Cr’chăl bhiệc bhrợ ha’rêê, ruộng đác, b’băn r’rơơi… đhanuôr Mông cóh k’coong ch’ngai Sa Pa, tỉnh Lào Cai vêy 2, 3 bh’rợ thủ công truyền thống, liêm chr’nắp lấh mơ nắc bh’rợ pay đươi a’ngoọn lanh đoọng taanh bhrợ bhai. Chô ooy Sa Pa, ta’mooi pabhlâng kiêng lâng bh’rợ thủ công nâu. Đhanuôr lâng pr’zợc đh’rứah chấc lêy năl râu liêm chr’nắp ooy đắh bh’rợ taanh bhai âng đhanuôr Mông ooy t’ruíh lướt l’lêy cóh sóng phát thanh tuần nâu:

Bêl lướt lêy chi’ớh cóh zâp vel bhươl ooy Sa Pa, ta’mooi cóh cr’loọng k’tiếc k’ruung lâng cóh k’tiếc k’ruung lơơng pabhlâng lêy chắp lâng đợ xa’nập xập taanh bhrợ bấc cơnh, bấc pr’hoọm laliêm bơơn bhrợ padưr tơợ tr’pang têy zay ta’bách âng pân’đil Mông. Zâp c’lâng bh’rợ p’tê ết lanh váih a’ngoọn taanh bhrợ bhai, nhuộm pr’hoọm, xang nặc taanh bhrợ pa’chăm zâp cơnh đoọng váih đợ xa’nập laliêm, zêng ta bhrợ têng lâng bh’rợ thủ công.

Bhai bơơn bhrợ tơợ a’ngoọn lanh ting bấc cơnh c’lâng bh’rợ tơợ tước, p’đhiêr p’lâu, bhrợ pa’goóh xang nặc đơơng úh bhrợ bêl ơy taanh bhrợ, xang nặc bơơn trâm đợc cóh đác chàm đoọng vêy pr’hoọm bhrộ, trâm đớc ooy đác âng râu n’loong vêu dzêết bhrông, manứih Mông moon nắc tơơm Man Chàng, nắc vêy pr’hoọm bhrộ bhrông laliêm. N’căr n’loong lanh bơơn chêếc bhrợ k’tứi ting n’jéh lâng p’têết bhrợ mưy cơnh liêm, oó đoọng n’léh pr’têết đhị ta p’têết. nâu đoo nắc bhiệc bhrợ k’đươi moon t’bhlâng paliêm. Bhiệc taanh pa’chăm lâng têy âng manứih Mông hân đhơ cắh liêm ma mơ cơnh íh bhrợ lâng máy, nắc cung tu râu liêm chr’nắp lalay nâu ơy bhrợ padưr râu liêm lalay âng zâp bh’nơơn pr’đươi. Amoó Hoàng Hải Yến, ta’mooi đắh Hà Nội xay moon:

Acu lướt ooy chợ Sa Pa zăng bấc lâng lêy đhanuôr vêy pa’câl đợ bhai n’đoóh n’bhoong lâng âng đơơng đắh lơơng nêếh. hân đhơ cơnh đêếc, xang bêl lêy, câl lâng đươi dua nắc acu lêy kiêng bh’nơơn pr’đươi âng đhanuôr taanh bhrợ cóh đâu, tu nắc bhrợ p’cắh râu liêm lalay văn hoá âng đhanuôr cóh đâu.

A’conh đợc pachoom, k’coon p’têết zư bhrợ, lang ahay moon pachoom đoọng ha lang t’tưn, ting ặt cơnh đêếc cắh ngai năl bh’rợ se lanh taanh bhai ơy ắt pazưm đh’rứah lâng manứih Mông tơợ ha bêl, nắc mưy năl zâp apêê pân’đil xoọc xa’dơơr ơy choom taanh bhrợ liêm choom. Ooy zâp vel bhươl âng manứih Mông, đông n’đoo cung vêy pr’đươi buôn taanh bhrợ bhai lâng k’coon n’đil ngai cung choom se lanh, taanh bhai. Pân’đil Mông hân đhơ lướt ha ooy, bhrợ n’hâu, hadang doọ trơ vâng nắc zêng ma taanh íh bhrợ. Zâp bh’nơơn bh’rợ zêng liêm chr’nắp, n’léh đợ c’léh bh’rợ, pr’ắt bh’rợ zay ta’níh, t’bhlâng bhrợ têng âng pân’đil Mông. Amoó Lý Thị Do, cóh chr’val Lao Chải, chr’hoong Sa Pa moon:

