Công cơnh bâc pr’loọng đong đhanuôr coh zr’lụ đhăm k’tiếc đharứt cr’noon 3, chr’val Ea Pil, chr’hoong M’Drắk, coh bâc c’moo, t’cooh Phạm Đình Thướng năc n’năl choh a ring, a tao, a tuông a bhoo. Prang c’moo pa bhrớ nhưh nhêện năc lưch hân noo pay pa chô năc pr’loọng đong lưch zên. Ắt lâng đhr’năng ta bhuch coh đanh đươnh, c’moo 2014, a đoo năc xăl 3 héc ta k’tiêc pa bhrớ âng pr’loọng đong choh nhãn lồng Hưng Yên, xang bêl chêêc n’năl tơợ muy bơr bhươn chr’noh coh chr’hoong lâng tơợ chr’hoong n’lơơng. Prang bhươn nhãn vêy ta bhrớ pr’đươi tưới đac nhâm mâng, nhâm mâng t’nơơm chr’noh chăt vaih liêm coh hân noo p’răng puýh pa bhlâng âng vel đong. Xang bêl đươi 230 ức đồng bhrợ têng đh’rưah lâng bâc g’lêêh c’rơ bhrớ têng coh 3 c’moo bhrớ têng bha lâng, nhãn lồng Hưng Yên coh đhăm k’tiêc chuah môp M’Drắk năc chô đơơng rau liêm choom bâc lâh mơ cr’noọ cr’niêng: “Muy hec ta nhãn coh đâu a choh k’dâng 620 t’nơơm. Muy t’nơơm cơnh coh hân noo n’nâu k’dâng 30kg, cơnh đêêc pazêng 1 héc ta bơơn lâh 20 tấn. Ha dang 20 tấn n’nâu nhân lâng chr’năp k’dâng tơợ 25- 30 t’bhâu năc muy hec ta bơơn pay pa chô k’dâng 500 ức đồng.”

Pr’loọng đong t’cooh Đỗ Văn Đức coh cr’noon 4, chr’val Ea Pil, chr’hoong M’Drắk công năc pr’loỌng đong dưr k’van đươi choh nhãn lồng. T’cooh Đức xay moon, 4 c’moo l’lăm ahay, a đoo năc choh lêy bơr pêê zệt t’nơơm nhãn. Bêl lêy chr’noh chăt vaih liêm, crêê lâng đhăm k’tiêc đhị đâu năc xăl pazêng đhăm k’tiêc bhưah 3 hec ta choh atao coh bêl ahay choh 2 r’bhâu tơơm nhãn. Tươc nâu cơy, bhươn nhãn bơơn pay pa chô ta luôn: “Choh nhãn đhị đhăm k’tiếc tr’clai lâng chuah năc liêm bhlâng, tơơm chr’noh doọ lậh đươi bâc đac, hân đhơ cơnh đêêc năc bhrớ pr’đươi tươi m’bứi đoọng nhâm mậng độ ẩm ha tơơm chr’noh chăt vaih, vaih pô, vaih p’lêê. Ha dang coh c’moo 2017 – 2018, pazêng chr’noh rau lơơng năc đhiệp bơơn pay pa chô mơ bơr pêê zệt ưc đồng muy hec ta năc choh nhãn bơơn pay pa chô 500 ưc đồng coh muy hec ta coh muy c’moo. Moon zazum rau liêm choom âng nhãn coh cr’chăl n’nâu năc bâc lâh tơợ 9-10 chu t’piing lâng pazêng chr’noh m’bứi t’ngay n’lơơng coh mr’đoo đhăm k’tiếc.”

Ting cơnh Phòng Nông nghiệp lâng pa dưr pa xơc bhươl cr’noon chr’hoong M’Drắk, prang chr’hoong xoọc vêy k’dâng 1.100 héc ta t’nơơm pay cha p’lêê, pazêng vêy vải thiều, sầu riêng, bơ, cam quýt lâng nhãn. Coh đêêc, tơơm nhãn vêy ta choh bâc bhlâng mơ 350 hec ta, bâc bhlâng đhị bơr chr’val Ea Pil lâng Cư Prao.

