Muy coh bâc g’roong ga măc âng pân đil acoon coh năc đoo pr’chăp k’đị ngai, chăp ngai n’đăh pa đơp quyền, pr’đơợ lâng đhr’năng bơơn đươi dua dịch vụ công coh pr’đơơ pân đil acoon coh buôn đha rưt lâng căh vêy râu pa chô zên bạc. Apêê đoo bâc râu ta bhuch, tơợ pa too pa choom, zư x’mir lêy c’rơ tr’mông lâng ăt ma mông đh’rưah lâng vel ma nang. Nâu đoo năc tu cr’đơơng tươc pân đil acoon coh xooc crêê ta lơi n’đăh hoọng coh cr’chăl pa dưr. Ting Viện pa chăp ch’mêêt lêy Pr’loọng đonh lâng Pân jưih pân ddil, xooc vêy 49 c’bhuh ma nưih vêy đợ apêê lươt học n’dup 50%, đợ apêê năl đọc xră p’rá phổ thông dzợ đệ, 6/53 c’bhuh ma nưih vêy đợ pêê tr’pay bêl p’niên k’tứi 50%, đhị bêl đợ pân đil acoon coh âi bơơn pa choom chuyên môn kỹ thuật đệ, năc dâng 6%. P’căn Lương Thị Liên, acoon coh Mường, chr’val Lương Ngoại, chr’hoong Bác Thước, tỉnh Thánh Hóa đoọng năl, tu pân đil acoon coh hăt bơơn năl xa nay lâng đợ c’năl t’mêê, tu cơnh đêêc pr’đơợ bh’rợ tr’nêng công căh lâh vêy:“Đợ pr’zơc p’niên vêy pr’đơợ chơớc lêy bh’rợ năc dzợ hăt. Bâc năc đợ a đhi a moó dzợ xooc ăt coh vel đong,căh vêy pr’đơợ chơớc lêy bh’rợ tr’nêng, bhrợ t’vaih pr’đơợ t’bơơn zên ha c’la đay, liêm choom tơợ bhrợ ha rêê đhuôch căh vêy vaih mơ, căh mă đoọng ha pân đil ha dưr dal pr’ăt tr’mông lâng pa dưr tr’mông tr’meh.”

N’đhơ Đảng lâng Nhà nước âi vêy bâc chính sách ha zr’lụ đha nuôr acoon coh. N’đhơ cơnh đêêc, bâc năc apêê chính sách xooc căh âi bơơn k’rang pa zum bhrợ, căh âi k’rang tươc cr’noọ lâng pr’đơợ la lua âng ma nưih acoon coh. Đoọng chính sách lươt tươc pr’ăt tr’mông, bâc ngai moon, choom bhrợ bhr’lậ râu căh liêm crêê âng chính sách ting c’lâng k’đhơợng nhâm pa zum bhrợ liêm choom. Đh’rưah lâng n’năc, t’bhlâng xay truih đoọng ha đha nuôr acoon coh n’đăh ma mơ mr’cơnh bhlưa pân jưih pân đil lâng quyền âng pân đil côh pa dưr c’bhuh ma nưih pa bhrợ lâng pa dưr tr’mông tr’meh. PGS- TS Đặng Thị Hoa, Viện pa chăp ch’mêêt lêy Pr’loọng đong lâng Pân jưih pân đil đoọng năl:“C’lâng bh’rợ chr’năp bhlâng bhrợ bhr’lậ râu ting pâh âng pân đil acoon coh moot apêê bh’rợ tr’nêng vel bhươl năc choom bhrợ bhr’lậ cr’chăl bhrợ pa dưr chính sách tơợ vel bhươl, tơợ cr’noọ la lua âng pân đil, choom đơc pân đil acoon coh choom prá p’rá âng apêê đoo, apêê đoo kiêng n’hâu, tơợ đêêc bhrợ pa dưr chính sách. Dh’rưah lâng râu ting pâh âng apêê c’bhuh xã hội, apêê ngai bâc ngai chăp, cán bộ chr’val, chính quyền đương xơợng lâng xay moon p’rá âng pân đil bêl đêêc năc vêy tr’xăl pr’chăp ooy pân đil. Bêl pân đil vêy pr’đơợ liêm apêê đoo vêy p’căh lâng pa dưr c’la đay.”

Đhr’năng la lua đoọng lêy, âi vêy đợ apêê pân đil acoon coh z’lâh râu zr’năh k’đhap n’năc  đoọng học tập, pa dưr tr’mông tr’meh pr’loọng đong, mâng loom đơơng âng apêê bh’nơơn âng vel đong tươc apêê zr’lụ prang k’tiêc k’ruung lâng prang bha lang k’tiêc. Râu đêêc, đoọng lêy, đhr’năng z’hai g’lăng âng pân đil moon za zum lâng pân đil  zr’lụ đha nuôr acoon coh moon la lay công ma mơ lâng lâh mơ pân jưih. Tu cơnh đêêc, choom bơơn bhrợ t’vaiih pr’đơợ bâc lâh đoọng ha pân đil acoon coh bơơn năl xa nay đoọng pa dưr c’la đay, đươi dua đợ c’bhuh ma nưih pa bhrợ bhriêl g’lăng n’nâu./.

