T’mêê đâu, đhị Hội nghị prá xay ooy bhiệc zư lêy m’ma a’ọc Móng Cái, Tiến sỹ Phan Lê Sơn, Trưởng bộ môn Sinh lý Sinh sản lâng Tập tính bh’năn băn, Viện b’băn nắc moon, lêy bhrợ ting cơnh 2 cr’chăl. Cr’chăl 1 nắc cr’chăl pr’hân, t’pun lâng pr’lúh, đươi dua kỹ thuật dal pa chrộ 600 liều tinh, 1.020 phôi. Cr’chăl 2 bơơn ta bhrợ têng tợơ lấh bêl ơy lứch pr’lúh nắc băn cớ cr’năn a’ọc m’ma Móng Cái lâng thụ tinh nhân tạo. C’lâng bh’rợ nâu nắc tệêm ngăn bh’nơơn g’đéch rau căh pr’đoọng, bhrợ têng liêm cơnh kiêng băn cớ tợơ lấh g’lúh váih pr’lúh.“Cơnh xoọc đâu nắc lêy pa chrộ tinh nắc zập ặ lâng xay bhrợ pậ bhứah liêm buôn lấh. Đhơ cơnh đếêc nắc a hêê lêy đớc muy c’lâng bh’rợ dzợ nắc bêl pr’lúh căh dzợ a’ọc rứah n’đoo nắc a hêê lêy zư tệêm ngăn phôi đoọng t’váih cớ. Xọoc đâu zập cơ sở a hêê lêy chớih pay 6 p’nong a’ọc bhong. Nâu đoo nắc đợ số liêm choom đoọng cóh t’tun nắc ahêê pa trơơi m’ma g’đéch đhr’năng mr’cơnh a ham. Lâng bêl  bhrợ têng ơy choom  tợơ 1-2 c’moo nắc a hêê choom pa dưr cr’năn a’ọc Móng Cái.”

Ảnh: Dương Trường

  Prang k’tiếc k’ruung xoọc vêy 61/63 tỉnh, thành phố váih pr’lúh pr’zuốh a’ọc châu Phi. Dáp lêy đhị Quảng Ninh pr’lúh nắc ơy n’léh váih cóh zập  prang apêê thành phố, chr’hoong lâng thị xã  lâng xoọc n’léh đhr’năng trơơi boọ pậ bhứah cớ. T’coóh Đặng Quốc Bảo, Giám đốc Công ty CP m’ma bh’năn băn Quảng Ninh đoọng năl:“Cr’năn a’ọc Móng Cái rứah nắc a zi vêy k’ha riêng p’nong m’ma bhong, m’ma căn rứah. Bêl pr’lúh dưr váih nắc azi ơy xay bhrợ zập bh’rợ ha dợ nắc chợơ bhlầng tợơp c’xêê 6 t’mêê đâu a zi cung ơy crêê pr’lúh. Pr’lúh nắc căh ngai năl đoọng moon nắc lứch lâng a zi nắc lêy lướt bhrợ la’lăm.”

N’đhơ c’lâng bh’rợ đoọng a’ọc Móng Cái glúh ooy apêê đảo đoọng g’đéch pr’lúh ha dợ nắc dzợ boóp p’rá xay moon lalay cơnh, đhơ cơnh đếêc nắc Cty CP Khai thác khoáng sản Thiên Thuận Tường muy cóh 5 zr’lụ băn m’ma a’ọc Móng Cái nắc ơy đơơng 26 p’nong a’ọc Móng Cái glúh ooy đảo Thẻ Vàng âng chr’hoong Vân Đồn đọong zư lêy m’ma a’ọc nâu. T’coóh Trần Hòa, Giám đốc công ty đoọng năl:“Cóh đợ 26 p’nong, cóh đếêc 6 p’nong a’ọc bhong lâng 20 p’nong a’ọc căn rứah. Dâng c’xêê 8, c’xêê 9 nắc rứah ríh tr’nợơp. Cóh đảo bhứah ha dợ căh vêy ma nuýh ặt. Lâng pa bhlầng nắc cơnh băn đoọng g’đéch pr’lúh dzợ vêy bấc rau lâng a zi nắc pa tơơi liêm ghít, ch’na bh’năn đoọng a’ọc nắc zệê chệên 100%.”

A’ọc Móng Cái nắc m’ma a’ọc ơy băn tợơ lang a hay đhị Quảng Ninh lâng bơơn pa dưr váih cr’năn a’ọc rứah đhị apêê tỉnh đăh Bắc lâng apêê tỉnh miền Trung. Lâng bh’nơơn nắc lệê đha hum yêm, a’ọc Móng Cái bơơn ta lêy nắc a’ọc “đớc đoọng ha bhua” cung nắc pr’đươi OCOP âng Quảng Ninh lâng Việt Nam. T’coóh Nguyễn Hữu Giang, Giám đốc Sở NN&PTNT Quảng Ninh moon bh’rợ zư lêy m’ma a’ọc Móng Cái nắc bơơn xay bhrợ ting đấh ting liêm choom lấh mơ lâng nắc lêy vêy rau zúp zooi crêê cơnh lâng pazêng doanh nghiệp vêy trách nhiệm dal cóh bh’rợ zưlêy m’ma a’ọc chr’nắp nâu.“Bh’rợ zư đớc tinh, phôi lấh 3 c’moo ha dang lấh bil pất nắc đơơng cấy lâng tỷ lệ tợơ 50 tước 70%  bh’nơơn liêm choom. Mơ dzợ nắc zúp zooi bơr pêê doanh nghịêp ơy đơơng a’ọc glúh ooy đảo. Bhrợ cơnh đếêc nắc tệêm ngăn 2 c’lâng bh’rợ ha dợ zên bạc doó dzoóc dal. Bh’rợ zúp zooi nắc zooi đoọng ha doanh nghịêp trách nhịêm lấh mơ cóh bh’rợ zư lêy m’ma a’ọc chr’nắp nâu.”./.

