Bếch ặ a coon oó dzợ ren

Đoọng k’conh lươt bhrợ ha rêê đhuôch

Đoọng k’căn xiêr ooy tọm bơơn axiu đoọng acoon cha

Rơơm k’coon pậ banh, đa đơơh cơnh A Vang, k’rơ ga măc cơnh A Mur.

Bêch ặ k’coon mặt t’ngay âng a mế, c’rơ tr’mông âng ma ma.

N’jưah bhặ a coon coh hoọng, N. n’jưah bha dơng k’coon ng’xơợng da dô. Acoon p’niên năc đhơ ren. Lêy ađoo k’căn dzợ p’niên, pa hêl k’coon k’tứi, oom ooch… zập ngai công k’er. N xay moon, k’coon âng đay c’moo đâu năc lâh 2 c’moo, năc clơợng đhiệp 7kg. N. xay truih, diic điêl nhi đoo bêl dzợ học cóh trường nội trú chr’hoong, xoọc đêêc mị bơr nhi đoo mơ 15 c’moo. Năc lâh vêy a chăc k’đhap, đhêy học; k’diic đoo công lơi học. Chô ăt muy đhr’nong đong lâh 2 c’moo đâu, năc nhi đoo công căh ơy bhrợ bha ar tr’pay diic điêl, tu căh ơy pậ banh zập c’moo ting cơnh xa nay âng pháp luật. Đơơh vêy k’diic, căh ma bh’rớ tr’nêng, pr’ăt tr’mông âng 2 diic điêl lâng k’coon k’tưí năc đươi lưch ooy cha chuih da da, tu cơnh đêêc pr’ăt tr’mông ta bhuch bâc rau. Đoo bêl a coon jeh k’;ăy, căh vêy zên, N. năc k’óp k’coon ren: “Cha năc vêy, ha dzợ zên năc căh vêy. Zr’năh xr’dô pa bhlâng! Tu căh n’năl năc đơơh pay k’diic. Công zr’năh k’đhap pa bhlâng. Ha dang n’năl zr’năh k’đhap cơnh đâu năc căh chêêc pay k’diic đơơh cơnh đâu.”

A noo Hôih Đoot, Bí thư Chi bộ cr’noon Tà Vang, chr’val A Tiêng, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon, vel đong ta luôn xay moon p’too pa choom ooy bh’rớ đơơh pay k’diic k’điêl, tr’pay diic điêl coh bhuh xoọng. Hân đhơ cơnh đêêc, lâng cơnh cr’noọ ty đanh âng apêê đoo năc tr’pay coh bhuh xoọng đoọng cr’van doọ choom ta đoọng ooy lơơng năc ăt đhậu coh pr’ăt tr’mông âng đhanuôr acoon coh, tu cơnh đêêc căh buôn đoọng t’bil lơi. Lâng rau k’er da dô ơy ta xay moon l’lăm lâng apêê k’căn dzợ p’niên, bêl căh ơy choom k’rang ha pr’ăt tr’mông âng đay năc lơi học, ha ul đharưt, k’coon năc oom ooch, pr’loọng đong tr’vey tr’lin, diic điêl tr’lơi tơ jợ… Cô giáo A Râl Mai Tình, Phó Hiệu trưởng trường THPT Tây Giang xay moon, cr’chăl đăn đâu, đhr’năng học sinh lơi học vêy đhr’năng dưr vaih k’rơ. Coh đêêc, bâc ngai đhêy học đoọng lươt pay k’diic, k’điêl bêl đhiệp 15, 17 c’moo: “Đợ học sinh đơơh tr’pay diic điêl coh nhà trường công bâc. Nhà trường công ơy xay bhrợ k’rơ pa bhlâng bh’rớ xay moon p’too pa choom đoọng ha apêê a đhi tơợ tr’nơơp c’moo học. Ban pân đil pa bhrợ âng nhà trường công bhrợ têng cr’noọ bh’rớ coh zập c’xêê đoọng prá xay lâng pazêng apêê a đhi, xang n’năc bhrợ têng Ban xay moon ooy cr’noọ bh’rớ ha học sinh; đoàn trường công bhrợ têng đợ bh’rớ chêêc n’năl ooy xa nay pân đil vêy a chăc k’đhap đoọng pa dưr dal c’năl âng apêê a đhi, năc coh cr’chăl apêê a đhi chô ooy đong năc nhà trường căh k’đhơợng leey. Apêê  ađhi tr’pay diic điêl coh cr’chăl đêêc năc bâc lâh mơ.”

