Covid-19 nắc muy chủng t’mêê âng vi rút Corona  muy rau vi rút ga mắc, bơơn ta lêy zêng đhị a đhăh dzăm lâng đhị ma nuyh). Vi rút Corona choom  bhrợ t’vaih cr’ay tợơ k’ooh cơnh c’xu tước apêê cr’ay ngân lâh, cơnh Mers-CoV lâng Sars-CoV.

        Mr’cơnh lâng apêê cr’ay đăh c’lâng pr’hơơm lơơng, bọo Covid-19 choom bhrợ  vaih apêê n’leh cơnh hooi đác đh’mâl, ca ay mr’loọng, k’ooh lâng k’hir. Cr’ay choom ngân lâh đhị vêy ngai lâng bhrợ ca ay xooh căh cợ k’đhap p’hơơm. Pr’hăt lâh mơ, cr’ay nắc choom bhrợ chệêt ma nuyh. Ma nuyh t’cooh t’la nắc pazêng ma nuyh vêy cr’ay coh a chắc cơnh crêê tiểu đường, cr’ay da dul buôn dưr vaih cr’ay ngân lâh mơ bêl bọo vi rút nâu.

        Đăh cơ chế trơơi bọo, vi rut corona trơơi tợơ manuyh nâu tước ma nuyh tôh tợơ bêl tr’lưm lâng pr’luh âng ma nuyh crêê bọo cr’ay. Covid-19 trơơi đăh x’đeh tợơ boóp bêl k’ooh căh cợ chếêh, rau tợơ moh gluh. Covid-19 ặt coh dịch gluh đăh c’lâng pr’hơơm âng ma nuyh boọ cr’ay zêng lâng cr’chăl k’nặ vaih cr’ay lâng cr’chăl ơy vaih cr’ay. Lâh mơ, vi rút Corona choom moọt trực tiếp ooy a chắc hêê bêl a hêê đớc têy vêy bọo vi rút coh moh, mắt, boóp, tu vi rút nâu dưr vaih đâh k’rơ  bhlầng coh niêm mạc mắt, moh, boóp.

        Bêl ma nuyh cr’ay gr’hạc căh cợ chếêh nắc bhrợ dịch gluh coh không khí. Ma nuyh doó ca ay nắc hit crêê căh cợ nắc chếêh, k’oóh ooy mặt, covid-19 nắc moọt ooy moh. Bêl moọt ooy moh nắc 95% cr’liêng dịch gluh vêy vi rút nâu ặt boọ bhrợ vaih cr’ay niêm mạc c’lâng pr’hơơm lâng bhrợ vaih ca ay xooh zập đhị đhr’năng lalay cơnh lâng ặt đhị đhr’năng chêệt bil. Đhr’năng buôn boọ bhlầng nắc apêê t’cooh đhưr lâng apêê ơy vaih cr’ay xoóh mạn tính căh cợ đhr’năng cr’ay miễn dịch đhưr.

        Lêy pa liêm pa sạch c’lâng pr’hơơm

        Lâng cơ chế trơơi bọo âng pr’luh cr’ay cơnh đếêc, apêê chuyên gia y tế moon pa rớơt, đoọng đương zêl, cha groong cr’ay nắc đhanuôr lêy rao têy ta luôn lâng xà phòng, m’bứi bhlầng nắc 20 giấy, đh’rưah nắc zư lêy c’lâng pr’hơơm oó bhrợ cr’ay, oó đoọng vi rút, vi khuẩn moọt ooy a chắc a rang. Bêl k’ooh căh cợ nắc chếêh lêy g’đêl boop, moh, oó pa đăn lâng ma nuyh ca ay, apêê chô tợơ zr’lụ vaih pr’luh… Zư ngăn a chắc a rang, pa liêm sạch a chắc a zân, tau têy ta luôn lâng xà phòng. Nâu đoo n ắc cơnh buôn bhrợ têng bhlầng coh bhiệc đương zêl, cha groong pr’luh cr’ay tu Covid-19 moon lalay lâng apêê cr’ay buôn trơơi boọ lơơng.

        M’jưah lâng đếêc, bhiệc pa ghit zư lêy c’lâng pr’hơơm liêm choom nắc cung muy rau moon pa rớơt pa ghit lêy. Tu, coh cr’chăl pr’luh cr’ay tu Covid-19 ha dang vêy cơnh zư lêy c’lâng pr’hơơm liêm choom nắc zooi cha groong pr’luh cr’ay ting liêm choom lâh mơ. Pa bhlầng, coh đếêc bhiệc xịt coh mr’loọng căh cợ g’lọc boóp lâng đác sát khuẩn nắc cơnh zư lêy tuôr, mr’loọng liêm sạch, g’đéch vi khuânt, vi rút moọt. Tu pleng k’tiếc cha kệêt,  niêm mạc mr’loọng crêê cr’ay nắc vi rút buôn moọt ooy a chắc a rang. Tu cơnh bhiệc xịt coh mr’loọng cắh cợ g’lọc boóp lâng đác sát khuẩn nắc zooi đọong zư lêy c’lâng pr’hơơm doó choom vi rút, vi khuẩn moọt./.

