Bấc c’xêê đâu, ra diu n’đoo anoo Ta Rương Mão, manứih Cơ Tu cóh chr’val Thượng Long, chr’hoong Nam Đông cung lêy dưr tơợ 4 giờ ra diu, lướt tước đhị acoon tâm Ta Rai pay đác đoọng chô đươi. T’ngay n’đoo lướt zi lưa nắc anoo lêy chô k’goóh tu đác cóh đâu zêng ta pay ma rêệ tiing tu zêng lêy đươi đoọng ha k’ha riêng pr’loọng đhanuôr cóh chr’val Thượng Long. Anoo Ta Rương Mão xay moon, đhr’năng cắh zâp đác đươi dua cr’chăl đenh nắc bhrợ tr’xăl pr’ắt tr’mung âng đhanuôr cóh đâu, sinh hoạt cóh pr’loọng đông dzợ bấc zr’nắh k’đhạp: “Acu cắh ơy lêy c’moo n’đoo p’răng xơớt cơnh c’moom đâu. Bêl l’lăm ahay đác cóh tâm đươi dua doọ choom lứch. Ra diu nắc lêy lướt pay đác k’tiếng đồng hồ nắc vêt tước, hân đhơ cơnh đêếc, bấc bêl cung cắh váih đác đoọng đươi. Giếng khoan cung ma goóh rêệ zêng. Ôộm cha nắc lêy câl đác cóh tọ bilbấc zên. Ha dợ đươi đác tâm bêl bêl cung tắ, ôộm đươi nắc j’ay luônh, pa zrúah zr’nắh bhlâng.”

Chr’val Thượng Long xoọc vêy k’noọ 680 pr’loọng đhanuôr, ooy đâu 96% nắc đhanuôr Cơ Tu. P’răng pứih đenh, đác tự hooi cắh liêm choom, bhrợ k’noọ 400 pr’loọng cắh zấp đác đươi dua, nắc lêy pay đác cóh zâp acoon tâm đoọng đươi. Bhiệc đươi dua đác cắh têêm ngăn vệ sinh nắc bhrợ bấc đhanuôr, lấh mơ nắc apêê t’coóh t’ha lâng p’niên crêê pr’lúh cr’ay ooy n’căr, c’lâng êệ đhọ lêy khám zư padứah đhị trạm y tế chr’val. Lấh mơ, k’zệt hécta ha roo hân noo ch’noọng c’loọt lâng tơơm chr’nóh chóh bêl p’răng goóh, bhrợ cắh liêm crêê tước bh’nơơn bh’rợ. T’coóh Lê Minh Khánh, Phó Chủ tịch UBND chr’val Thượng Long đoọng năl, t’coóh Lê Minh Khánh, Phó Chủ tịch UBND chr’val Thượng Long đoọng năl, đhr’năng ta bhứch đác đoọng ha đhanuôr đươi dua, bhrợ têng cóh vel đông chr’val lâng zâp vel đông đăn đâu ta bhrợ ooy bấc c’moo đâu: “Tơợ c’moo n’nắc ahay cóh vel đông cắh lấh váih boo, đác tâm ma rêệ goóh nắc đươi dua lâng bhrợ têng âng đhanuôr zr’nắh lấh mơ. Prang chr’val vêy 4 vel đươi dua đác tự hooi hân đhơ cơnh đêếc đác tự hooi cung cắh vêy tu cóh tu k’ruung ma rêệ. Dzợ ha mơ nắc đhanuôr đươi dua đác giếng hân đhơ cơnh đêếc, xoọc đâu giếng cung rêệ. Ting cơnh xay moon âng Trạm y tế, tơợ tơợp c’moo đâu tước nâu cơy đhanuôr đươi dua đác nắc k’ay luônh, êệ pa zrúah bấc.”

