong cha chau, cha chắt. Aconh âng a moó nắc coon n’jứih âng ba bhướp nâu kêi cung k’nặ 70 c’moo. 2 a đhi noo zêng ơy bơơn k’díc, k’điêl, vêy 4 p’nng coon lâng ặt ma mông cóh 1 đhr’nong đong lâng apêê bha bhướp. Cóh pr’loọng đong vêy bấc ma nuýh n’jứah ặt ma mông, vêy bêl cung prá boóp k’rơ, tr’lin ha dợ căn âng a moó, cung nắc da dích âng apêê a chau nắc bhrợ ma nuýh dzoọng đhị m’pâng đoọng prá xay ha zập ngai năl. A dích ta luôn prá xay, ặt ma mông lâng zập ngai mr’cơnh, doó pặ ngai, k’đị ngai, ta luôn bhrợ rau liêm ta níh đoọng ha pêê a coon, cha chau ting pa choom bhrợ. Đươi cơnh đếêc, bấc c’moo ặt mamông cóh muy đhr’nong đong, zập cha nắc zập bh’rợ tr’nêng ha dợ pr’loọng đong cung tệêm ngăn, doó váih rau căh liêm, tr’vay tr’lin. A moó Ngân đoọng năl, n’đhơ ơy vêy đong ặt lalay ha dợ a moó cung kiêng ặt mr’đhị đong, pa bhlầng nắc zập g’lúh giỗ Tết, acoon cha châu k’rong chô ting bhui har, tệêm ngăn lấh mơ:“Pr’loọng đong cu, ma nuýh k’rang lêy zập bh’rợ cóh đong nắc ma nuýh bha lầng cóh đong, pa bhlầng nắc a mế a ma cu. Bhiệc k’rang bha bhướp nắc ơy vêy da dích. Đha đhi pân jứih lâng ma mai k’rang đoọng ha pêê ca coon, đong n’đoo vêy ca coon nắc tự k’rang lêy coon âng đay, ha dợ a zi nắc ặt ma mông cóh 1 pr’loọng đong lâng cha za zưm. Ặt ma mông cóh 1 pr’loọng đong ha dợ pác lalay, crêê tước zên bạc nắc váih rau căh liêm. Đong zi nắc doó cơnh đếêc, bh’rợ tr’nêng nắc k’rong ooy muy đắh, zên điện, zên cha néh… zêng a dích k’đhợơng lêy. Đươi cơnh đếêc nắc zập ngai ặt liêm ta níh, bhui har đh’rứah”.

N’đhơ pr’ặt tr’mông xã hội vêy bấc rau tr’xăl ha dợ pr’loọng đong t’coóh Nguyễn Văn Tập, ặt đhị phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân dzợ zư chr’nắp pr’ặt cơnh ty đanh a hay, ặt ma mông đh’rứah lâng acoon cha châu, n’đhơ năl bh’rợ zư lêy tr’mông tr’méh pr’loọng đong vêy 3, 4 lang ma nuýh ặt ma mông căh vêy buôn. Ting cơnh t’coóh Tập, pr’loọng đong nắctế bào của xã hội, ha dang zư liêm chr’nắp cóh đong cóh zập pr’loọng đong nắc bhrợ đoọng ha xã hội tệêm ngăn lâng liêm crêê lấh mơ, loom luônh, pr’ặt tr’nớt bhlưa acoon ma nuýh cóh đong đếêc pa tệêt pa ring, đha nui tr’út lấh mơ. N’đhơ cóh pr’loọng đong ặt ma mông bấc lang ma nuýh nắc căh choom g’đéch đhr’năng tr’lin ha dợ choom cơnh bhrợ, pr’chắp lêy cơnh liêm ta níh lấh nắc coon p’niên bơơn ting pa choom rau đơ pr’hay, rau đơ chr’nắp cóh pr’ặt tr’mông tợơ ma nuýh t’coóh ta ha. A dích a  bhướp bhrợ xr’mil ang nắc acoon a châu choom ting dzool lêy. A bhướp a dích cung zúp zooi a coon cha chau tu cơnh đếếc nắc tr’mông tr’méh cóh pr’loọng đong bơơn ta zư lêy liêm ta níh, nhâm mâng. Coon p’niên ặt ma mông cóh đhr’năng cơnh đếêc bơơn pa choom rau chr’nắp liêm ty đanh cơnh đếêc nắc váih ma nuýh liêm ta níh lấh:“Ặt cóh đhr’nong đong cơnh đếêc, vêy bêl ma nuýh t’coóh n’léh rau căh liêm ha dợ p’niên k’tứi căh ting xợơng, tu nắc coon âng đay, cha chau âng đay nắc lêy tr’pác lâng zập rau dưr váih liêm choom lấh. Apêê t’coóh buôn bha ni “t’dzọt tr’nợơp hooi ha ooy nắc t’dzoọt t’tun hooi ooy đếêc” tu cơnh đếêc nắc apêê a chau k’rang ha dang đay căh liêm lâng  aconh căh nắc tước  a đay t’coóh apêê lang t’tun cung bhrợ cơnh đếêc lâng a đay. Tu cơnh đếêc, đoọng ặt ma mông đh’rứah 3, 4 lang ma nuýh nắc tr’lêy đoọng ặt ma mông liêm ta níh. Ha dang a mông muy a đay, kiêng bhrợ cơnh ooy nắc bhrợ, a coon cha chau căh bơơn ting pa choom rau liêm ta níh, rau đơ pr’hay chr’nắp tợơ loom luônh k’er da dô”.

