“Nắc vêy chính quyền zập cấp bhrớ têng bhiệc bhan đoọng ha đhanuôr Cơ Tu cơnh đâu nắc bhui har pa bhlâng, yêm loom bhlâng. Tơợ bơr pêê c’moo n’nâu, đhanuôr Cơ Tu coh pazêng cr’noon Hoà Bắc, Hoà Phú bhui har pa bhlâng, pay đợ n’đoóh a dooh âng acoon cóh đay xấp n’đooh bêl vêy bhiệc bhan cơnh đâu. Bêl ahay đhanuôr căh chêếc zập n’đooh xa nấp âng acoon coh hêê năc xấp n’đooh, ăt mamông cơnh manuyh acoon Kinh.

Pr’ắt tr’mông âng đhanuôr Cơ Tu coh cr’noon Tà Lang, Giàn Bí n’nâu tr’xăl bấc pa bhlâng. Nâu cơy đhanuôr nắc ơy choom pa dưr bh’rớ tr’nêng truyền thống cơnh taanh n’đooh a dooh, pa choom n’đhưưng n’toong, coh bêl ahay k’nặ bil ặ. Chắp hơnh Đảng, Nhà nước ơy k’rang, k’rong bhrớ đoọng bơơn pa dưr pazêng rau đơ ty chr’nắp âng manuyh Cơ Tu vêy bơơn cơnh nâu cơy”.

Rau đêếc nắc p’rá âng p’căn Nguyễn Thị Thảo ắt coh cr’noon Tà Lang lâng t’cooh Bùi Văn Xuân ắt coh cr’noon Giàn Bí coh t’ngay bhiệc bhan Văn hoá – Thể thao, bhrớ pa dưr truyền thống âng manuýh Cơ Tu c’moo 2019 t’mêê vêy ta bhrớ têng đhị chr’val Hoà Bắc, chr’hoong Hoà Vang, thành Phố Đà Nẵng. Rau bhui har âng p’căn Thảo, t’cooh Xuân lâng k’ha riêng cha nắc đhanuôr Cơ Tu coh t’ngay bhiệc bhan đoọng lêy pr’ắt tr’mông âng đhanuôr Cơ Tu coh zr’lụ da ding k’coong Đà Nẵng vêy bấc rau tr’xăl. Rau bhui har bhlâng năc c’năl công cơnh cr’noọ bh’rớ bhrợ têng kinh tế âng đhanuôr Cơ Tu nâu cơy công ơy la lay. Cơnh lơơng cậ, đhanuôr Cơ Tu coh 2 cr’noon Tà Lang – Giàn Bí, chr’val Hoà Bắc bhui har bhrớ têng bh’rợ du lịch bhươl cr’noon homestay đhị cr’noon Giàn Bí. Bh’rớ homestay n’nâu năc t’cooh Đinh Văn Như, Bí thư Chi bộ, Trưởng cr’noon Giàn Bí bhrớ c’la. Nâu đoo năc bh’rớ homestay tr’nơớp âng đhanuôr Cơ Tu đhị chr’val Hoà Bắc. Lâng đợ zên lấh 600 ức đồng, t’cooh Như bhrớ têng đhị đhăm ga măc 2700m2 k’tiếc âng pr’loọng đong. T’cooh Như rơơm kiềng, bh’rớ homestay âng đoo năc pa têêt pazêng c’bhuh hợp tác Cơ Tu n’lơơng đoọng k’đơơng t’bấc ta mooi du lịch lâng năc c’lâng bh’rớ liêm choom đoọng ha đhanuôr pa dưr kinh tế, nhâm mâng pr’ắt tr’mông: “Bh’rớ bhrớ têng bh’rợ n’nâu năc rau rơơm kiêng âng c’la cu. Acu kiêng bhươl cr’noon âng đay ting t’ngay tr’xăl liêm pr’hay lấh mơ. Ha dang bh’rớ n’nâu liêm choom năc nâu đoo năc zr’lụ pa têết đhanuôr Cơ Tu coh zr’lụ đoọng bhrớ têng bấc bh’rớ pr’hay lâh mơ”.

