Vel văn hóa Đh’rôồng, chr’val Tà Lu ăt đhị trung tâm thị trấn Prao chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam ch’ngai dâng 3km n’đăh Đông Nam. Vel n’nâu bơơn zư đớc z’zăng liêm apêê chr’năp văn hóa ty đanh âng đha nuôr Cơ Tu, coh đêêc vêy bh’rớ taanh a din. A moó Pơloong Thị Treng, ma nuih ting pâh Tổ hợp tác taanh a din đhị đâu đoọng năl, bêl a hay, âi xang hân noo ha rêê căh cậ đợ bâc bêl doó tr’vâng, a đhi moó năc ga vịng tơt đh’rưah, tơt t’tây, pơơc tr’xâu bhrợ t’vaih  đợ bh’nơơn pa bhlâng liêm pr’hay. Đoọng taanh 1 ta la n’tuôc dal 5 mét, bhưah 70 cm vêy bêl bil toot c’moo. N’đhơ cơnh đêêc, bh’nơơn bhrợ t’vaih bâc năc đoọng đươi dua coh pr’loọng đong căh cậ bhrợ pr’hêl. Bâc c’moo đăn đâu, apêê tổ chưc quốc tế lâng coh cr’loọng k’tiêc k’ruung zooi đoọng bhrợ pa dưr vel bh’rợ ty đanh; pa choom đoọng ng’cơnh bhrợ t’vaih pr’đhang bh’nơơn, pa choom z’hai pa choom pa câl pr’đươi, xay moon mơ bâc zên bh’nơơn, xay truih ch’na vel đong lâng pa căh apêê  râu văn hóa ty đanh bhrợ đoọng ha t’mooi. Bh’rợ taanh a din r’dợ bơơn bhrợ t’vaih. Bâc t’ngay ha nua, a moó Pơloong Thị Treng bơơn bhrợ têng  Zooi đoọng Pa dưr  Hà Lan ( Agriterra) k’đươi pa choom đoọng đhị thành phố Đà Nẵng, pa choom đoọng ng’cơnh choom bơơn pa câl ooy thị trường, ha dưr pr’đơợ lâng pa chô tơợ bh’rợ taanh a din ty đanh âng đha nuôr. A moó Pơloong Thị Treng pa căh: “L’lăm a hay a zi taanh đợ ta la bhai ga măc năc muy đoọng ha ca coon, a đhi đhi a năm, căh choom pa câl, căh ngai tộ câl. Nâu câi bơơn pa câl năc đươi vêy đợ bêệ ch’dhdung, khăn bâc ngai apêê đoo choom đươi. T’mooi ting pâh la lêy coh vel apêê pay câl. Coh Hội An a cu công vêy shop đhị 35 c’lâng Nguyễn Thái Học, pa gơi ooy đêêc đoọng apêê đoo pa câl đoọng ha cu.”

Bhrợ pa dưr c’bhuh chr’năp cơnh lâng bh’rợ t’taanh ty đanh căh muy zooi đoọng đha nuôr Cơ Tu, Tà Ôi coh apêê chr’hoong da ding ca coong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam; chr’hoong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế zư đơc xa nập ty đanh năc dzợ tr’xăl pr’đhang, pa dưr c’rơ tr’zêệng đhị thị trường. T’mêê đâu, tỉnh Thừa Thiên Huế xay truih lâng pa đớp Quyết định pay đoọng Bha ar xay moon nhãn hiệu za zum Zèng A Lưới âng Cục sở hữu trí tuệ đọong ha Hội Liên hiệp Pân đil chr’hoong A Lưới. Ting n’năc, pr’hoọm âng Zèng A Lưới bơơn xay moon năc tăm, bhooc, bhrôông, t’viêng ha la n’loong. C’bhuh bh’nơơn, dịch vụ nhãn hiệu pa zêng apêê bh’nơơn zèng ( ch’đhung, vali, ví),  bhai zèng ( khăn bha lêp pa pan, khăn bha lêp leh, khăn, zèn za đêr, a doóh, đhr’nuum, ...) apêê bh’nơơn âng zèng ( xa nập, cà vạt, n’dzăl, cr’têêng, khăn).... A moó Mai Thị Hợp, ma nưih âi chroi đoọng bhrợ t’vaih lâng pa dưr bh’rợ taanh zèng ty đanh âng Tà Ôi đoọng năl, ting pâh ooy c’bhuh chrnăp zooi a đhi a moó ha dưr dal z’hai bhrợ t’vaih đoọng đợ pr’đhang, x’ră t’mêê: “Xoọc đâu a cu xoọc bhrợ năc n’jưah cơnh ty đanh, n’jưah cơnh t’mêê, bhrợ t’vaih pr’đơợ đoọng ha đhi a moó lâng bhrợ t’vaih pr’đơợ ha đhi a moó bơơn pa dzooc thu nhập coh pr’ăt tr’mông.”