Giải pháp hợp lý để bảo tồn giống lợn quý Móng Cái?

                         Vũ Miền

        Đã có nhiều hội nghị được tổ chức tại Quảng Ninh để bàn thảo giải pháp bảo tồn gien giống lợn Móng Cái nhưng vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều. Mới đây, tại Hội nghị do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với Quảng Ninh chủ trì, một giải pháp hợp lý được đưa ra là lấy tinh dịch và phôi đông lạnh của đàn lợn Móng Cái khỏe mạnh, sau đó gây lại giống lợn qúy này bằng phương pháp thụ tinh nhân tạo và cấy truyền phôi vào thời điểm thích hợp.

         Mới đây, tại Hội nghị bàn về phương án bảo tồn giống lợn Móng Cái, Tiến sỹ Phan Lê Sơn, Trưởng bộ môn Sinh lý Sinh sản và Tập tính vật nuôi, Viện chăn nuôi cho rằng cần thực hiện theo 2 giai đoạn. Giai đoạn 1 là giai đoạn cấp thiết, chạy đua với dịch, sử dụng kỹ thuật cao đông lạnh 600 liều tinh, 1.020 phôi. Giai đoạn 2 được thực hiện sau khi hết dịch là gây lại đàn lợn giống Móng Cái bằng thụ tinh nhân tạo. Phương pháp này sẽ đảm bảo hiệu quả tránh rủi ro, đáp ứng nhu cầu tái đàn sau dịch bệnh.“Như hiện nay thì chỉ cần đông lạnh tinh là đủ và triển khai trên diện rộng dễ hơn. Nhưng chúng ta đề phòng thêm một phương án xấu đấy là một khi dịch quét không còn con lợn cái nào thì chúng ta phải bảo quản phôi để tái tạo. Hiện nay mỗi cơ sở ta phải lựa chọn ra được 6 con lợn đực. Đây là con số phù hợp để sau này chúng ta lai ghép và lai tạo tránh sự đồng huyết. Và sau khi sản xuất được từ 1 đến 2 năm chúng ta có thể khôi phục đàn lợn Móng Cái.”

        Cả nước hiện có 61/63 tỉnh, thành phố có dịch tả lợn Châu Phi. Tính riêng tại Quảng Ninh ổ dịch đã xuất hiện tại tất cả các thành phố, huyện và thị xã và đang có dấu hiệu tiếp tục lây lan. Ông Đặng Quốc Bảo, Giám đốc Công ty CP Giống vật nuôi Quảng Ninh cho biết: “Đàn lợn Móng Cái nái thì giống bố mẹ chúng tôi có cả trăm con. Khi dịch xảy ra chúng tôi đã triển khai đủ mọi biện pháp nhưng đáng tiếc là đầu tháng 6 vừa qua chúng tôi cũng đã bị dịch tấn công. Dịch thì không ai khẳng định được bao giờ hết dịch và chúng tôi nghĩ tỉnh phải đi trước một bước.”

       Mặc dù phương án đưa lợn Móng Cái ra các đảo để tránh dịch bệnh vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều nhưng Cty CP Khai thác khoáng sản Thiên Thuận Tường một trong 5 cơ sơ nuôi giống lợn Móng Cái đã mạnh dạn đưa 26 con lợn Móng Cái ra đảo Thẻ Vàng thuộc huyện Vân Đồn để bảo tồn giống lợn này. Ông Trần Hòa, Giám đốc công ty cho biết: “Trong 26 con trong đó có 6 con lợn đực và 20 con lợn cái. Và khoảng tháng 8, tháng 9 sẽ sinh sản lứa đầu tiên. Trên đảo rất rộng mà không có người ở. Và đặc biệt cách nuôi để ngăn chặn dịch bệnh có rất nhiều vấn đề và chúng tôi tuân thủ nghiêm ngặt việc cách ly, thực thẩm và thức ăn cho lợn là phải nấu chín 100%.”

Lợn Móng Cái là giống lợn thuần chủng, có từ lâu đời tại Quảng Ninh và được phát triển làm đàn nái nền phổ biến tại các tỉnh miền Bắc và một số tỉnh miền trung. Với chất lượng thịt thơm ngon, lợn Móng Cái được coi là lợn “Tiến vua” cũng là sản phẩm OCOP của Quảng Ninh và Việt Nam. Ông Nguyễn Hữu Giang, Giám đốc Sở NN&PTNT Quảng Ninh cho rằng việc bảo tồn giống lợn Móng Cái phải được triển khai càng sớm càng tốt cùng với đó là sự hỗ trợ, động viên thích hợp đối với những doanh nghiệp có trách nhiệm cao trong việc bảo vệ giống lợn quý này:“Phương án lưu giữ tinh, phôi sau 3 năm nếu tuyệt chủng sẽ mang ra cấy với tỷ lệ từ 50 tới 70% thành công Còn lại sẽ hỗ trợ 1 số doanh nghiệp đã đưa lợn ra đảo. Làm như vậy sẽ đảm bảo được 2 phương án mà kinh phí không tăng. Việc hỗ trợ sẽ giúp các doanh nghiệp trách nhiệm hơn trong việc bảo tồn giống lợn quý này.”./.