Dưr k’rơ cóh cr’chăl ha nua, muy cóh bấc g’roong ga mắc âng pân đil acoon cóh nắc đoo k’đị lơi n’đắh pa đớp quyền, pr’đơợ lâng đhr’năng bơơn đươi dua dịch vụ công coh pr’đơợ pân đil acoon cóh buôn đha rựt lâng cắh vêy râu pa chô zên bạc. Apêê đoo cắh bơơn pa too pa choom liêm ta níh, zư x’mir lêy c’rơ tr’mung lâng ặt ma mông đh’rứah lâng zấp ngai. Nâu đoo nắc tu cr’đơơng tước pân đil acoon cóh xoọc crêê ta lơi n’đắh hoọng cóh cr’chăl pa dưr. P’căn Hồ Thị Kim Cúc, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân chr’hoong Đăkrông, tỉnh Quảng Trị xay moon:“Pân đil bhrợ, pân jứih học”, nâu đoo nắc râu ta luôn dưr váih cóh zr’lụ đha nuôr acoon cóh. Tu pân jưih lướt t’bơơn c’năl n’đhang nắc chô moon a cu lướt học bơơn năl râu đâu chô a may bhrợ cơnh đêếc. Lấh đhị đêếc, cắh vêy cơ chế râu ting pấh âng pân đil ooy bhrợ  têng chính sách, cắh âi vêy chỉ số giáo dục pr’ặt tr’mông n’đắh ting pấh đươi dua ha pân đil acoon coh. X’ría nắc pân đil acoon coh hắt pr’đơợ ting pấh, cắh bơơn đươi dua apêê chính sách cắh ghít t’lăng.”

Ting Viện pa chăp ch’mêệt lêy Pr’loọng đong lâng Pân jưih pân đil, 49 c’bhúh acoon coh vêy đợ lướt học n’dup 50%, đợ apêê năl đọc xrắ p’rá phổ thông dzợ hắt, 6/53 c’bhúh acoon cóh vêy đợ apêê đơớh pay k’díc k’điêl 50%, pân đil acoon cóh âi bơơn đào tạo chuyên môn kỹ thuật pa bhlâng đệ, nắc dâng 6%. P’căn Lương Thị Liên, ma nứih Mường, chr’val Lương Ngoại, chr’hoong Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa đoọng năl, tu pân đil acoon cóh hắt bơơn năl xa nay lâng đợ c’năl t’mêê, tu cơnh đêếc pr’đơợ bh’rợ bhrợ bhiệc công cắh lấh choom:“Đợ pr’zớc p’niên vêy pr’đơợ chơớc lêy bh’rợ dzợ hắt. Bấc a đhi a moó dzợ xoọc ặt cóh vel đong, cắh vêy bấc pr’đơợ chơơc lêy bh’rợ tr’nêng ha c’la đay, bh’nơơn tơợ ha rêê đhuốch nắc cắh liêm, cắh vêy râu pa chô nhâm mâng ha pân đil ha dưr dal pr’ặt tr’mông lâng pa dưr tr’mông tr’méh.”