Bhrợ pa dưr c’bhuh chr’năp da din bơơn bâc vel đong xay bhrợ liêm choom. Pa đhang cơnh pr’đhang c’bhuh chr’năp taanh a din p’têệt lâng du lịch đhị HTX Taanh a din Tơng Bông, chr’val Ea Kao, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk. Đhị bh’rợ Hợp tác xã bhrợ poong p’têệt, bh’nơơn âng đha nuôr bơơn thị trường năl tươc llâng vêy đơn pay câl pr’đươi yêm têêm. Đhị tỉnh Quảng Nam, Tổ chức Lao động quốc tế ( ILO) zooi đoọng bhrợ pa dưr đong ra pă bh’nơơn Dhrôồng. Đhị đâu, pân đil Cơ Tu choom ting pâh taanh đhị đêêc, pa căh bhnơơn du lịch vel bhươl. Đhị đâu vêy zâp râu bh’nơơn cơnh: Cr’têêng, ch’đhung đơc điện  thoại, ch’dhung đơc máy tính, khăn bha lêp k’tưi ga măc,... zêng bơơn xay moon mr’cơnh chr’năp. T’mêê đâu, Tổ chức Zooi đoọng pa dưr Hà Lan ( Agriterra) công zooi đoọng pân đil Cơ Tu lâng Tà Ôi pa chăp ch’mêệt lêy lâng bhrợ t’bhứah thị trường, xay bhrợ apêê đhị pa câl pr’đươi lâng p’têệt ma nưih câl; pa choom đoọng a dhi a moó xơợng bhrợ đhị apêê pr’đhang bhrợ têng t’mêê. P’căn Aldegonde Van Alsenoy, đong bhrợ têng xa nập manưih Bỉ, c’la c’bhuh cửa hàng pa câl bh’nơơn a din dhị thành phố Huế, Đà Nẵng, Hội An đoọng năl: “A zi k’rong pa choom đoọng ha đhi a moó Cơ Tu lâng Tà Ôi bơơn năl đợ pr’đhang bhrợ t’mêê bêl bhrợ t’vaih bh’nơơn, apêê đoo choom pa câl ha ma nưih vel đong. Cơnh lâng năc đong bhrợ t’vaih, a cu công vêy câl đợ ta la bhai taanh âng pân đil Cơ Tu coh chr’hoong Đông Giang lâng Tà Ôi coh chr’hoong Alưới đoọng đơơng âng bh’nơơn a din dưr vaih bh’nơơn chr’năp la lay./.”

Chuỗi giá trị thổ cẩm, hướng thoát nghèo cho phụ nữ đồng bào dân tộc thiểu số ở Quảng Nam, Huế

                                               PV Hoài Nam- Phương Cúc

Xây dựng chuỗi giá trị thổ cẩm là cách làm thiết thực nhằm vực dậy nghề dệt vải truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số ở tỉnh Quảng Nam và  Thừa Thiên- Huế. Nếu như trước đây, nghề dệt của đồng bào chủ yếu quanh quẩn trong các bản làng thì nay, sản phẩm của họ được kết nối với được thị trường trong và ngoài nước. Nhiều người đã quay lại với nghề, chí thú làm ăn để thoát nghèo.

       Làng văn hóa Đh’rôồng, xã Tà Lu nằm cách trung tâm thị trấn P’rao, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam chừng 3 km về phía Đông Nam. Ngôi làng này được bảo tồn khá nguyên vẹn các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu, trong đó có nghề dệt vải thổ cẩm. Chị Pơ’long Thị Treng, người tham gia Tổ hợp tác dệt thổ cẩm tại đây cho biết, ngày trước, cứ sau mỗi mùa rẫy hoặc những lúc nhàn rỗi, chị em lại quây quần bên nhau, cần mẫn với xa quay sợi, khung dệt tạo ra những sản phẩm hết sức độc đáo. Để dệt 1 tấm tút dài 5 mét, rộng 70 cm có khi mất cả năm trời. Thế nhưng, sản phẩm làm ra chủ yếu để dùng trong gia đình hoặc làm quà tặng. Mấy năm trở lại đây, các tổ chức quốc tế và trong nước hỗ trợ khôi phục làng nghề truyền thống; hướng dẫn cách tạo mẫu sản phẩm, tập huấn kỹ năng bán hàng, định giá sản phẩm, giới thiệu ẩm thực địa phương và trình diễn các loại hình văn hóa truyền thống phục vụ du khách. Nghề dệt dần được khôi phục. Những ngày qua, chị Pơ’long Thị Treng được Tổ chức Hỗ trợ Phát triển Hà Lan (Agriterra) mời đi tập huấn tại thành phố Đà Nẵng, hướng dẫn cách tiếp cận thị trường, nâng cao vị thế và thu nhập từ nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào. Chị Pơ’long Thị Treng bày tỏ: “Trước đây tụi em dệt những tấm vải lớn chỉ để tặng cho con, cho em thôi, không bán được, không ai mua vì cái tấm đó to quá. Chừ mình bán được là nhờ làm những chiếc túi, khăn nhiều người họ dùng được. Khách tham quan ở làng họ mua. Ở Hội An em cũng có shop hàng tại 35 đường Nguyễn Thái Học, gởi hàng xuống để họ bán cho mình.”