Cắh mưy chr’val Thượng Long, đhị chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Đông nắc dzợ kr’bhâu pr’loọng đhanuôr cóh zâp chr’val k’coong ch’ngai Hương Hữu, Hương Giang, Thượng Nhật, Thượng Quảng ta bhứch đác cha ngaách đươi dua. Ting cơnh xay moon âng UBND chr’hoong Nam Đông, 5 chr’val nâu vêy lấh 2.700 pr’loọng đhanuôr hân đhơ cơnh đêếc, nắc vêy 520 pr’loọng đươi dua đác tự hooi, dzợ ha mơ nắc lêy đươi dua đác pay đắh zâp tâm a’bóc cắh ơy bhrợ liêm sạch, boọ váih phnf. 7 xa’nay bh’rợ đác tự hooi tơợ zâp vel đông chr’val nâu zêng bơơn bhrợ padưr tơợ l’lăm c’moo 2005, xoọc đâu nắc ma hư zớch, cắh liêm choom. cr’chăl đác đươi dua, prang chr’hoong Nam Đông nắc dzợ vêy 50 hécta ha roo cắh zâp đác tưới, ooy đâu vêy k’noọ 5 hécta vêy đhr’năng bil pất zêng. P’răng xơớt cung bhrợ bấc đhị k’tiếc chóh bha lâng âng chr’hoong cơnh cau, prí, píh ma chêết răng, bhrợ cắh liêm crêê tước bh’nơơn bh’rợ. T’coóh Trần Duy Phương, Phó Phòng Nông nghiệp lâng padưr pa xớc vel bhươl chr’hoong Nam Đông đoọng năl, ngành Nông nghiệp chr’hoong nắc ơy bhrợ têng lêy cha mêết zâp đhị k’tiếc chóh liêm gít đoọng choom vêy c’lâng bh’rợ zêl cha groong p’răng xơớt, lâng lêy xăl 2, 3 đhị k’tiếc chóh ha roo cắh liêm choom đoọng lêy chóh a’bhoo, a’tuông, clang... “Chr’hoong Nam Đông t’mêê ơy lêy pa xiêr đợ đhị k’tiếc chóh ha roo, xăl 2, 3 đhị k’tiếc liêm glặp lâng pr’đơợ đác đươi. Xoọc đâu prang chr’hoong cắh vêy mưy trạm bơm n’đoo nắc lêy g’nưm ooy đác boo, đác tâm lâng đác tự hooi, zr’nắh bhlâng đoọng ha bhiệc tưới. Azi ơy ta luôn bhrợ têng zâp g’lúh họp đoọng xay moon c’lâng bh’rợ zêl cha groong p’răng xơớt. L’lăm nắc lêy paliêm đác liêm glặp, tưới k’míah, k’đươi moon bơm đác cóh zâp a’bóc, tâm dzợ đác đoọng trông dấc ha roo.”

T’mêê đâu, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế nắc ơy đoọng bhrợ Dự án đông máy đác Thượng Long đhị chr’hoong Nam Đông công suất 2.000 mét khối đhị 1 t’ngay hi dưm lâng pa zêng zên k’rong bhrợ lấh 50 tỷ đồng. k’noọ đợc xa’nay bh’rợ bhrợ liêm xang moót c’moo 2020 đoọng âng đơơng đác đươi đoọng ha 95% đhanuôr zâp chr’val k’coong ch’ngai âng chr’hoong. t’coóh Trần Quốc Phụng, Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Đông đoọng măl: “UBND tỉnh nắc ơy vêy c’lâng xa’nay k’rong bhrợ hệ thống đác đoọng ha 5 chr’val k’coong ch’ngai nâu. Xoọcd dâu, Sở kế hoạch đầu tư nắc ơy vêy bha ar pa tơ k’đươi moon chr’val xã hội hoá. Ha dang cắh xã hội hoá, tỉnh nắc lêy pay zên đoọng bhrợ têng đấu thầu bhrợ padưr đông máy đác. Ha dang ooy c’moo đâu xay bhrợ nắc lứch c’moo 2020 zâp chr’val nắc vêy đác đươi dua. Bêl đêếc, ha dng p’răng xơớt cơnh c’moo đâu nắc đhanuôr cung doọ dzợ k’rang ta bhứch đác”./.

( Ha roo răng chệêt tu p'răng cha noọng- Nguồn khai thác)

Miền núi Nam Đông:

Ruộng đồng khô hạn, người dân thiếu nước sinh hoạt

                                                                                                                             PV VOV

Các địa phương trong tỉnh Thừa Thiên Huế đang đối mặt với đợt hạn hán kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống và sản xuất. Đến nay, toàn tỉnh đã có hơn 1.600 ha lúa vụ hè thu bị khô hạn, hơn 3.000 ha cây trồng khác thiếu nước tưới, nguy cơ mất trắng. Không chỉ thiếu nước tưới phục vụ sản xuất nông nghiệp, hàng ngàn hộ dân vùng cao cũng đang phải sống trong tình cảnh thiếu nước sạch sinh hoạt, đời sống vô cùng khó khăn.

Đã mấy tháng nay, sáng nào anh Ta Rương Mão, người Cơ Tu ở xã Thượng Long, huyện Nam Đông cũng phải dậy từ 4 giờ sáng, đến tận con suối Ta Rai lấy nước về phục vụ sinh hoạt gia đình. Ngày nào đi muộn, anh đành về tay không vì nguồn nước ở con suối này đã cạn kiệt do phải phục vụ nước sinh hoạt cho hàng trăm hộ dân ở xã Thượng Long. Anh Ta Rương Mão than phiền, tình trạng thiếu nước sinh hoạt trong thời gian dài đã làm đảo lộn cuộc sống của bà con nơi đây, sinh hoạt gia đình gặp nhiều khó khăn: “Tôi chưa thấy năm nào khô hạn nhiều như năm nay. Trước đây nước khe suối rất thoải mái nay cũng đã cạn kiệt. Sáng sớm đi lấy nước cả tiếng đồng hồ mới tới nơi nhưng nhiều khi cũng không có nước mà lấy. Giếng khoan cũng khô hết nước. Ăn uống thì phải mua nước nước bình, tốn nhiều tiền. Mà dùng nước suối nhiều khi tắm bị ngứa, ăn uống vào thì đau bụng, tiêu chảy rất khổ.”