T’cooh Nguyễn Thế Thập – Trưởng phòng Nông nghiệp lâng pa dưr pa xơc bhươl cr’noon chr’hoong M’Drắk xay moon, xang 5 c’moo xay bhrớ, coh tr’nơơp tơơm nhãn ơy đoọng lêy rau liêm choom lâh mơ lâng pazêng chr’noh rau lơơng. Đoọng pa dưr tơơm nhãn nhâm manag, đơn vị ơy lâng xoọc zúp zooi đhanuôr bơr chr’val Ea Pil lâng Cư Prao bhrớ têng hợp tác xã choh nhãn sạch liêm ting cơnh xa nay bh’rớ VietGap lâng ơy vêy 30 pr’loọng đong ting choh bhrớ: “Đoọng pa dưr tơơm nhãn nhâm mâng ha đhanuôr coh vel đong, azi ơy bhrớ tổ bhrớ têng đh’rựah lâng hợp tác xã đoọng zúp zooi apêê đoo. Azi zúp zooi lâng bh’rớ pa choom apêê đoo câl m’ma tr’nơơp đơ liêm, choh bhrớ, zư lêy cơnh xa nay bh’rớ VietGap. Bêl ơy vêy bh’nơơn bh’rớ ting cơnh xa nay gr’hoot, azi chêêc ta đang k’dua doanh nghiệp câl p’lêê p’coo liêm choom đoọng ký hợp đồng câl zúp zooi đhị zr’lụ câl nhâm mâng ha đhanuôr.”

Coh đhr’năng chr’năp âng chr’noh chr’bêêt đhị Đắk Lắk cơnh: cao su, cà phê, a mót, a tao xoọc xiêr k’rơ lâng căh nhama mâng, năc lâng đhr’năng dưr vaih bâc cơnh âng t’nơơm chr’noh đhị vel đong, xoọc đoọng lêy đợ rau liêm choom. Bh’rớ ngành nông nghiệp lâng chính quyền vel đong xoọc t’bhlâng zúp zooi đhanuôr pa bhrớ ting cơnh rau đơ chr’năp, công xoọc bhrớ ha ngành chr’nóh pay cha p’lêê coh tỉnh ting t’ngay liêm crêê lâh mơ, crêê cơnh lâng pazêng zr’lụ choh bhrớ lâng cơnh cr’noọ âng thị trường, bhrớ đoọng ha bh’rớ pa bhrớ năc bơơn nhâm mâng lâng pa dưr dal rau liêm choom ooy kinh tế./.

Trồng nhãn lồng trên đất pha cát thu tiền tỷ mỗi năm

                                             Tuấn Long

          Tại hai xã Ea Pil và Cư Prao của huyện M'Drắk, tỉnh Đắk Lắk, nhiều nông hộ đã mạnh dạn chuyển đổi diện tích các loại cây ngắn ngày sang trồng cây nhãn lồng giống Hưng Yên. Bước đầu, loại cây di thực từ miền Bắc đã cho hiệu quả bất ngờ, một số nông hộ thu được tiền tỷ mỗi năm.

Cũng như bao nhiêu hộ dân  ở vùng đất nghèo thôn 3, xã Ea Pil, huyện M'Drắk, trong nhiều năm, ông Phạm Đình Thướng chỉ quen với sắn, mía, đậu bắp. Quanh năm lao động quần quật mà cứ hết vụ thu hoạch là gia đình hết tiền. Thấm cảnh túng thiếu quẩn quanh, năm 2014, ông quyết định chuyển toàn bộ 3 ha đất sản xuất của gia đình sang trồng nhãn lồng Hưng Yên, sau khi tham khảo một số vườn cây trong và ngoài huyện. Toàn bộ vườn nhãn được lắp đặt hệ thống tưới cố định bán tự động, đảm bảo cây sinh trưởng tốt trong cả mùa khô nóng đặc thù của địa phương. Phạm Đình Thướng cho hay, sau khi chi 230 triệu đồng đầu tư cùng nhiều mồ hôi công sức của 3 năm  kiến thiết cơ bản, nhãn lồng Hưng Yên trên vùng đất cát nghèo M’Drắk đã cho hiệu quả cao hơn mong đợi:"Một ha nhãn ở đây tôi trồng khoảng 620 cây. Mỗi cây như vụ này đạt khoảng 30 kg, như vậy tổng 1 ha thì đạt khoảng trên 20 tấn. Nếu 20 tấn này nhân với giá khoảng 25-30 nghìn thì mỗi ha phải cho thu trên dưới 500 triệu đồng."