Cần tạo cơ hội bình đẳng cho phụ nữ dân tộc thiểu số

                                     Phương Thoa

        Thời gian qua, mặc dù được Đảng và Nhà nước dành sự quan tâm đặc biệt, nhưng với những đặc điểm giới và định kiến xã hội đã tồn tại qua nhiều thế hệ, phụ nữ và trẻ em gái dân tộc thiểu số vẫn phải đối mặt với sự phân biệt đối xử, bất bình đẳng kép cả về dân tộc và về giới. Điều này ảnh hưởng tới khả năng tiếp cận, tham gia và thụ hưởng từ các chính sách phát triển kinh tế-xã hội vùng dân tộc thiểu số, miền núi và vùng kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn. Vậy đâu là giải pháp nào chấm dứt sự bất bình đẳng giới ở vùng dân tộc thiểu số ?

Một trong những rào cản lớn của phụ nữ dân tộc thiểu số là định kiến xã hội về trao quyền, cơ hội và khả năng tiếp cận dịch vụ công trong bối cảnh phụ nữ dân tộc thiểu số thường nghèo và bấp bênh về thu nhập. Họ bị tụt hậu trong trong giáo dục, chăm sóc sức khỏe và hòa nhập xã hội. Đây là nguyên nhân dẫn tới phụ nữ dân tộc thiểu số đang bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển. Theo Viện nghiên cứu Gia đình và Giới, hiện có 49 dân tộc có tỷ lệ đi học dưới 50%, tỷ lệ biết đọc viết tiếng phổ thông còn thấp, 6/53 dân tộc có tỷ lệ tảo hôn 50%, trong khi tỷ lệ nữ dân tộc thiểu số đã qua đào tạo chuyên môn kĩ thuật rất thấp, chỉ khoảng 6%. Bà Lương Thị Liên, dân tộc Mường, xã Lương Ngoại, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa cho biết, do phụ nữ dân tộc thiểu số ít được cập nhật thông tin và những kiến thức mới, nên cơ hội việc làm cũng bị hạn chế: “Những bạn trẻ có cơ hội ra tìm việc làm còn ít. Đại đa số chị em còn đang ở lại địa phương, không có nhiều cơ hội tìm kiếm tìm việc tạo thu nhập cho bản thân, hiệu quả làm từ nông nghiệp bấp bênh không theo tỷ lệ , không có thu nhập đảm bảo cho phụ nữ nâng cao đời sống và phát triển kinh tế.”

Mặc dù Đảng và Nhà nước đã có nhiều chính sách cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, phần lớn các chính sách hiện hành chưa được quan tâm lồng ghép giới, chưa quan tâm tới nhu cầu và điều kiện thực tế của lao động nữ và nam dân tộc thiểu số. Để chính sách đi vào cuộc sống, nhiều ý kiến cho rằng, cần sửa đổi bất cập của chính sách theo hướng bảo đảm lồng ghép giới hiệu quả. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền cho đồng bào dân tộc thiểu số về bình đẳng giới và quyền của phụ nữ trong phát triển nguồn nhân lực và phát triển kinh tế. PGS-TS Đặng Thị Hoa, Viện nghiên cứu Gia đình và Giới cho rằng:  “Giải pháp quan trọng nhất cải thiện sự tham gia của phụ nữ dân tộc thiểu số vào các hoạt động cộng đồng là phải cải thiện quá trình xây dựng chính sách, xây dựng chính sách từ cộng đồng, từ nhu cầu thực tế của phụ nữ, phải để phụ nữ dân tộc thiểu số nói được tiếng nói của họ , họ cần gì, muốn gì, từ đó xây dựng chính sách. Cùng với sự tham gia của các nhóm xã hội,  những người có uy tín, cán bộ xã, chính quyền tiếp thu và nói lên tiếng nói của phụ nữ lúc đó mới thay đổi định kiến được. Khi phụ nữ có cơ hội tốt họ sẽ thể hiện và phát triển được bản thân.”

Thực tế cho thấy, đã có những tấm gương phụ nữ dân tộc thiểu số vượt qua định kiến để học tập, phát triển kinh tế gia đình, tự tin đưa các sản phẩm của địa phương tới các vùng miền của đất nước và quốc tế. Điều đó cho thấy, năng lực của phụ nữ nói chung và phụ nữ vùng đồng bào dân tộc thiểu số nói riêng không thua kém nam giới. Vì vậy, cần tạo cơ hội nhiều hơn cho phụ nữ dân tộc thiểu số tiếp cận thông tin để phát triển bản thân, tận dụng nguồn nhân lực tiềm năng này./.