Tơợ bh’nơơn âi mặ bơơn âng ta la Gung Dưr, Ban cán sự Đảng miền tây vêy chủ trương pa chô ooy p’rá Ca Dong đoọng tước c’moo 1960, xa nay tin g’lúh bơr đơơng đh’nớc “ Prung Dương ( Vùng Lên) xrắ lâng p’rá Ca Dong lâng p’rá Phổ thông dưr vaih, vêy bh’rợ cơnh ta la Gung dưr, nắc đoọng xay trúih đhr’năng bh’rợ zêl prúh a rập âng bơr chr’hoong da ding ca coong Trà My lâng Phước Sơn…

C’moo 1962, xang bele Mặt trận Dân tộc Giải phòng miền Nam Việt Nam dưr váih lâng đoọng bhrợ crêê cơnh đhr’năng t’mêê, ta la báo Quuyết Tiến âng tỉnh bơơn xăl dh’nớc nắc Báo Giải Phòng – pr’đơợ tr’nơợp âng Báo Quảng Nam lâng Báo Đà Nẵng nâu câi.

Cóh c’bhúh apêê bhrợ báo Quảng Nam – Đà Nẵng xang xang lấh t’ngay 29/3/1975, vêy muy nhà báo ting bhrợ bhiệc cóh bơr ta la Gung Dưr ( Vùng  Lên) lâng Pru Dương ( Vùng Lên) nắc đoo Đỗ Kỳ.

Đỗ Kỳ, n’niên c’moo 1943, đơớh ting pấh bh’rợ zêl Mỹ, cóh tổ chức đha đhâm c’mâr – học sinh – sinh viên Quảng Nam – Đà Nẵng apêê c’moo 1963-1964. Pêê đhi noo c’bhúh xoọng t’mêê đỗ tú tài nắc Đỗ Kỳ, Đỗ Nhung lâng Đỗ Nam ha dưr đớc toong x’rắ, bha ar pa tơ, tr’pác têy lâng ma nứih đong, moọt muy ha bu ha pruốt c’moo 1963, đhị vel Quang Châu, Hòa Châu đấc ooy Đồng Xanh, Đồng Nghệ, đha đác đhr’đấc Ô Rây – đhị cơ quan Tỉnh ủy Quảng Đà t’mêê tơơi đhấc tơợ chr’val Ba,chr’hoong Đông Giang.

Pêê đhi noo ặt cóh pợ âng Văn phòng Tỉnh ủy Quảng Đà. Xang bấc t’ngay tơợp năl lâng a vị g’ur a rong, ộm đác toọm, bệch võng, 3 đhi noo bơơn Bí thư Hồ Nghinh t’đang moon lum. Xang bêl t’moóh đhr’năng học tập, đhr’năng pr’loọng đong, Bí thư Hồ Nghinh k’đươi pêê đhi noo muy bh’rợ t’mêê nắc lướt học bhrợ báo.

Bí thư Hồ Nghinh âi chơớih pay pêê cha nắc tú tài pr’hắt xoọc bêl đêếc xoọc ặt cóh crâng, ting pấh pa choom cóh lớp báo chí, xay trúih âng Khu ủy bhrợ têng. Học xang lớp báo chí, Đỗ Nhung chô bhrợ ooy Báo Giải phóng Quảng Đà, Đỗ Nam chô bhrợ Ban Giáo dục Quảng Đà ha dợ Đỗ Kỳ chô bhrợ cóh Khu Lam Sơn – pr’đơợ tr’nơợp âng Ban cán sự miền tây Quảng Nam – Đà Nẵng, k’đhơợng bhrợ Tòa soạn Báo Pru Dương…

Hân noo ha pruốt Mậu Thân – 1968, Đỗ Nhung cắh ma mông, xang n’nắc Đỗ Nam công hy sinh! Yêm têêm rạch chô moọt c’moo 1975, chô Bảo Quảng Nam – Đà Nẵng, Đỗ Kỳ nắc vêy pr’đoọng lâng Tòa soạn Báo. A noo nắc ga lêếh ga lêêng, p’zay bhrợ têng lâng bh’rợ phóng viên pa dưr Đảng, xang n’nắc bh’rợ  pa bhrợ cóh Tòa soạn lấh k’zật c’moo đanh tước bêl bơơn xay moon bhrợ Phó Tổng Biên tập Báo Quảng Nam – Đà Nẵng lâng nâu a hay nắc báo Đà Nẵng. A noo bơơn k’đươi k’dhơợng bhrợ trang Pa dưr Đảng, công doó g’đách bh’rợ ha lêêng lâng bh’rợ Tòa soạn, cơnh lâng bh’rợ Pa dưr Đảng, pa dưr chi bộ liêm ch’ngaach, nhâm k’rơ….

