Tơợ x’rịa c’moo ahay tước nâu cơy, chr’nắp âng quế ơy ta bhrợ pr’đươi bấc lấh mơ, pr’loọng đong t’coóh Hồ Văn Luận ắt cóh cr’noon Cả, chr’val Trà Hiệp nắc p’loon bhrợ t’bhứah đhăm chóh bhrợ quế. T’coóh Luận xay moon, đhr’năng âng pleng k’tiếc cóh Trà Bồng liêm choom bhlâng đoọng ha bh’rợ chóh quế. Bơr pêê c’moo ahay, chr’nắp cắh bấc, muy bơr cha nắc manuýh nắc col lơi quế đoọng chóh keo, ha dợ pr’loọng đoong công dợ chóh bhrợ t’nơơm quế. C’moo đâu, chr’nắp âng quế bấc lấh mơ lâng c’moo ahay, tu cơnh đêếc pr’loỌng đong xay moon đớc bhrợ t’bhứah đhăm chóh bhrợ, pa dzoóc p’xoọng thu nhập ha pr’loọng đong: “T’piing lâng 3 c’moo ahay, c’moo đâu chr’nắp âng quế bấc lấh mơ lâng ting n’nắc công nhâm mâng, tu cơnh đêếc đhanuôr bhui har pa bhlâng. Muy bơr cha nắc đhanuôr vêy cr’noon kiêng bhrợ t’bhứah đhăm chóh bhrợ. M’ma quế đhị vel đong cắh lấh liêm choom nắc đhanuôr rơơm kiêng nhà nước zúp zooi m’ma liêm choom lấh mơ đoọng đhanuôr chóh bhrợ t’nơơm quế, pa dưr p’xoọng thu nhập.”

ươm giống cây quế

T’coóh Hồ Văn Ve, Chủ tịch UBND chr’val Trà Hiệp, chr’hoong Trà Bồng xay moon, cóh Trà Hiệp nắc pr’loọng đong hân đoo công chóh quế, pr’loọnh đong m’bứi bhlâng nắc công bơr pêê sào, pr’loọng đong bấc bhlâng nắc tước bơr pêê héc ta. Đươi vêy quế nắc bấc pr’loọng đong ơy choom t’bil lơi ha ul, pa xiêr đharứt, vêy cơnh cậ nắc vêy rau đớc vêy rau cha. Chr’nắp bhlâng tơợ tr’nơớp c’moo tước nâu cơy, chr’nắp âng quế ta luôn dzoóc dal. Xoọc đâu n’căr quế rau 1 vêy chr’nắp lấh 50 r’bhâu đồng muy kg; quế rau bơr nắc k’dâng 40 r’bhâu đồng muy kg; bấc lấh muy pâng t’piing lâng hân noo l’lăm. T’coóh Ve xay moon, chr’val Tân Hiệp vêy chr’hoong Trà Bồng lêy pay nắc đhị chóh tơơm quế lâng đợ đhăm ga mắc lấh 100 héc ta, bấc bhlâng nắc cóh 4 bhươl cr’noon cơnh: Cưa, cr’noon Cả, Beng lâng cr’noon Nguyên. Đhanuôr ting pấh ooy Đề án n’nâu nắc vêy ta đoọng m’ma quế lâng phân bón. Xoọc đâu đhanuôr xoọc tal ha rêê đương tước bêl lứch g’lúh p’răng puýh n’nâu nắc chóh m’ma quế. T’coóh Hồ Văn Ve nắc đhanuôr Cor ắt cóh chr’val TRà Hiệp rơơm kiêng chính quyền lâng ngành chức năng đơớh vêy bh’rợ đoọng nhâm mâng đhị zr’lụ pa câl ha đhanuôr chóh quế. Cóh rau la lua cậ, xoọc đâu quế xang bêl pay pa chô nắc dợ đươi bấc ooy c’bhúh tước pay câl, tu cơnh đêếc chr’nắp cắh lấh nhâm mâng: “Vel đong công ơy quy hoạch zr’lụ chóh quế. T’nơơm quế lâng vel đong nắc t’nơơm chr’nóh bha lâng t’bil ha ul pa xiêr đharứt; chóh muy chu nắc a đoo chặt váih ta luôn. Rau âng đhanuôr k’rang lâng đoo bêl họp nắc lứch ta đang moon bhrợ têng cơnh ooy đoọng chr’nắp âng quế choom nhâm mâng, nhâm mâng pr’ắt tr’mông ha đhanuôr lâng zư đớc t’nơơm quế. Rơơm kiêng nhà nước bhrợ têng đong máy bhrợ têng quế đoọng pa câl bh’nơơn bh’rợ ha đhanuôr, vêy cơnh đêếc nắc chr’nắp âng quế vêy choom nhâm mâng.”