Đoọng bhrợ t’váih mưy bh’nơơn pr’đươi laliêm nắc l’lăm lêy pay chất liệu bhai liêm. L’lăm nắc lêy vêy bhai vuông nắc vêy choom íh bhrợ laliêm choom. Zâp pr’hoọm bha’lâng âng manứih Mông nắc pr’hoọm chàm, tăm lâng t’viêng cơnh hi’la n’loong.

Hân đhơ bh’rợ tr’nêng truyền thống nâu xoọc dzoọng đhị đhr’năng tr’zêệng tu râu padưr pa’xớc k’rơ âng kinh tế thị trường, dưr váih bấc râu bhrợ têng lâng kỹ thuật công nghiệp hiện đại. tu cơnh đâu nắc lêy zư paliêm, padưr pa’xớc đợ râu chr’nắp văn hoá truyền thống xoọc bơơn vel đông k’rang lêy, zooi zúp đhanuôr n’jứah zư lêy văn hoá liêm chr’nắp, n’jứah padưr kinh tế tơợ bh’rợ truyền thống âng đhanuôr. T’coóh xa’nay Hứa Tân Hưng, phó Bí thư huyện uỷ Sa Pa, tỉnh Lào Cai đoọng năl:

T’mêê đâu azu nắc ơy pazao ooy phòng k’đhơợng zư du lịch âng chr’hoong t’bhlâng moon pa’glúh zâp bh’rợ bhrợ ha cơnh đoọng p’cắh c’léh bh’rợ đắh bh’rợ truyền thống âng đhanuôr, râu liêm chr’nắp văn hoá lâng hình ảnh du lịch vel bhươl cóh Sa Pa, bhrợ ha cơnh đoọng p’cắh gít râu liêm chr’nắp cóh k’coong ch’ngai.

Đoọng zư đợc bh’rợ truyền thống âng vel đông lâng bhrợ padưr tr’mung ha đhanuôr, zêng lêy zâp chr’val choom padưr pa’xớc du lịch cóh Sa Pa zêng lêy nâu đoo nắc mưy ooy đợ râu k’rơ chr’nắp t’pấh ta’mooi lướt lêy chi’ớh  cóh vel bhươl nâu. Vêy bấc bh’rợ dịch vụ du lịch Home stay bơơn đhanuôr bhrợ têng, đợc pa’câl, lâng đợ công xưởng k’tứi liêm zâp c’nắt bh’rợ bhrợ têng âng bh’rợ se lanh taanh bhai, íh n’đoóh a’doóh bơơn bhrợ têng đhị pr’loọng đông lâng cr’noọ cr’niêng xay moon, p’cắh tước bấc ơl ta’mooi đắh bh’rợ truyền thống âng acoon cóh đay./.

ĐẾN SA PA XEM NGƯỜI MÔNG SE LANH, DỆT VẢI

 Bên cạnh việc làm nương rẫy, ruộng nước, chăn nuôi... đồng bào Mông vùng cao Sa Pa, tỉnh Lào Cai có một số nghề thủ công truyền thống, đặc sắc hơn cả là nghề dùng sợi lanh để dệt vải. Đến với Sa Pa, du khách đặc biệt thích thú với nghề thủ công này. Mời bà con và các bạn cùng tìm hiểu nét đặc sắc trong nghề dệt vải của đồng bào Mông trong Chuyên mục” Du lịch qua sóng phát thanh” tuần này:

        Khi đến du lịch tại các bản làng ở Sa Pa, du khách trong và ngoài nước thực sự ấn tượng với những bộ trang phục kỳ công, rực rỡ sắc màu được làm nên từ bàn tay khéo léo của người phụ nữ Mông. Tất cả các công đoạn từ nối lanh thành sợi dệt thành tấm vải, nhuộm lên màu, sau đó thêu thành các họa tiết hoa văn tinh xảo để làm lên bộ trang phục, đều được thực hiện bằng phương pháp thủ công.