Ảnh: Kiều Giang

  N’đhơ Đảng lâng Nhà nước âi vêy bấc chính sách ha zr’lụ đha nuôr acoon coh. N’đhơ cơnh đêếc, bấc apêê chính sách xoọc đươi dua cắh âi bơơn k’rang bhrợ têng dhd’rứah, cắh âi k’rang tước cr’noọ lâng pr’đơợ la lua âng pân đil lâng pân jứih acoon cóh. Đoọng chính sách choom lướt moọt tước pr’ặt tr’mông, bấc ngai moon, choom bhrợ bhr’lậ râu cắh liêm crêê âng chính sách ting c’lâng k’đhơợng nhâm bhrợ têng đh’rứah liêm choom. Đh’rứah lâng t’bhlâng p’too moon ha đha nuôr acoon cóh n’đắh ma mơ mr’cơnh pân jứih pân đil lâng quyền âng pân đil cóh pa dưr c’bhúh ma nứih pa bhrợ lâng pa dưr tr’mông tr’meh. PGS- TS Đặng Thị Hoa, Phó viện trưởng Viện Pa chăp ch’mêệt lêy pr’loọng đong llâng pân jứih pân đil moon:“C’lâng bh’rợ chr’nắp bhlâng bhrợ bhr’lậ râu ting pấh âng pân đil acoon cóh moọt ooy apêê bh’rợ vel đong nắc choom bhrợ bhr’lậ cr’chăl bhrợ pa dưr chính sách, bhrợ têng chính sách tơợ vel đong, tơợ cr’noọ la lua âng pân đil, choom đoọng pân đil acoon coh bơơn pa căh p’rá âng apêê đoo, apêê đoo kiêng hâu, kiêng ng’cơnh, tơợ đêếc bhrợ pa dưr chính sách. Đh’rứah lâng râu ting pấh âng apêê c’bhúh xã hội, apêê ngai vêy bấc ngai chăp, cán bộ chr’val, chính quyền k’rong pay đớc lâng prá p’rá âng pân đil bêl đeếc vêy mặ tr’xăl râu pr’chăp cr’noọ ooy pân đil. Bêl pân đil vêy pr’đơợ liêm apêê đoo vêy pa cắh lâng bơơn pa dưr c’la đay.”

Đhr’năng la lua đoọng lêy, âi vêy đợ apêê pân đil acoon cóh z’lấh lơi râu pr’chắp cắh crêê đoọng học tập, pa dưr tr’mông tr’méh pr’loọng đong, pân xay pa cắh đợ bh’nơơn âng vel đong tước apêê zr’lụ âng k’tiếc k’ruung lâng bha lang k’tiếc. Râu đêếc đoọng lêy, z’hai âng pân đil moon pa zum lâng pân đil zr’lụ đha nuôr acoon coh moon la lay công ma mơ lâng pân jứih. Tu cơnh đêếc choom bhrợ t’váih pr’đơợ bấc lấh mơ dzợ ha pân đil acoon cóh bơơn năl xa nay đoọng pa dưr c’la đay, đươi dua đợ c’bhúh ma nưuíh pa bhrợ vêy pr’đơợ n’nâu./.

Cần tạo cơ hội bình đẳng cho phụ nữ dân tộc thiểu số

                                        Phương Thoa

         Thời gian qua, mặc dù được Đảng và Nhà nước dành sự quan tâm đặc biệt, nhưng với những đặc điểm giới và định kiến xã hội đã tồn tại qua nhiều thế hệ, phụ nữ và trẻ em gái dân tộc thiểu số đang phải đối mặt với nhiều sự phân biệt đối xử, bất bình đẳng kép cả về dân tộc và về giới. Điều này ảnh hưởng tới khả năng tiếp cận, tham gia và thụ hưởng từ các chính sách phát triển kinh tế-xã hội vùng dân tộc thiểu số, miền núi và vùng kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn. Vậy sự bất bình đẳng đó là gì?  Bất bình đẳng ảnh hưởng như thế nào tới phụ nữ dân tộc thiểu số? Đâu là giải pháp nào chấm dứt sự bất bình đẳng giới ở vùng dân tộc thiểu số ?