Cr’chăl zêl prúh a rập Mỹ, lấh 10 c’moo pa bhrợ, pa zêng cóh zr’lụ da ding ca coong Trường Sơn, ma mông, ặt bhrợ, yêm têêm cơnh lâng cán bộ, chiến sĩ miền Tây, cơnh lâng đha nuôr apêê acoon cóh da ding ca coong đhi noo, ặt zâng lâng đhí da ding, boo crâng, lâng bom đạn âng Mỹ, z’lấh cắh năl mơ zr’nắh k’đháp,  ha ul cha ta bha bhoóh, k’đhap xr’ngat căh cơnh, n’đhơ cơnh đêếc, bêl bơơn chô lâng thành phố nắc c’rơ âng đoo nắc đhur r’dợ. A đoo zr’nắh xr’dô  tu lứch cr’ay k’hir đanh đươnh z’năh bhrợ nắc ca ay c’lâng luônh điêng cha zấp râu… a đoo mặ p’zươi c’lâng luônh nắc crêê cr’ay da dul đhur… a đoo luh moọt ooy viên cắh năl mơ chu, pa choom lướt ra diu ha bu, c’rơ bơơn z’zăng muy cr’chăl. Cơnh đêếc, đhị râu p’răng puih rơợng đăn đâu, a đoo nắc moọt viện. F’lúh moọt viện n’nâu, nắc kiêng vêy chuyền a ham. Cơnh đêếc, a ham công cắh mặ trông t’mông a đoo. Tước ha dum 24/6//2019, ađoo lấh pặt pr’hơơm.

A cu xrắ pa đơớh muy bơr n’juông n’nâu, nắc cơnh muy râu chơớ hay Đỗ Kỳ - muy cha nắc pr’zớc liêm ta nih, ma nứih đồng nghiệp nắc a cu pa bhlâng chăp lêy./.

Vĩnh biệt nhà báo Đỗ Kỳ!

Nhân Quốc khánh 2-9-1955, Báo Quyết Tiến - tờ báo đầu tiên trong kháng chiến chống Mỹ ra đời. Song song với Báo Quyết Tiến, cuối năm 1959, Ban cán sự miền tây Quảng Nam-Đà Nẵng - nơi sinh sống của nhiều dân tộc anh em Cơ tu, Ve, Ta riềng - căn cứ địa cách mạng của tỉnh lúc bấy giờ, đã cho ra tờ Tin bằng hai thứ tiếng: Cơ tu và quốc ngữ, lấy tên là Gung Dứr (Đứng Lên).

Từ kết quả đạt được của tờ Gung Dứr, Ban cán sự Đảng miền tây chủ trương phiên âm tiếng Ca dong để đến năm 1960, bản tin thứ hai mang tên Pru Dương (Vùng Lên) in bằng tiếng Ca dong và tiếng phổ thông ra đời, có hình thức như tờ Gung Dứr, nhằm phản ánh tình hình phong trào kháng chiến của hai huyện miền núi là Trà My và Phước Sơn…

Năm 1962, sau khi Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời và để đáp ứng tình hình mới, tờ báo Quyết Tiến của tỉnh được đổi tên thành Báo Giải Phóng - tiền thân của Báo Quảng Nam và Báo Đà Nẵng ngày nay.

Trong đội ngũ những người làm báo Quảng Nam-Đà Nẵng sau ngày 29-3-1975, có một nhà báo từng làm việc ở hai tờ Gung Dur (Đứng Lên) và Pru Dương (Vùng Lên) chính là Đỗ Kỳ.