Gia đình ông Đỗ Văn Đức ở thôn 4, xã Ea Pil, huyện M'Drắk cũng là nông hộ giầu lên nhờ trồng nhãn lồng. 4 năm trước, ông chỉ trồng thử nghiệm vài chục gốc nhãn. Khi thấy cây phát triển xanh tốt, hợp với đất đai thổ nhưỡng trong vùng nên mạnh dạn đầu tư vốn chuyển đổi toàn bộ hơn 3 ha mía sang trồng 2.000 cây nhãn. Ông Đức cho biết, đến nay, vườn nhãn cho thu đều đặn:.  "Trồng nhãn trên đất pha cát thì hợp, cây cần nước tưới nhưng không nhiều, tuy nhiên phải lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt để đảm bảo độ ẩm cho cây phát triển ra hoa đậu quả tốt. Nếu vào năm 2017-2018, các loại cây trồng khác chỉ thu vài ba chục triệu/ha thì trồng nhãn phải 500 triệu/ha/mỗi năm. Nói chung hiệu quả của nhãn thời điểm này thì phải gấp 9-10 lần so với các loại cây trồng ngắn ngày khác trên cùng một đơn vị diện tích."

Huyện M'Drắk, tỉnh Đắk Lắk hiện có khoảng 1.100 ha cây ăn quả, gồm vải thiều, sầu riêng, bơ, cam quýt và nhãn. Trong đó, cây nhãn chiếm tỷ lệ lớn nhất với khoảng 350ha, tập trung chủ yếu ở hai xã Ea Pil và Cư Prao.

Ông Nguyễn Thế Thập-Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện M'Drắk cho biết, sau 5 năm triển khai, bước đầu cây nhãn cho thấy hiệu quả vượt trội so với các loại cây trồng khác. Để phát triển cây nhãn ổn định, đơn vị đã và đang hỗ trợ nông dân hai xã Ea Pil và Cư Prao thành lập hợp tác xã sản xuất nhãn sạch theo tiêu chuẩn VietGap và đã có 30 hộ tham gia:"Để phát triển cây nhãn bền vững cho người dân ở địa phương, chúng tôi đã thành lập tổ liên kết và hợp tác xã để hỗ trợ họ. Chúng tôi hỗ trợ bằng cách hướng dẫn họ mua các giống cây đầu dòng đạt chuẩn, chăm sác theo tiêu chuẩn Vietgrap. Và khi có được sản phẩm như cam kết, chúng tôi tìm kiếm các doanh nghiệp nhập trái cây uy tín để ký hợp đồng thu mua hỗ trợ đầu ra cho ổn định cho người nông dân. "

Trong bối cảnh giá cả các mặt hàng nông sản ở Đắk Lắk như: cao su, cà phê, hồ tiêu, mía đang giảm mạnh và khá bấp bênh, thì sự phát triển đa dạng của các loại cây ăn trái ở địa phương, đang cho thấy những điểm sáng. Việc ngành nông nghiệp và chính quyền địa phương đang tích cực hỗ trợ nông dân sản xuất theo chuỗi giá trị, cũng đang giúp ngành cây ăn trái ở tỉnh dần đi vào bài bản, phù hợp với từng vùng canh tác và yêu cầu của thị trường, giúp sản xuất được bền vững và nâng cao hiệu quả kinh tế./.