Xây dựng chuỗi giá trị đối với nghề dệt truyền thống không chỉ giúp đồng bào Cơ Tu, Tà Ôi ở các huyện miền núi Đông Giang, tỉnh Quảng Nam; huyện A Lưới, tỉnh Thừa thiên- Huế bảo tồn trang phục truyền thống mà còn thay đổi mẫu mã, tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Mới đây, tỉnh Thừa Thiên Huế công bố và trao Quyết định cấp Giấy chứng nhận công nhận nhãn hiệu tập thể Zèng A Lưới của Cục Sở hữu trí tuệ cho Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện A Lưới. Theo đó, màu sắc của Zèng A Lưới được chứng nhận là đen, trắng, đỏ, màu xanh lá cây. Danh mục sản phẩm, dịch vụ nhãn hiệu gồm các sản phẩm zèng (túi xách, cặp xách, va li, túi du lịch, ví làm bằng chất liệu giả da), vải dèng (khăn trải bàn, khăn trải giường, khăn phủ gối, rèm, áo chăn, áo gối, áo nệm), các sản phầm của zèng (quần áo, cà vạt, khố, thắt lưng, khăn)… Chị Mai Thị Hợp, người đã góp phần khôi phục và phát triển nghề dệt zèng truyền thống của đồng bào Tà Ôi cho biết, tham gia vào chuỗi giá trị giúp chị em nâng cao khả năng sáng tạo những mẫu mã, họa tiết mới:“Hiện tại mình đang làm là vừa truyền thống, vừa cải tiến được mẫu mã, tạo cơ hội cho những chị em và tạo mọi điều kiện cho chị em được tăng thu nhập trong cuộc sống gia đình và chính bản thân chị em.”

Xây dựng chuỗi giá trị thổ cẩm được nhiều địa phương triển khai hiệu quả. Chẳng hạn như mô hình chuỗi giá trị dệt thổ cẩm gắn với du lịch tại HTX Dệt thổ cẩm Tơng Bông, xã Ea Kao, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk. Thông qua Hợp tác xã làm cầu nối, sản phẩm của đồng bào được thị trường biết đến và có đơn đặt hàng ổn định. Tại tỉnh Quảng Nam, Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) hỗ trợ xây dựng nhà trưng bày sản phẩm Đhrôồng. Nơi đây, phụ nữ Cơ Tu có thể tham gia dệt tại chỗ, trình diễn sản phẩm du lịch cộng đồng. Tại đây có đủ loại sản phẩm như: Dây nịt, túi đựng điện thoại, túi đựng máy tính xách tay, ví nam, nữ, khăn trải bàn lớn nhỏ, túi xách, bao gối... đều được niêm yết giá. Mới đây, Tổ chức Hỗ trợ Phát triển Hà Lan (Agriterra) cũng hỗ trợ phụ nữ Cơ Tu và Tà Ôi nghiên cứu và mở rộng thị trường, triển khai các điểm bán hàng và kết nối khách hàng; hướng dẫn chị em thực hành trên các mẫu thiết kế mới. Bà Aldegonde Van Alsenoy, nhà thiết kế thời trang người Bỉ, chủ chuỗi cửa hàng bày bán sản phẩm thổ cẩm tại các thành phố Huế, Đà Nẵng, Hội An cho biết: “Chúng tôi tập trung hướng dẫn chị em Cơ Tu và Tà Ôi tiếp cận những mẫu thiết kế mà khi tạo ra sản phẩm, họ có thể bán được cho cả người địa phương. Với tư cách là nhà thiết kế, tôi cũng sẽ mua những tấm vải dệt của phụ nữ Cơ Tu ở huyện Đông Giang và Tà Ôi ở huyện A Lưới để đưa sản phẩm dệt thành sản phẩm đặc biệt./.”