Chr’hoong Trà Bồng xoọc vêy k’dâng 2 r’bhâu héc ta chóh quế. T’nơơm quế chóh lấh 10 c’moo nắc vêy đhanuôr loó n’căr. Xang bêl loó, n’căr quế nắc vêy ta puáh pa goóh pa câl ooy doanh nghiệp bhrợ têng chr’na đha nắh, tinh dầu quế lâng pazêng pr’đươi bh’rợ cha năm n’lơơng… Ting cơnh t’coóh Nguyễn Xuân Bắc, Chủ tịch UBND chr’hoong da ding k’coong Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi, rau bhrợ t’váih rau chr’nắp âng quế Trà Bồng nắc đợ rau đha hum, rau a hạ, đợ bấc âng tinh dầu. C’moo 2013, quế Trà Bồng nắc vêy c’bhúh kỷ lục Châu Á xay moon nắc 1 cóh 8 pr’đươi chr’nắp âng Việt Nam bhrợ t’váih kỷ lục Châu Á. T’coóh Nguyễn Xuân Bắc xay moon, c’xêê 8 c’moo ahay, UBND tỉnh Quảng Ngãi xay moon dự án k’rong bhrợ pa dưr zr’lụ chóh quế Trà Bồng. Ting n’nắc, cr’chăl c’moo 2018 – 2020, chr’hoong chóh t’mêê 500 héc ta t’nơơm quế, lâng đợ zên bhrợ têng nắc 54 tỷ đồng. T’nơơm quế xoọc vêy zr’lụ pa câl, hân đhơ cơnh đêếc bấc bhlâng nắc đhiệp câl pr’đươi thô, chr’nắp cắh u dal: “T’nơơm quế nắc muy cóh pazêng t’nơơm chr’nóh bha lâng âng tỉnh Quảng Ngãi. Zập c’moo, tơợ pazêng xa nay bh’rợ cr’noọ âng chính phủ azi đớc bấc zên n’nâu đoọng zư lêy t’nơơm quế. Azi xay moon bhrợ têng zr’lụ chóh quế đoọng bhrợ t’váih bh’nơơn bh’rợ ga mắc đhị zr’lụ. Xoọc đâu, zr’lụ pa câl quế ơy vêy, hân đhơ cơnh đêếc nắc đhiệp pr’đươi thô, tu cơnh đêếc chr’nắp cắh ma mơ lâng pr’đươi ơy ta chế biến. Kiêng pa dzoóc chr’nắp nắc bhrợ têng pr’đươi rau lơơng. Xoọc đâu nắc đhiệp pa câl thô. Chr’nắp xoọc đâu t’piing lâng pazêng c’moo ahay nắc công bấc lấh mơ, ha dợ rau la lua cậ kiêng pa dzoóc chr’nắp âng quế nắc vêy ng’đươi công nghệ dal, pa dưr chr’nắp âng t’nơơm quế, nhâm mâng thu nhập, liêm choom ha manuýh chóh quế.”./.

Vỏ quế khô sau khai thác

Phát triển cây quế trên đất Trà Bồng

        PV/VOV-Miền Trung

Quế Trà Bồng xưa nay nổi tiếng khắp trong Nam ngoài Bắc không chỉ bởi hương thơm, vị cay nồng đặc trưng mà còn bởi hàm lượng tin dầu cao hơn hẳn quế ở những vùng khác. Sau khi được Tổ chức kỷ lục Châu Á công nhận quế Trà Bồng là 1 trong 8 đặc sản của Việt Nam xác lập kỷ lục Châu Á, năm 2013, diện tích cây quế ở Trà Bồng ngày càng mở rộng, trở thành cây trồng “thương hiệu” giúp đồng bào nơi đây xóa đói, giảm nghèo.

Từ cuối năm ngoái đến nay, giá quế thành phẩm tăng cao, gia đình ông Hồ Văn Luận ở thôn Cả, xã Trà Hiệp tranh thủ mở rộng diện tích trồng quế. Ông Luận cho biết, điều kiện thời tiết, thổ nhưỡng ở Trà Bồng rất thích hợp để phát triển cây quế. Mấy năm trước, giá quế thấp, một số người phá quế để trồng keo nhưng gia đình chị vẫn “trung thành” với cây quế. Năm nay, giá quế tăng gần gấp đôi năm ngoái nên gia đình dự kiến sẽ mở rộng diện tích, tăng thêm thu nhập cho gia đình: “So với 3 năm trước, năm nay giá quế tăng cao và có phần ổn định nên bà con phấn khởi. Một số bà con có nhu cầu mở rộng diện tích. Giống quế tại địa phương không được tốt cho lắm nên bà con mong muốn nhà nước hỗ trợ giống chất lượng tốt để bà con phát triển cây quế, tăng thêm thu nhập”

