Chr’val ra văng hơnh déh xay moon vel bhươl t’mêê, đhanuôr dzợ zr’nắh tu nha nhự môi trường!

Ting cơnh c’lâng bh’rợ, chr’val Cò Nòi, chr’hoong Mai Sơn, tỉnh Sơn La nắc t’pấh bh’rợ xay moon chr’val  bhrợ têng xang vel bhươl t’mêê cóh c’moo đâu. Pazêng cr’noọ bh’rợ b hrợ têng vel bhươl t’mêê âng chr’val zêng bơơn liêm, đhơ cơnh đếêc nắc đhanuôr cóh đâu dzợ lưm k’đháp zr’nắh tu nha nhự môi trường. Đhr’năng nâu ặt váih tợơ bấc c’moo đâu ha dợ chính quyền vek đong căh ơy bơơn k’rang lêy bhrợ pa liêm.

Zr’lụ 19 lâng zr’lụ Co Muông, chr’val Cò Nòi vêy k’zệt pr’loọng đong đhanuôr băn a’ọc lâng bhrợ têng đợ rau bơơn tợơ chr’nóh chr’bệêt. Apêê zr’lụ băn bh’năn la léh k’tứi bấc c’moo đâu pa hooi rau nha nhự glúh ooy c’lâng zr’róh pa hooi đác, k’ruung tâm rệê đác. Rau nha nhự nâu đanh t’ngay nắc c’cọ tăm, nặ nung, k’hung k’hăng. Vêy zr’lụ bhrợ têng a rong nắc pa hooi đác nha nhự cóh boọng. Đhr’năng nha nhự nâu ơy tợơ đanh, đhanuôr nắc ặt zâng đhị zập t’ngay ha dợ chính quyền vel đong căh ơy bhrợ têng pa xang.

Đắh toor đong t’coóh Trần Hữu Bắc, zr’lụ Co Muông nắc đác nha nhự âng a’ọc hooi. K’nặ k’zệt c’moo đâu zâng ặt ma mông lâng nặ nung, k’húng k’heng, bhrợ căh liêm tước c’rơ tr’mông. Pr’loọng đong t’coóh ơy bấc chu xay moon  ha dợ cung căh vêy ta clơ: “3 c’moo đâu nắc đong zi ca ay ca naanh bấc bhlầng, cơnh a cu lalăm a hay nắc 56, 57 cân nâu kêi oom oóch cơnh đâu. Ca coon cu căh năk n’zâu tu nha nhự nắc crêê cr’ay viêm a bục, c’moo hay zêl k’nặ chệêt bil. Vêy bêl pleng đhí căh cợ boo nắc căh mặ ặt, ha dưm bếch cung lêy poor boóp.”

Bấc pr’loọng đong đhị zr’lụ 32 chr’val Cò Nòi mốp bhlầng loom, xay moon đăh đhr’năng nha nhự môi trường đác giếng khoan âng pr’loọng đong. Anoo Chu Mạnh Tuấn đoọng năl, đhr’năng đác giếng dưr tăm lâng nặ k’heng nắc dưr váih tợơ bơr pêê c’xêê đăn đâu, tợơ bêl zr’lụ bhrợ têng a rong moọt hân noo bhrợ têng. Bhươn nhãn lâng trun âng pr’loọng đong ơy boong p’lê ha dợ 2 c’xêê đâu, a noo căh choom pay đác giếng đoọng tưới ha bhươn chr’nóh: “Acu pếch giếng nâu dâng 2 c’moo, tợơ c’xêê 11 nắc tợơp nặ k’heng. Xang g’lúh apêê bhrợ n’jau, bhrợ a rong nắc doó dzợ n’nặ. C’moo hay cung cơnh đếêc, c’moo đâu cung cơnh đếêc, k’hung k’heng, nặ nung bhlầng, đác tăm tịt. Căh pân moon pa ghít hau tu ha dợ nắc tước hân noo bhrợ n’jau, bhrợ a rongnắc váih.”

Đhị chr’val Cò Nòi, apêê zr’lụ bhrợ têng pr’đươi tợơ chr’nóh chr’bệêt, bh’nă băn nắc dưr váih bấc đhị, đhr’năng nha nhự ooy môi trường ting bấc. Pazêng apêê zr’lụ b’băn k’tứi, pr’loọng đong căh vêy bhrợ boọng bioga. Apêê zr’lụ bhrợ têng pr’đươi tợơ chr’nóh chr’bệêt nắc c’lâng p’hooi đác, pa liêm đác nha nhự căh liêm cơnh đươi dua, tu cơnh đếêc nắc bhrợ váih đhr’năng nha nhự môi trường zêng.

Nắc chr’val vêy pr’đợơ ha dưr đăh hạ tầng, kinh tế, văn hóa –xã hội, ha dợ nắc tu cr’noọ bh’rợ đăh môi trường căh tệêm ngăn nắc đhr’năng bhrợ têng vel bhươl t’mêê âng vel đong nâu ta bhrợ đanh. T’coóh Nguyễn Thanh An, Trưởng phòng Tài nguyên lâng Môi trường chr’hoong Mai Sơn, tỉnh Sơn La đọong năl: “Apêê a đhi noo cung ơy bhrợ têng ha dợ cung lưm k’đháp, k’đháp zêng lâng bh’rợ k’đhợơng lêy. Nâu kêi k’dua đhanuôr bhrợ têng boọng biogas. Tợơ ơy t’pấh k’đươi ha dợ đhanuôr căh bhrợ nắc ha dợ lêy toọm bhrợ, ha dợ rau k’đháp nắc bêl toọm đhanuôr apêê căh đoọng đợ rau ta toom, cóh đếêc căh vêy rau đoọng k’dua k’đươi apêê bhrợ đoọng bơơn.”