Xã Thượng Long hiện có gần 680 hộ dân, trong đó 96% là đồng bào Cơ Tu. Nắng nóng kéo dài, công trình nước tự chảy không phát huy tác dụng khiến gần 400 hộ thiếu nước sạch sinh hoạt, phải lấy nước ở các con suối về dùng. Việc sử dụng nguồn nước không đảm bảo vệ sinh đã làm nhiều người dân, đặc biệt là người già và trẻ em mắc các bệnh về da, đường tiêu hóa phải đến khám và điều trị tại Trạm y tế xã. Ngoài ra, hàng chục héc ta lúa hè thu và cây trồng bị khô hạn, ảnh hưởng đến năng suất. Ông Lê Minh Khánh, Phó Chủ tịch UBND xã Thượng Long cho biết: tình trạng thiếu nước phục vụ đời sống và sản xuất trên địa bàn xã và các địa phương lân cận diễn ra từ nhiều năm nay: “Từ năm ngoài đến năm nay trên địa bàn rất ít mưa, nước suối khô cạn nên sinh hoạt và sản xuất của bà con rất khó khăn. Toàn xã có 4 thôn sử dụng nước tự chảy nhưng nước tự chảy cũng không có vì đầu nguồn cạn kiệt. Số còn lại bà con sử dụng nước giếng nhưng hiện nay giếng cũng cạn nước. Theo báo cáo của Trạm Y tế, từ đầu năm đến nay bà con sử dụng nước suối bị đau bụng, tiêu chảy rất nhiều.”

Không riêng xã Thượng Long, tại huyện miền núi Nam Đông còn hàng ngàn hộ dân ở các xã vùng cao Hương Hữu, Hương Giang, Thượng Nhật, Thượng Quảng thiếu nước sạch sinh hoạt. Theo thống kê của UBND huyện Nam Đông, 5 xã này có hơn 2.700 hộ dân nhưng chỉ có 520 hộ sử dụng nước tự chảy, còn lại phải phải sinh hoạt bằng nước lấy từ các khe suối chưa qua xử lý, bị nhiễm phèn. 7 công trình nước tự chảy ở địa bàn các xã này hầu hết được xây dựng từ trước năm 2005, nay đã xuống cấp, hư hỏng, kém hiệu quả. Bên cạnh nguồn nước sinh hoạt, toàn huyện Nam Đông còn có 50 héc ta lúa thiếu nước tưới, trong đó gần 5 héc ta có nguy cơ mất trắng. Hạn hán cũng làm nhiều diện tích cây trồng chủ lực của huyện như: cau, chuối, cam bị chết, khô lá, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng trái. Ông Trần Duy Phương, Phó Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Nam Đông cho biết: ngành Nông nghiệp huyện đã tổ chức kiểm tra, rà soát từng diện tích cụ thể để có phương án chống hạn, đồng thời tiến hành chuyển đổi 1 số diện tích lúa kém hiệu quả sang trồng ngô, đậu, bắp.. “Huyện Nam Đông vừa qua đã phải giảm bớt diện tích trồng lúa, chuyển đổi một số diện tích để phù hợp với điều kiện nguồn nước. Hiện nay toàn huyện không có một trạm bơm nào nên phải dựa vào nước mưa, nước khe suối và nước tự chảy, rất khó khăn cho tưới tiêu. Chúng tôi đã liên tục tổ chức các cuộc họp để bàn giải pháp chống hạn. Trước mắt là phải điều tết nước phù hợp, tưới tiết kiệm, huy động bơm nước ở các hồ, suối còn nước để cứu lúa.”

  Mới đây, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế đã phê duyệt Dự án Nhà máy nước Thượng Long tại huyện Nam Đông công suất 2.000 mét khối/ngày đêm với tổng vốn đầu tư hơn 50 tỷ đồng. Dự kiến, công trình hoàn thành vào năm 2020 nhằm cung cấp nguồn nước sạch cho 95% người dân các xã vùng cao của huyện. Ông Trần Quốc Phụng, Chủ tịch UBND huyện Nam Đông cho biết: “UBND tỉnh đã có chủ trương đầu tư hệ thống nước cho 5 xã vùng cao này. Hiện nay, Sở Kế hoạch đầu tư đã có văn bản kêu gọi xã hội hóa. Nếu không xã hội hóa được, tỉnh sẽ bố trí ngân sách để thực hiện đấu thầu xây dựng nhà máy nước. Nếu trong năm nay triển khai thì cuối năm 2020 các xã sẽ có nước sinh hoạt. Khi đó nếu hạn hán xảy ra như năm nay thì người dân  cũng không còn lo thiếu nước nữa”./.