Đỗ Kỳ, sinh năm 1943, sớm tham gia phong trào chống Mỹ, trong tổ chức thanh niên - học sinh - sinh viên Quảng Nam-Đà Nẵng những năm 1963-1964. Ba anh em con nhà chú nhà bác vừa đỗ tú tài là Đỗ Kỳ, Đỗ Nhung và Đỗ Nam xếp bút nghiên, chia tay người thân, vào một buổi chiều xuân năm 1963, rời làng Quang Châu, Hòa Châu, lên Đồng Xanh, Đồng Nghệ, leo lên dốc Ô Rây - nơi cơ quan Tỉnh ủy Quảng Đà vừa chuyển từ xã Ba, huyện Đông Giang xuống.

Ba anh em ở lại lán trại của Văn phòng Tỉnh ủy Quảng Đà. Sau những ngày đầu làm quen với cơm độn sắn, uống nước suối, ngủ võng, 3 anh em được Bí thư Hồ Nghinh gọi lên gặp. Sau khi hỏi thăm tình hình học tập, tình hình gia đình, Bí thư Hồ Nghinh giao cho ba anh em một nhiệm vụ mới là đi… học làm báo.

  Bí thư Hồ Nghinh đã chọn ba ông Tú (tú tài) khá hiếm hoi lúc bấy giờ đang ở trên rừng, tham gia lớp báo chí, tuyên truyền do Khu ủy tổ chức. Học xong lớp báo chí, Đỗ Nhung về Báo Giải phóng Quảng Đà, Đỗ Nam về Ban Giáo dục Quảng Đà còn Đỗ Kỳ về Khu Lam Sơn - tiền thân của Ban Cán sự miền tây Quảng Nam-Đà Nẵng, phụ trách Tòa soạn Báo Pru Dương…

Mùa xuân Mậu Thân - 1968, Đỗ Nhung hy sinh, rồi Đỗ Nam cũng hy sinh! Hòa bình năm 1975, về Báo Quảng Nam-Đà Nẵng, Đỗ Kỳ lại có duyên nợ với Tòa soạn Báo. Anh phải vất vả, chịu thương chịu khó với công tác phóng viên Xây dựng Đảng, rồi công tác Tòa soạn hơn chục năm trời cho đến khi được đề bạt làm Phó Tổng Biên tập Báo Quảng Nam-Đà Nẵng và sau này là báo Đà Nẵng. Anh được giao phụ trách trang Xây dựng Đảng, vẫn không rời xa trách nhiệm nặng nề với công tác Tòa soạn, với công tác Xây dựng Đảng, xây dựng chi bộ trong sạch, vững mạnh…

Thời kháng chiến chống Mỹ, hơn mười năm công tác, hầu hết ở trong vùng núi rừng Trường Sơn, sống, sinh hoạt, hòa mình với cán bộ, chiến sĩ miền tây, với đồng bào các dân tộc miền núi anh em, chịu đựng với gió núi, mưa rừng, với bom đạn của Mỹ, vượt qua được ác liệt, thiếu cơm, lạc muối, gian khổ vô cùng, song khi được về thành phố thì sức khỏe anh giảm sút dần. Anh khổ sở vì hết bệnh sốt rét kinh niên hoành hành thì bệnh đường ruột  buộc anh phải ăn cử, uống kiêng, làm lơ với thịt, với bia… Anh thắng được bệnh đường ruột thì lại mắc bệnh suy tim … Anh nhập viện rồi xuất viện không biết bao nhiêu lần, tập đi, đi bộ buổi sáng, đi bộ buổi chiều, sức khỏe khá lên một thời gian dài. Vậy mà, trong cái nắng nóng dữ dội mấy tháng gần đây, anh lại phải nhập viện. Lần nhập viện này, cần phải chuyền cả máu. Vậy mà máu tươi cũng không giúp chặn đà suy sụp, sức lực giảm nhanh. Đến đêm 24-6-2019, anh vĩnh biệt mọi người!

Tôi viết vội mấy dòng này, như một lời chào vĩnh biệt Đỗ Kỳ - một người bạn thân, người đồng nghiệp mà tôi rất tin yêu và quý trọng./. 

                                                  Hồ Duy Lệ