Đhanuôr Cơ Tu coh thành phố Đà Nẵng coọc đâu vêy k’dâng 1.500 cha năc, ăt mamông đhị 3 cr’noon cơnh Phú Túc, chr’val Hoà Phú lâng Tà Lang, Giàn Bí, chr’val Hoà Bắc, chr’hoong Hoà Vang. Pr’ắt tr’mông âng đhanuôr đươi dua bấc bhlâng năc ooy bh’rợ ha rêê đhuốch, b’băn. Đhị rau crêê tước k’rơ pa bhlâng âng pazêng rau xa nay bh’rớ văn hoá cóh c’xêê c’moo ting ắt đh’rưah… rau chr’nắp pr’hay văn hoá âng đhanuôr Cơ Tu coh đâu năc k’nặ bil zêng. Đoọng pa dưr pazêng truyền thống văn hoá âng đhanuôr Cơ Tu, apêê xay bhrớ xa nay bh’rớ văn hoá nắc đh’rưah lâng chính quyền vel đong bhrợ têng bấc dự án chr’nắp. Coh đêếc, cr’noọ bh’rớ: Zư lêy lâng pa dưr văn hoá âng đhanuôr Cơ Tu tước c’moo 2020 âng UBND chr’hoong Hoà Vang nắc bhrợ bấc lớp pa choom, zúp zooi đhanuôr Cơ Tu bhrớ têng cớ bh’rớ taanh n’đooh a dooh, bhrớ t’vaih c’bhuh n’đhưng, n’toong, tân tung , da dặ, zêệ bhrớ buah a rong, bh’rớ t’taanh… Căh cậ bh’rớ: Zư lêy văn hoá đhanuôr Cơ Tu pa têết lâng bh’rớ du lịch cruung đác đhị chr’val Hoà Bắc, chr’hoong Hoà Vang âng Ban k’đhơợng xay Quỹ môi trường prang bha lang k’tiếc đhị Việt Nam lâng đợ zên xay bhrớ lấh 2 tỷ đồng, cóh 2 c’moo 2017 – 2018… ting chrooi đoọng pa dưr lâng zư lêy pazêng rau đơ chr’năp văn hoá âng đhanuôr Cơ Tu đhị zr’lụ thành phố Đà Nẵng.

T’cooh Thái Văn Hoài Nam, Chủ tịch UBND chr’val Hoà Bắc, chr’hoong Hoà Vang xay moon, lâh rau t’bhlâng âng chính quyền vel đong, pazêng ban, ngành chức năng, chr’nắp bhlâng nắc âng manuyh Cơ Tu đhị 2 cr’noon Tà Lang, Giàn Bí năc bha lâng coh bh’rớ pa dưr lâng zêy pazêng rau đơ chr’nắp âng manuýh Cơ Tu. Coh ha y, chr’val năc t’bhlâng pa dưr du lịch cruung đác pa têết lâng bh’rớ zư lêy văn hoá âng đhanuôr Cơ Tu, bhrợ bấc tuyến, zr’lụ tước la lêy chr’năp pr’hay đoọng đương hơnh déh ta mooi: “Coh l’lăm ahây, chr’val ơy zúp zooi đhanuôr pa choom Tân tung da dặ, bhrớ têng lớp pa choom t’taanh, đoọng c’re, pa choom zêệ bhrớ pazêng rau chr’na đha nắh truyền thống, tanh a pậ a đhung, bhrớ têng bh’rớ Tracking… đoọng zúp zooi đhanuôr đương hơnh déh ta mooi tước ooy vel đong”.