(Ảnh:Daidoanket)

Ting cơnh bh’rớ ch’mêêt lêy âng Hội Liên pân đil chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam tơợ tr’nơơp c’moo tươc nâu cơy, đhị zr’lụ n’nâu dưr vaih 128 cha năc đơơh pay k’diic k’điêl lâng tr’pay diic điêl coh bhuh xoọng, coh đêêc vêy 9 apêê tr’pay coh bhuh xoọng. P’căn Bh’riu Nem, Chủ tịch Hội Liên hịêp pân đil chr’hoong Tây Giang xay moon, đhr’năng đơơh pay k’diic k’điêl lâng tr’pay diic điêl coh bhuh xoọng xoọc vêy đhr’năng dưr vaih k’rơ coh bâc bhươl cr’noon da ding k’coong, k’đhap đoọng zâl cha groong: “Xoọc đâu lâng bh’rớ tr’pay diic điêl coh bhuh xoọng xiêr bâc bhlâng. Lâng đhr’năng đơơh pay k’diic k’điêl dưr vaih k’rơ năc tu crêê tươc âng phim ảnh, công nghệ thông tin; Rau bơr cậ năc tu k’conh k’căn, ba bi cơnh a moó B n’năl a noo A, a noo A ta luôn xiêr ooy đong a moó B, pr’loọng đong lêy cơnh đêêc năc xay moon bhrợ bh’rớ tr’lum ta mooh, xang n’năc lướt học cớ, tu cơnh đêêc dưr vaih bâc muy pâng năc công tu pr’loọng đong. Rau pêê cậ muy bơr pr’zơc pay k’diic bêl học lớp 10, lớp 11 xang n’năc lươt học cớ lớp 12, đại học, xiêr ooy thành phố lum lêy a noo pân juyh n’lơơng năc chô tr’lơi lâng k’diic. Xoọc đêêc k’căn n’jưah băn k’coon, n’jưah băn ch’chau. Acu lêy lâng đhr’năng đơơh pay k’diic k’điêl bêl dzợ p’niên năc dzợ bâc.”

P’căn Lê Thị Thuỷ, Trưởng Ban Acoon coh – da ding k’coong tỉnh Quảng Nam xay moon, coh pazêng c’moo ahay, căh muy chr’hoong Tây Giang năc pazêng chr’hoong da ding k’coong n’lơơng âng tỉnh Quảng Nam, đhr’năng đơơh pay k’diic xiêr m’bứi bhlâng, vêy zr’lụ đhr’năng n’nâu vaih bấc lâh mơ lâng pazêng c’moo l’lăm ahay. Đoọng pa xiêr đhr’năng đơơh pay k’diic k’điêl lâng tr’pay diic điêl coh bhuh xoọng, Ban Acoon coh lâng Da ding k’coong ơy pazum đh’rưah lâng ban ngành chức năng lâng chính quyền vel đong t’bhlâng bhrợ têng bh’rớ xay moon, p’too pa choom. Lâh ooy p’too pa choom lâng bha ar bha tơ, hình ảnh bâc cơnh, bâc vel đong dzợ bhrợ t’vaih câu lạc bộ, bhrợ têng đợ bh’rớ tr’thi, prá xay ooy bh’rớ tr’pay diic điêl, dân số kế hoạch hoá pr’loọng đong… Hân đhơ cơnh đêêc, rau liêm choom căh ơy cơnh cr’noọ cr’niêng. P’căn Lê Thị Thuỷ xay moon, bâc đhr’năng đhanuôr n’năl đơơh pay k’diic k’điêl năc lất xa nay pháp luật ooy bh’rớ tr’pay diic điêl lâng pr’loọng đong năc apêê đoo đhơ bhrợ: “Bêl azi bhrợ bhiệc lâng pazêng pr’loọng đong vêy k’coon ta đhi đơơh pay k’diic k’điêl, vêy apêê k’conh, k’căn xay moon: Azi n’năl Luật tr’pay diic điêl lâng pr’loọng đong, đợ c’moo hân đoo năc choom pay k’diic k’điêl, đợ c’moo hân đoo căh choom pay k’diic k’điêl. Năc apêê đoo tr’kiêng, vêy a chăc k’đhap chô ooy đong, azi căh đoọng a nhi đoo tr’pay, năc apêê đoo moon a mế a ma căh đoọng tr’pay năc cha a xậ mr’nghêê, xang n’năc azi gluh xó ooy lơơng. Nâu cơy bhrợ k’conh k’căn azi công k’rang pa bhlâng đoọng ha k’coon âng zi, năc bhrợ ha zi bhrợ têng bhiệc bhan. Azi n’năl rau đêêc năc u lât xa nay, năc lâh ăt lâng đhr’năng cơnh đêêc năc azi công căh n’năl cơnh bhrợ cơnh lơơng. Azi công ơy xay bhrợ pa dưr rau chr’năp âng apêê vêy uy tín, tr’nơớp năc xay moon p’too pa choom coh pr’loọng đong, xang n’năc xay moon ooy bhươl cr’noon đoọng bhrợ têng cơnh ooy đoọng apêê đoo lêy đơơh pay k’diic k’điêl lâng tr’pay diic điêl coh bhuh xoọng nắc ting t’ngay ng’zâl t’bil lơi.”