Nổi lên trong thời gian qua, một trong những rào cản lớn của phụ nữ dân tộc thiểu số là định kiến xã hội về trao quyền, cơ hội và khả năng tiếp cận dịch vụ công trong bối cảnh phụ nữ dân tộc thiểu số thường nghèo và bấp bênh về thu nhập. Họ bị tụt hậu trong trong giáo dục, chăm sóc sức khỏe và hòa nhập xã hội. Đây là nguyên nhân dẫn tới phụ nữ dân tộc thiểu số đang bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển. Bà Hồ Thị Kim Cúc, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân huyện Đắkrông, tỉnh Quảng Trị nêu thực tế:“Nữ làm nam học”, đây là là việc rất phổ biến tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Vì nam đi tiếp thu kiến thức nhưng về là bảo tôi đi học được cái này về vợ làm như thế. Bên cạnh đó, thiếu cơ chế có sự tham gia của phụ nữ vào xây dựng thực hiện chính sách, chưa có chỉ số giáo dục đời sống về tham gia hưởng lợi cho phụ nữ dân tộc thiểu số. Hệ quả là phụ nữ dân tộc thiểu số ít cơ hội tham gia không được hưởng lợi ở các chính sách không rõ ràng.

Theo Viện nghiên cứu Gia đình và Giới, 49 dân tộc có tỷ lệ đi học dưới 50%, tỷ lệ biết đọc viết tiếng phổ thông còn thấp, 6/53 dân tộc có tỷ lệ tảo hôn 50% tỷ lệ người nữ dân tộc thiểu số đã qua đào tạo chuyên môn kĩ thuật rất thấp, chỉ khoảng 6%. Bà Lương Thị Liên, dân tộc Mường, xã Lương Ngoại, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa cho biết, do phụ nữ dân tộc thiểu số ít được cập nhật thông tin và những kiến thức mới, nên cơ hội việc làm cũng bị hạn chế: “Những bạn trẻ có cơ hội ra tìm việc làm còn ít. Đại đa số chị em còn đang ở lại địa phương, không có nhiều cơ hội tìm kiếm tìm việc tạo thu nhập cho bản thân, hiệu quả làm từ nông nghiệp bấp bênh không theo tỷ lệ , không có thu nhập đảm bảo cho phụ nữ nâng cao đời sống và phát triển kinh tế .”

Mặc dù Đảng và Nhà nước đã có nhiều chính sách cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, phần lớn các chính sách hiện hành chưa được quan tâm lồng ghép giới, chưa quan tâm tới nhu cầu và điều kiện thực tế của lao động nữ và nam dân tộc thiểu số. Để chính sách đi vào cuộc sống, nhiều ý kiến cho rằng, cần sửa đổi bất cập của chính sách theo hướng bảo đảm lồng ghép giới hiệu quả. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền cho đồng bào dân tộc thiểu số về bình đẳng giới và quyền của phụ nữ trong phát triển nguồn nhân lực và phát triển kinh tế. PGS-TS Đặng Thị hoa, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Gia đình và Giới cho rằng:  “Giải pháp quan trọng nhất cải thiện sự tham gia của phụ nữ dân tộc thiểu số vào các hoạt động cộng đồng là phải cải thiện quá trình xây dựng chính sách, xây dựng chính sách từ cộng đồng, từ nhu cầu thực tế của phụ nữ, phải để phụ nữ dân tộc thiểu số nói được tiếng nói của họ , họ cần gì, muốn gì, từ đó xây dựng chính sách. Cùng với sự tham gia của các nhóm xã hội,  những người có uy tín, cán bộ xã, chính quyền tiếp thu và nói lên tiếng nói của phụ nữ lúc đó mới thay đổi định kiến được. Khi phụ nữ có cơ hội tốt họ sẽ thể hiện và phát triển được bản thân.”

Thực tế cho thấy, đã có những tấm gương phụ nữ dân tộc thiểu số vượt qua định kiến để học tập, phát triển kinh tế gia đình, tự tin đưa các sản phẩm của địa phương tới các vùng miền của đất nước và quốc tế. Điều đó cho thấy, năng lực của phụ nữ nói chung và phụ nữ vùng đồng bào dân tộc thiểu số nói riêng không thua kém nam giới. Vì vậy, cần tạo cơ hội nhiều hơn cho phụ nữ dân tộc thiểu số tiếp cận thông tin để phát triển bản thân, tận dụng nguồn nhân lực tiềm năng này./.