Tiến sĩ Vũ Thu Hương, chuyên gia giáo dục moon, bh’rợ zư lêy pr’loọng đong vêy 3, 4 lang ma nuýh ặt ma mông nắc pa căh chr’nắp liêm âng ty đanh a hay âng ma nuýh Việt. Coh muy pr’loọng đong vêy 4 lang ma nuýh ặt ma mông, lang p’niên nắc bơơn pa choom tợơ lang t’coóh cơnh ặt cha, dzoọng lướt, cơnh ta moóh ta mớ, cơnh liêm choom bhlầng đoọng ha p’niên k’tứi. Đhơ cơnh đếêc, cóh bấc pr’loọng đong, bh’rợ a dích a bhướp la lấh k’er cha chau ha dợ đoọng a đoo bhrợ đhơ cơnh đhơ kị căh cợ nắc aconh căn xay moon căh crêê cơnh bhrợ ha p’niên căh choom pa đhép cơnh đơ pr’hay, rau đếêc nắc lêy tợơ ma nuýh ta ha, bhrợ váih rau căh liêm cóh đong xang. Tu cơnh đếêc, cóh apêê pr’loọng đong vêy bấc lang ma nuýh ặt ma mông nắc zập ngai cóh đong zêng vêy loom liêm ta níh, năl tr’pác, tr’zúp tr’zooi.  Ma nuýh ta ha cóh đong cung pa zay ting chếêc năl rau xa nay t’mêê, chếêc năl cơnh pr’ặt tr’mông âng lang p’niên t’ngay đâu đoọng năl ghít loom ha pêê. Ma nuýh p’niên nắc k’rang lấh mơ, oó k’dua ting bhrợ têng rau đơ t’mêê cơnh lâng aconh căn, a bhướp a dích. Tiến sĩ Vũ Thu Hương đọong năl:“Pazêng pr’loọng đong cơnh đâu dzợ bấc rau chr’nắp liêm đoọng pa dưr tr’mông tr’méh âng bấc lang ma nuýh ặt ma mông cóh muy đhr’nong đong. Ha dang vêy zập pr’đợơ nắc ahêê cung choom tr’pác đoọng ặt mamông, ha dang vêy zập a bhướp a dích, a mế a ma la lấh k’er cha châu, bhrợ đoọng ha p’niên căh dzợ xợơng ma nuýh ta ha, bhrợ ha pêê g’nưm ooy ma nuýh ta ha. Tu cơnh đếêc cơnh a cu lêy nắc zập  ngai lêy tợơ rau lalua âng pr’loọng đong đay. Apêê pr’oọng đong lêy cơnh đơ liêm choom bhlầng lâng pr’loọng đong đay nắc bhrợ cơnh đếêc. Moon cơnh đếêc, ha dợ pr’loọng đong vêy 3, 4 lang ma nuýh ặt mamông đh’rứah cóh muy đhr’nong đong nắc đoo c’lâng liêm a hêê lêy zư đớc lâng pa dưr”.