Ông Hồ Văn Ve, Chủ tịch UBND xã Trà Hiệp, huyện Trà Bồng cho biết, ở Trà Hiệp, hầu như gia đình nào cũng trồng quế, nhà ít thì đôi ba sào, nhà nhiều thì vài héc ta. Nhờ quế nhiều gia đình đã xóa được đói, giảm nghèo, thậm chí còn có của ăn của để. Đặc biệt từ đầu năm đến nay, giá quế liên tục tăng cao. Hiện vỏ quế loại 1 có giá trên 50 ngàn đồng/1kg; quế loại 2 cũng khoảng 40.000 đồng/1kg; tăng gần gấp đôi so với vụ trước. Ông Ve cho hay, xã Trà Hiệp được huyện Trà Bồng chọn trồng chuyên canh cây quế với tổng diện tích hơn 100 héc ta, tập trung ở 4 thôn: Cưa, thôn Cả, Beng và thôn Nguyên. Người dân tham gia Đề án này sẽ được hỗ trợ giống cây quế và phân bón. Hiện bà con đang tập trung phát rẫy đợi qua đợt nắng nóng sẽ triển khai trồng quê. Ông Hồ Văn Ve và đồng bào Cor ở Trà Hiệp mong muốn là chính quyền và ngành chức năng sớm có giải pháp để ổn định đầu ra cho bà con trồng quê. Trên thực tế, hiện nay quế sau thu hoạch vẫn phụ thuộc vào thương lái nên giá cả bấp bênh: “Địa phương cũng đã quy hoạch khu vực trồng quế. Cây quế đối với địa phương là cây chủ lực xóa đói giảm nghèo; trồng một lần là nó có miết thôi. Điều bà con quan tâm và mỗi lần họp đều kiến nghị là làm sao để giá quế ổn định, đảm bảo đời sống cho bà con và giữ vững cây quế. Mong muốn nhà nước xây dựng nhà máy chế biến quế để tiêu thụ sản phẩm cho bà con, có như vậy giá quế mới ổn định được giá.”

Huyện Trà Bồng hiện có khoảng 2.000 héc ta trồng cây quế.  Cây quế trồng sau hơn 10 năm thì được người dân bóc vỏ khỏi thân. Sau khi khai thác, vỏ quế được phơi khô bán cho doanh nghiệp chế biến thực phẩm, tinh dầu quế và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ…Theo ông Nguyễn Xuân Bắc, Chủ tịch UBND huyện miền núi Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi, điều làm nên thương hiệu quế Trà Bồng là mùi thơm, vị cay nồng, hàm lượng tinh dầu cao. Năm 2013, quế Trà Bồng được Tổ chức kỷ lục Châu Á công nhận là 1 trong 8 đặc sản của Việt Nam xác lập kỷ lục Châu Á. Từ đó đến nay, cây quế Trà Bồng ngày càng phát triển, trở thành cây trồng chủ lực của địa phương, giúp người dân xóa đói, giảm nghèo. Ông Nguyễn Xuân Bắc cho biết, tháng 8 năm ngoái, UBND tỉnh Quảng Ngãi phê duyệt dự án đầu tư phát triển vùng chuyên canh cây quế Trà Bồng. Theo đó, giai đoạn 2018-2020, huyện sẽ trồng mới 500 héc ta cây quế, với tổng mức đầu tư 54 tỷ đồng. Cây quế hiện đã có đầu ra nhưng chủ yếu là tiêu thụ sản phẩm thô, giá trị không cao: “Cây quế là một trong những cây trồng chủ lực nhất của tỉnh Quảng Ngãi. Hàng năm, từ các chương trình mục tiêu của chính phủ chúng tôi dành phần lớn kinh phí này để bảo tồn cây quế. Chúng tôi xác định xây dựng vùng chuyên canh quế để tạo ra sản phẩm lớn trên địa bàn. Hiện nay, đầu ra của cây quế là có nhưng chủ yếu tiêu thụ sản phẩm thô, nên giá trị không thể cao bằng qua chế biến. Muốn tăng giá trị phải chế biến ra các loại sản phẩm khác. Hiện nay mới bán thô.   Giá hiện nay so với các năm có cao hơn nhưng thực tế muốn nâng cao giá trị cây quế phải có quy trình công nghệ cao, nâng  giá trị cây quế, đảm bảo được thu nhập, hiệu quả cho người trồng quế.”./.