        Vải được làm từ sợi lanh qua nhiều công đoạn từ tước, lăn, hong gió rồi đem luộc khi đã dệt thành thảm sau đó được ngâm trong nước chàm để có màu nâu, ngâm vào nước  của loại cây có nhựa đỏ mà người Mông gọi là cây Man Chàng nên có sắc nâu ánh đỏ tự nhiên đẹp mắt. Vỏ cây lanh được tước ra thành từng sợi nhỏ và nối với nhau một cách khéo léo để không tạo thành mấu ở chỗ nối. Đây là việc làm đòi hỏi kiên trì, nhẫn nại. Họa tiết hoa văn thêu tay của người Mông tuy không đều, không có vẻ đẹp mười nét như mười của thêu máy, nhưng chính vẻ đẹp mộc mạc đơn sơ ấy đã làm nên nét duyên của các sản phẩm. Chị Hoàng Hải Yến, du khách đến từ Hà Nội cho biết:

          ( Tôi đi chợ Sa Pa khá nhiều và thấy người dân có bán những mảnh vải thổ cẩm dệt máy và cả mang từ nơi khác đến nữa. Tuy nhiên sau khi xem, mua và sử dụng thì tôi thấy vẫn thích sản phẩm mà bà con dệt ở đây hơn vì nó thể hiện được nét mộc mạc, sự tỉ mỷ và nét văn hóa của đồng bào nơi đây)

          Cha truyền con nối, đời trước chỉ bảo cho đời sau, cứ thế không ai biết nghề se lanh dệt vải  đã gắn bó với người Mông từ khi nào, chỉ biết rằng các thiếu nữ tuổi trăng rằm đã thuần thục với nghề ngay cả những công đoạn khó nhất. Trong các làng bản của người Mông, nhà nào cũng có khung cửi dệt vải và con gái ai cũng biết se lanh, dệt vải, thêu thùa. Người phụ nữ Mông dù đi đâu, làm gì, miễn đôi tay được rảnh là lại thoăn thoắt nối sợi, thêu thùa. Mỗi sản phẩm thổ cẩm đều đậm sâu  cả hình ảnh, phẩm chất cần cù, chịu khó của người phụ nữ Mông. Chị Lý Thị Do, ở xã Lao Chải, huyện Sa Pa nói:

          ( Để làm ra một sản phẩm đẹp thì trước hết thì phải chọn được chất liệu vải đẹp. Bước đầu tiên là phải có mảnh vải thật vuông thì mới thêu được hình vuông vắn và đẹp. Các màu chủ đạo của người Mông là màu chàm, màu đen và xanh lá cây)

          Tuy nhiên ngành nghề truyền thống này cũng đang đứng trước cạnh tranh mới do sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường, xuất hiện nhiều sản phẩm cùng loại được sản xuất bằng kỹ thuật công nghiệp hiện đại. Vì vậy gìn giữ, bảo tồn và phát triển những giá trị văn hóa truyền thống đang được địa phương quan tâm, giúp đỡ người dân vừa bảo tồn được nét văn hóa đặc sắc, vừa nâng cao được kinh tế từ nghề truyền thống của đồng bào. Đồng chí Hứa Tân Hưng, Phó Bí thư Huyện ủy Sa Pa, tỉnh Lào Cai cho biết:

 ( Vừa rồi chúng tôi đã giao cho phòng quản lý du lịch của huyện tiếp tục đưa ra các đề án làm sao quảng bá các hình ảnh về nghề truyền thống của đồng bào, bản sắc văn hóa và hình ảnh du lịch bản làng ở Sa Pa, làm sao khẳng định được đặc trưng, bản sắc của vùng cao)

          Để lưu giữ nghề truyền thống của địa phương và biến chúng thành sinh kế cho người dân, hầu hết các xã có thể phát triển được du lịch ở Sa Pa đều coi đây là một trong những thế mạnh  trong thu hút khách du lịch đến với bản làng. Rất nhiều mô hình dịch vụ du lịch home stay được bà con thực hiện kèm theo đó là các sản phẩm thổ cẩm được bày bán, đồng thời những công xưởng thu nhỏ với đầy đủ công đoạn của nghề se lanh dệt vải, thêu thổ cẩm được thực hiện tại gia đình với mong muốn giới thiệu, quảng bá đến đông đảo du khách về nghề truyền thống của dân tộc mình ./.