Phòng ngừa COVID-19,

ngoài rửa tay thường xuyên bạn cần làm gì nữa?

                                      Suckhoedoisong.vn/4-3

Trước diễn biến tình hình dịch bệnh Covid-19, các chuyên gia liên tiếp đưa ra các khuyến cao phòng bệnh cho người dân như: Giữ ấm cơ thể, vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng… Ngoài ra, một lời khuyên cũng được đưa ra đó là súc họng hoặc xịt họng bằng dung dịch sát khuẩn miệng để phòng bệnh.

COVID-19 là một chủng mới của virus Corona  một họ virus lớn, được tìm thấy ở cả động vật và người). Virus Corona có thể gây bệnh từ cảm lạnh thông thường đến các bệnh nặng hơn, như Hội chứng hô hấp Trung Đông (MERS-CoV) và Hội chứng hô hấp cấp tính nặng (SARS-CoV).

Giống như các bệnh về đường hô hấp khác, nhiễm COVID-19 có thể gây ra các triệu chứng nhẹ bao gồm sổ mũi, đau họng, ho và sốt. Bệnh có thể nặng ở một số người và có thể dẫn đến viêm phổi hoặc khó thở. Hiếm hơn, bệnh có thể gây tử vong. Người già và những người mắc bệnh sẵn có trước (như tiểu đường, bệnh tim) dễ trở nên bị bệnh nặng hơn khi nhiễm virus này.

Về cơ chế lây bệnh, virus corona lây từ người sang người, thông qua tiếp xúc với dịch cơ thể của người bệnh. COVID-19 lây lan chủ yếu là tiếp xúc với người bị nhiễm bệnh thông qua các giọt bắn tạo ra khi ho hoặc hắt hơi hoặc các xuất tiết từ mũi. COVID-19 tồn tại trong dịch tiết đường hô hấp của người nhiễm cả thời kỳ ủ bệnh và thời kỳ phát bệnh. Ngoài ra, virus corona có thể xâm nhập trực tiếp vào cơ thể khi con người đưa tay dính virus cúm chạm vào mắt hoặc miệng, vì loại virus này phát triển mạnh mẽ trong môi trường niêm mạc mắt, mũi, miệng.

Khi người bệnh khạc nhổ hoặc hắt hơi sẽ làm dịch tiết phát tác trong không khí. Người bình thường vô tình hít phải hoặc bị hắt hơi, ho vào mặt, COVID-19 sẽ lọt vào mũi. Khi lọt vào hốc mũi thì 95% hạt dịch tiết chứa virus này bám dính xâm nhập gây viêm niêm mạc đường hô hấp và gây ra viêm phổi nhiều mức độ khác nhau với nguy cơ nặng và tử vong. Nguy cơ cao nhất ở những người già và có các bệnh phổi mạn tính hoặc tình trạng bệnh có suy giảm miễn dịch.

Cần giữ gìn vệ sinh đường hô hấp

Với cơ chế lây lan của dịch bệnh như vậy, các chuyên gia y tế khuyến cáo để phòng bệnh người dân cần thực hiện rửa tay thường xuyên bằng xà phòng trong ít nhất 20 giây, đồng thời, giữ vệ sinh đường hô hấp tránh làm tổn thương, không để virus, vi khuẩn có cơ hội tấn công cơ thể. Khi ho hoặc hắt hơi che miệng và mũi bằng khăn giấy, ống tay áo hoặc lấy khuỷu tay, tránh tiếp xúc với người bệnh, người đi về từ vùng dịch… Giữ ấm cơ thể, vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng. Đây là biện pháp dễ làm, dễ thực hiện và đơn giản nhất trong phòng chống bệnh do COVID-19 nói riêng và các bệnh truyền nhiễm khác.

Bên cạnh đó, việc chú ý giữ gìn vệ sinh đường hô hấp tốt cũng là một khuyến cáo đáng lưu tâm. Bởi lẽ, trong thời điểm dịch bệnh do COVID-19 nếu có những biện pháp vệ sinh đường hô hấp tốt sẽ có tác dụng cao trong việc phòng bệnh. Đặc biệt, trong đó, việc xịt họng hoặc súc họng bằng nước sát khuẩn là cách giữ cho cổ họng sạch, tránh vi khuẩn, virus tấn công. Vì đặc tính khi thời tiết lạnh, niêm mạc họng bị tổn thương thì virus sẽ dễ tấn công cơ thể. Nên việc xịt họng hay súc họng bằng nước sát khuẩn giúp bảo vệ đường hô hấp khỏi sự tấn công của virút, vi khuẩn./.