Lang a hay vêy prá cơnh đâu “ p’niên g’nưm đhị aconh, t’coóh g’nưm đhị ca coon”. Nắc tu cơnh đếêc n’zâu nắc pazêng pr’loọng đong ặt ma mông 3, 4 lang ma nuýh dzợ ta zư đớc đoọng zập ngai cóh đong tr’zúp tr’zooi, ta k’rang, zư lêy pazêng chr’nắp laliêm âng pr’loọng đong ơy vêy tợơ đanh đươnh, cóh đếêc vêy rau k’er da dô, ta chắp, zư lêy tr’mông tr’méh bhui har tệêm ngăn tợơ lang nâu tước lang tốh. Lâng a zi rơơm, n’đhơ xã hội vêy bấc rau tr’xăl nắc dzợ đhị lơơng, apêê pr’loọng đong đơơng chr’nắp liêm ta níh lâng ty đanh âng ma nuýh Việt./.

Ảnh minh họa

                                      Chuyện giữ nếp nhà ở những gia đình “Tứ đại đồng đường”                                                                          

   (Kim Thanh)

Trong xã hội hiện đại, mô hình gia đình “Tam, tứ đại đồng đường” truyền thống đang ngày càng ít đi bởi các gia đình trẻ đều muốn tách ra ở riêng. Tuy nhiên, dù ở đâu, nông thôn hay thành thị, vẫn có những gia đình chung sống nhiều thế hệ đầm ấm, yên vui dưới một mái nhà. Với họ, dù đi đâu, làm gì, gia đình vẫn là bến đỗ bình yên nhất để trở về.

Gia đình cụ Nguyễn Thị Chải, 95 tuổi, ở phường Trung Hòa, quận Cầu Giấy, Hà Nội hiện có 4 thế hệ cùng chung sống trong một căn nhà 4 tầng rộng chừng 120 mét vuông. Cả nhà có 11 người: cụ Chải, 2 vợ chồng người con trai cả của cụ, vợ chồng người cháu trai, cháu gái cùng 4 chắt nội ngoại. Ngày nào cũng vậy, cả nhà lại quây quần bên mâm cơm gia đình vào bữa cơm tối. Nhiều năm sống chung một mái nhà nhưng gia đình cụ luôn rộn rã tiếng cười của người lớn và trẻ nhỏ.

Chị Nguyễn Kim Ngân, cháu gái cụ Chải chia sẻ, cụ có 5 người con, hơn 30 cháu, chắt. Bố chị là con trai cả của cụ nay cũng gần 70 tuổi. 2 chị em đều lập gia đình, có 4 người con và sống cùng một nhà với ông bà và cụ. Trong gia đình có đông thành viên cùng chung sống, có những khi không tránh khỏi va chạm, xích mích nhưng mẹ chị, cũng là bà ngoại, bà nội của các cháu, luôn đóng vai trò trọng tài cho các mối quan hệ giữa cụ với các cháu, chắt, bố mẹ với các con. Bà luôn cư xử công bằng, biết cách làm gương cho các con cháu, lựa lời khuyên bảo khi con cháu phạm lỗi. Nhờ vậy, nhiều năm sống chung trong một căn nhà, mỗi người mỗi công việc khác nhau nhưng gia đình vẫn luôn hòa thuận. Chị Ngân cho biết, dù đã có nhà riêng nhưng chị vẫn thích ở cùng đại gia đình, nhất là mỗi dịp giỗ Tết, con cháu cụ tập trung đến nhà rất đông, khiến cho không khí càng thêm vui vẻ, ấm cúng: “Gia đình tôi, người lo lắng mọi chuyện là người trụ cột gia đình, chủ yếu là bố mẹ tôi. Việc chăm lo cho cụ đã có bà. Em dâu và em trai chăm lo cho các con, nhà nào có con thì chăm lo cho con nhà đó, nhưng chúng tôi ở chung một gia đình và ăn chung . Sống chung một gia đình mà tách riêng nhau ra, va chạm kinh tế thì sẽ khúc mắc ngay. Nhà tôi thì không như thế, làm việc tập trung hết vào một đầu mối, tiền điện, tiền gạo…đều do bà làm quản lý. Vì thế mọi người đều hòa thuận”