Lâng đhr’năng nha nhự môi trường ngân bhlầng, đhanuôr mốp loom căh dzợ cơnh tợơ bấc c’moo đâu, chr’val Cò Nòi nắc lêy đấh bhrợ têng đhr’năng nâu. Vêy cơnh đếêc nắc vêy tệêm ngăn pr’đợơ âng bh’rợ bhrợ têng vel bhươl t’mêê, bhrợ têng liêm choom cơnh đươnh rơơm âng đhanuôr./.

Xã chuẩn bị đón nông thôn mới, dân vẫn khổ vì ô nhiễm môi trường!

                                                               Thanh Thủy

  Theo kế hoạch, xã Cò Nòi, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La sẽ đón bằng công nhận xã đạt chuẩn nông thôn mới trong năm nay. Những tiêu tiêu chí xây dựng nông thôn mới của xã đều đạt cao, tuy nhiên người dân nơi đây vẫn đang sống khốn khổ vì ô nhiễm môi trường. Vấn đề này đã tồn tại  nhiều năm nay song không được quan tâm giải quyết dứt điểm từ chính quyền địa phương.

Tiểu khu 19 và tiểu khu Co Muông, xã Cò Nòi có hàng chục hộ chăn nuôi lợn và sơ chế nông sản. Các cơ sở chăn nuôi lớn nhỏ nhiều năm nay mặc sức xả thẳng chất thải chăn nuôi ra mương, ra dòng suối cạn. Chất thải lâu ngày đóng màu đen kịt chảy dài, bốc mùi hôi thối. Có cơ sở chế biến sắn còn xả thẳng vào hang. Việc ô nhiễm này đã lâu, người dân phải chịu đựng hàng ngày mà chính quyền địa phương chưa giải quyết dứt điểm.

Kế bên và đằng sau nhà ông Trần Hữu Bắc, tiểu khu Co Muông là dòng suối chất thải chăn nuôi lợn. Gần chục năm nay phải sống chung với mùi hôi thối, sức khỏe cả nhà ảnh hưởng nặng nề. Gia đình đã nhiều lần đề nghị xã quan tâm giải quyết vấn đề này, song không có chuyển biến gì: “3 năm nay là nhà tôi ốm, gầy yếu như thế kia trong khi đó trước đây cũng 56, 57 cân. Con trai tôi thì không biết có phải tại ô nhiễm không mà cháu bị viêm não, năm ngoái suýt mất mạng. Có những hôm gió hoặc trời mưa xuống khó chịu, đêm ngủ cũng phải đeo khẩu trang”

Nhiều hộ dân ở tiểu khu 32 xã Cò Nòi bức xúc, phản ánh về tình trạng ô nhiễm nước giếng khoan của gia đình. Anh Chu Mạnh Tuấn cho biết, tình trạng nước giếng chuyển màu đen và bốc mùi nồng nặc xảy ra từ vài tháng nay, bắt đầu từ khi các cơ sở sản xuất sắn vào vụ sản xuất. Vườn nhãn và xoài của gia đình đã đậu quả, nhưng 2 tháng nay, anh không dám lấy nước giếng này tưới cho vườn cây: “Tôi đào cái giếng này cách đây 2 năm, từ tháng 11, là bắt dầu có mùi. Cứ hết đợt người ta làm dong làm sắn là hết mùi. Năm ngoái cũng thế năm nay cũng thế, mùi thối, nước đen. Cũng chưa dám khẳng định  nhưng cứ đến mùa sắn mùa dong là bị”

Ở xã Cò Nòi, các cơ sở sơ chế nông sản, chăn nuôi gia súc tiếp tục mọc lên, sức ép về môi trường càng trở nên phức tạp. Hầu hết các cơ sở chăn nuôi nhỏ, hộ gia đình không xây dựng hầm bioga. Các cơ sở sơ chế nông sản thì hệ thống mương thoát nước, xử lý, xả thải chưa đáp ứng được nhu cầu, nên gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường cục bộ.

Là xã có điều kiện phát triển về hạ tầng, kinh tế, văn hóa –xã hội, song chính vì tiêu chí về môi trường không đảm bảo nên lộ trình công nhận xây dựng nông thôn mới của địa phương này mới kéo dài. Ông Nguyễn Thanh An, Trưởng phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La cho biết: “Anh em thì cũng đi làm nhưng mà rất khó, khó cả cho công tác quản lý nữa. Bây giờ chỉ có vận động bà con làm bi ô ga. Sau khi vận động rồi mà không làm thì chúng tôi xử phạt, nhưng cái khó trong xử phạt là người dân họ không nộp, trong khi không có chế tài để cưỡng chế được họ”

Trước thực trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng gây bức xúc trong nhân dân nhiều năm nay, xã Cò Nòi cần nhanh chóng vào cuộc  xử lý hiệu quả vấn đề này. Có như vậy mới đảm bảo tiêu chí, mục tiêu của chương trình xây dựng nông thôn mới, đáp ứng lòng mong mỏi và nguyện vọng của nhân dân./.