Rau căh liêm crêê âng bh’rớ đơơh pay k’diic k’điêl lâng tr’pay diic điêl coh bhuh xoọng năc bhrợ t’vaih rau ha ul đharưt – n’niên bâc k’coon- căh bơơn học- pr’loọng đong căh têêm ngăn. Đhr’năng đhơ vaih: đơơh pay k’diic k’điêl – Ha ul đharưt- căh bơơn học- Căh ma bh’rớ tr’nêng dưr vaih tơợ bâc lang n’nâu coh pr’ăt tr’mông âng manuyh a coon coh. Xa nay zâl cha groong bh’rớ đơơh pay k’diic k’điêl coh p’niên k’tưi lâng tr’pay diic điêl coh bhuh xoọng coh pazêng bhươl cr’noon đhanuôr Cơ Tu nâu cơy năc căh vêy buôn u đơơh. Đoọng pa xiêr rau căh liêm crêê lâng apêê k’căn coh c’moo tươc ooy trường năc đơơh vêy pazum têy, ting xay bhrợ k’rơ âng zập cấp, zập ngành lâng prang xã hội./.

(Ảnh: antt.vn)

Nỗi niềm của những người mẹ trẻ

                            PV/VOV-Miền Trung

        Những năm gần đây, bộ mặt vùng cao, biên giới tỉnh Quảng Nam ngày càng khởi sắc. Song đây đó, cái bóng của hủ tục tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống còn đè nặng lên cuộc sống của nhiều gia đình. Cái vòng luẩn quẩn của bỏ học, đói nghèo, hôn nhân tan vỡ …đã và đang làm cho nhiều nóc nhà vùng cao không mấy bình yên

Ngủ đi con ngủ đi đừng khóc nữa

Để cha con đi làm cái nương cái rẫy

Để mẹ còn xuống suối bắt cá con ăn

Mong ngày con khôn lớn, nhanh nhẹn như chim A Vang, khỏe mạnh như con A Mur

Ngủ đi con mặt trời của mẹ, sức sống của cha.

Vừa địu con trên lưng, N. vừa cất lời ru buồn bã. Đứa bé cứ khóc ngằn ngặt. Nhìn bà mẹ trẻ “mặt búng ra sữa” dỗ dành đứa con nhỏ xíu, xanh xao…ai thấy cũng xót xa. N. nói, đứa con năm nay đã hơn 2 tuổi nhưng mới nặng 7 kg. N. kể, vợ chồng cô yêu nhau khi còn học ở trường nội trú huyện, lúc ấy cả 2 mới 15 tuổi. Thế rồi cô lỡ có bầu phải nghỉ học; chồng cô cũng bỏ dở việc học hành. Về chung 1 nhà đã 2 năm nay nhưng họ vẫn chưa làm hôn thú vì chưa đủ tuổi theo quy định. Lấy chồng sớm, không việc làm, cuộc sống của 2 vợ chồng cùng đứa con nhỏ dựa cả vào bố mẹ nên gia cảnh luôn trong tình trạng túng thiếu. Mỗi lần con đau ốm, trong túi chẳng có đồng nào, N. đành ôm con mà khóc: “Ăn thì có nhưng tiền thì không có. Khổ lắm! Vì không biết nên yêu đương sớm, lấy chồng sớm. Cũng ân hận lắm. Nếu biết khổ thế này thì đã không lấy chồng sớm rồi.”

(Ảnh:VTV.VN)

Anh Hốih Đoot, Bí thư Chi bộ thôn Tà Val, xã A Tiêng, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, địa phương thường xuyên tuyên truyền về xóa bỏ tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Thế nhưng, cái quan niệm xưa cũ là “họ hàng lấy nhau để của cải không chạy ra ngoài” đã ăn sâu vào cuộc sống đồng bào nên không dễ thay đổi. Và cái kết buồn được báo trước của những bà mẹ ở tuổi ăn chưa no, lo chưa tới thường là bỏ học, đói nghèo, con cái còi cọc cả về thể chất lẫn tinh thần, gia đình lục đục, hôn nhân tan vỡ..Cô giáo A Râl Mai Tình Phó Hiệu trưởng trường THPT Tây Giang thừa nhận, thời gian gần đây, tình trạng học sinh bỏ học có chiều hướng gia tăng. Trong đó, nhiều trường hợp nghỉ học ở nhà lấy chồng, lấy vợ khi mới ở tuổi 15, 17: “Tỷ lệ học sinh kết hôn sớm trong nhà trường khá cao. Nhà trường cũng rất chú trọng đến việc tuyên truyền pháp luật cho các em ngay từ đầu năm học. Ban Nữ công nhà trường cũng xây dựng kế hoạch hàng tháng trao đổi, trò chuyện với các em rồi xây dựng Ban tư vấn  tâm lý học đường; đoàn trường cũng tổ chức các cuộc thi tìm hiểu sức khỏe sinh sản vị thành niên để làm tăng nhận thức cho các em, chỉ có thời gian các em về gia đình nhà trường không quản lý được. các em lập gia đình trong thời gian đó là chính.” 