Dù xã hội thay đổi nhưng gia đình ông Nguyễn Văn Tập, ở phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân vẫn giữ nếp nhà xưa, sống cùng con và các cháu, dẫu biết rằng việc giữ nếp của gia đình tam, tứ đại đồng đường không hề dễ dàng. Theo ông Tập, gia đình là tế bào của xã hội, nếu giữ được nếp nhà trong mỗi gia đình sẽ làm cho xã hội trật tự và đi đúng hướng hơn, tình cảm giữa con người với nhau sẽ đằm thắm hơn. Dù rằng trong gia đình có nhiều thế hệ sẽ không tránh khỏi những mâu thuẫn nhưng nếu biết dung hòa các mối quan hệ thì trẻ nhỏ sẽ học được nhiều điều hay, lẽ phải từ người già. Ông Nguyễn Văn Tập cho rằng: Trẻ nhỏ sống trong môi trường như vậy được thừa hưởng những giá trị truyền thống tốt đẹp: “Sống chung một nhà như thế, đôi khi người già có những biểu hiện mà trẻ không đồng ý nhưng vì nó là con mình, các con của nó sẽ nhìn cách cư xử của bố mẹ nên phải nhường nhịn và mọi thứ sẽ tốt lên. Các cụ nói rằng “giọt trước chảy đâu giọt sau chảy đấy” nên các cháu rất sợ rằng khi chúng đối xử với bố mẹ không tốt thì sau này các con sẽ đối xử lại như vậy. Cho nên, để sống cùng 3, 4 thế hệ trong một gia đình, nhìn nhau sống sẽ tốt hơn. Nếu sống đơn lẻ ra, muốn làm thế nào thì làm, con cháu cũng không học được gì nhiều về sự yêu thương.”

Tiến sĩ Vũ Thu Hương, chuyên gia giáo dục cho rằng, việc duy trì gia đình tứ đại đồng đường thể hiện truyền thống tốt đẹp của người Việt. Trong một gia đình có 4 thế hệ, thế hệ trẻ sẽ học được nếp ăn, ở, đi đứng, cách chào hỏi lễ phép từ người già, hình thành tính cách, nhân cách tốt cho trẻ nhỏ. Tuy nhiên, trong nhiều gia đình, việc ông bà chiều chuộng cháu quá mức hoặc can thiệp cách dạy con của bố mẹ chúng sẽ làm trẻ khó bảo, phụ thuộc vào người lớn, đẩy mâu thuẫn gia đình lên cao. Do đó, trong các gia đình có nhiều thế hệ cùng chung sống thì mọi thành viên phải biết nhường nhịn và dung hòa các mối quan hệ trong gia đình. Tiến sĩ Vũ Thu Hương cho biết: “Những gia đình như thế này vẫn có rất nhiều giá trị để duy trì tam đại hay tứ đại đồng đường. Nếu như điều kiện cho phép thì chúng ta vẫn có thể tách nếu trong gia đình có ông bà, bố mẹ chiều chuộng con quá đà sẽ làm các con không thể tự chủ trong cuộc sống, các cháu sẽ ỷ lại vào người lớn. Do vậy tôi nghĩ, tất cả mọi chuyện phụ thuộc vào chính từng gia đình. Các gia đình cảm thấy điều gì là tốt nhất thì nên làm theo hướng đó. Tuy nhiên, gia đình tam đại, tứ đại đồng đường vẫn là một trong những hướng chúng ta có thể duy trì.”

Người xưa có câu “Trẻ cậy cha, già cậy con”. Chính vì lẽ đó, những gia đình “tam, tứ đại đồng đường” vẫn được duy trì để các thành viên trông cậy, chăm sóc lẫn nhau và lưu giữ những nét đẹp gia đình truyền thống, trong đó có sự yêu thương, tôn trọng dành cho nhau, duy trì cuộc sống ấm êm, thuận hòa từ thế hệ này sang thế hệ khác. Và chúng tôi tin rằng, dù xã hội có nhiều đổi thay thì vẫn còn đó những gia đình mang đậm nét truyền thống Việt./.