Theo khảo sát mới đây của Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam thì từ đầu năm đến nay, trên địa bàn này xảy ra 128 trường hợp tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, trong đó có 9 cặp hôn nhân cận huyết thống. Bà B’riu Nem, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Tây Giang cho rằng, tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống đang có chiều hướng gia tăng ở nhiều thôn bản vùng cao, rất khó kiểm soát: “Hiện nay đối với hôn nhân cận huyết thống giảm rất nhiều. Còn đối với tảo hôn gia tăng thứ nhất là do ảnh hưởng của phim ảnh, công nghệ thông tin; Thứ hai là do cha mẹ, chẳng hạn như chị B quen anh A, anh A xuống nhà chị B miết, gia đình thấy vậy liền bảo thôi đám hỏi đi rồi đi học tiếp cho nên nó gia tăng một phần cũng do phụ huynh. Thứ 3 nữa là một số bạn lấy chồng lớp 10, lớp 11 rồi tiếp tục đi học lớp 12, đại học, xuống thành phố quen anh khác là về li di. Lúc đó mẹ vừa nuôi con lại vừa phải nuôi cháu. Tôi thấy riêng tảo hôn rất là khó khăn.”

Bà Lê Thị Thủy, Trưởng Ban Dân tộc - Miền núi tỉnh Quảng Nam cho biết, những năm qua, không riêng huyện Tây Giang mà hầu hết các huyện miền núi của tỉnh Quảng Nam, tình trạng tảo hôn giảm rất ít, có nơi tình trạng này tăng hơn năm trước. Để hạn chế nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, Ban Dân tộc và Miền núi tỉnh đã phối hợp với ban ngành chức năng và chính quyền các địa phương tăng cường công tác truyền thông. Ngoài tuyên truyền bằng văn bản, hình ảnh trực quan sinh động, nhiều địa phương còn thành lập các câu lạc bộ, tổ chức những cuộc thi, hội thảo bàn về tảo hôn, dân số kế hoạch hóa gia đình…Tuy nhiên hiệu quả mang lại vẫn chưa như mong muốn. Bà Lê Thị Thủy cho hay, nhiều trường hợp người dân biết tảo hôn là vi phạm pháp luật về hôn nhân và gia đình nhưng họ vẫn cứ làm: “Khi chúng tôi làm việc với những gia đình có con em tảo hôn, có những ông bố bà mẹ nói “chúng tôi biết Luật hôn nhân gia đình, độ tuổi nào được phép kết hôn, độ tuổi nào không được phép kết hôn. Nhưng chúng nó yêu nhau, vác bụng bầu về nhà, chúng tôi không cho kết hôn thì bảo bố mẹ không cho chúng con kết hôn chúng con sẽ ăn lá ngón chết, rồi chúng con bỏ nhà ra đi. Bây giờ làm cha làm mẹ chúng tôi cũng lo lắng cho con em mình, bắt buộc chứng tôi phải làm đám cưới. Chúng tôi biết điều đó là sai nhưng vào thế đó bắt buộc chúng tôi phải chấp nhận. Chúng tôi cũng đã phát huy vai trò người có tín trước hết tuyên truyền trong gia đình, sau đó ra cộng đồng để làm sao thấy được tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống cần phải loại bỏ dần dần.”

Hệ quả của nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống là dẫn tới nghèo đói - đẻ nhiều con - thất học - gia đình không hạnh phúc. Cái vòng luẩn quẩn “Tảo hôn - Nghèo đói - Thất học - Thất nghiệp” tồn tại từ bao đời nay trong đời sống đồng bào các dân tộc thiểu số. Câu chuyện ngăn chặn nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong các bản làng đồng bào Cơ Tu hôm nay không dễ thay đổi một sớm một chiều. Để bớt đi những lời ru buồn từ những bà mẹ trẻ ở tuổi cắp sách đến trường cần có sự chung tay, vào cuộc mạnh mẽ của các cấp, các ngành và toàn xã hội./.

 Ảnh bìa: T.Mỹ