Pa dưr du lịch đươi dua ooy c’rơ âng đhanuôr xoọc năc c’lâng bh’rớ âng bấc vel đong xoọc đâu. T’coóh Nguyễn Xuân Bình, Phó Giám đốc Sở Du lịch thành phố Đà Nẵng xay moon ghít, du lịch bhươl cr’noon năc c’lâng bh’rớ âng thành phố đoọng k’đơơng rau ting pấh lâng đươi dua rau liêm choom âng xã hội: “Thành phố Đà Nẵng ơy vêy c’lâng bh’rớ pa dưr du lịch bhươl cr’noon, coh đêếc bhrợ t’vaih rau liêm crêê đoọng ha đhanuôr coh bhươl cr’noon đươi dua rau liêm crêê tơợ du lịch. Bh’rớ bhrợ têng bh’rớ du lịch bhươl cr’noon âng đhanuôr Cơ Tu đhị Hoà Bắc nắc muy coh pazêng bh’rớ bhrợ bấc cơnh pr’đươi du lịch âng thành phố. Lâng du lịch bhươl cr’noon âng manuyh Cơ Tu năc êêh rau muy pr’đươi du lịch ting n’năc nắc pr’đơợng đoọng pa têết pa zum pa dưr du lịch lâng bh’rớ zư lêy, xay p’căh văn hoá truyền thống âng manuýh Cơ Tu”./.

Đà Nẵng: Bảo tồn văn hóa truyền thống

gắn với phát triển du lịch cộng vùng đồng bào dân tộc Cơ Tu

                                                               K.Cương – V.Oang

          Cũng như nhiều dân tộc thiểu số khác trong cả nước, những năm trước đây, văn hóa truyền thống của bà con Cơ Tu ở thành phố Đà Nẵng có nguy cơ mai một. Tuy nhiên, sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền địa phương, các nhà văn hóa, đặc biệt sự nỗ lực của chính cộng đồng người Cơ Tu nơi đây đã góp phần phục dựng, bảo tồn nhiều giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời, mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế xã hội. Trong đó, du lịch cộng đồng gắn với công tác bảo tồn văn hóa đang là hướng đi bền vững của thành phố Đà Nẵng.  

“Được chính quyền các cấp tổ chức lễ hội cho bà con Cơ Tu như thế này mừng lắm, phấn khởi lắm, ưng cái bụng lắm. Từ vài năm nay, bà con Cơ Tu ở các thôn Hòa Bắc, Hòa Phú phấn khởi hẳn, sắm đồ truyền thống của dân tộc mình mặc tại các lễ hội như thế này. Trước khi bà con không mặc đồ truyền thống mà gần như theo lối sống của người Kinh hết. 

Cuộc sống của bà con Cơ Tu ở thôn Tà Lang, Giàn Bí nay đã thay đổi rõ nét. Bây giờ bà con đã phục dựng được nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, đội múa cồng chiêng gần như đã đánh mất. Cảm ơn Đảng, Nhà nước đã quan tâm, đầu tư cho việc phục dựng các giá trị truyền thống của người Cơ Tu có được như hôm nay”.

Đó là chia sẻ của bà Nguyễn Thị Thảo ở thôn Tà Lang và ông Bùi Văn Xuân ở thôn Giàn Bí tại Ngày hội Liên hoa Văn hóa – Thể thao, phục dựng truyền thống của người Cơ Tu 2019 mới diễn ra tại xã Hòa Bắc, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng. Niềm vui, sự phấn khởi của bà Thảo, ông Xuân và hàng trăm người dân Cơ Tu tại ngày hội cho thấy cuộc sống của bà con Cơ Tu vùng miền núi Đà Nẵng đã có nhiều thay đổi đáng kể. Đáng mừng nhất là nhận thức cũng như tư duy làm kinh tế trong người dân đồng bào dân tộc thiểu số Cơ Tu nay cũng đã khác. Mới đây, bà con Cơ Tu xã Hòa Bắc vui mừng khai trương mô hình phát triển du lịch cộng đồng homestay tại thôn Giàn Bí của bà con 2 thôn Tà Lang - Giàn Bí. Mô hình homestay này do ông Đinh Văn Như, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Giàn Bí làm chủ. Đây là mô hình homestay đầu tiên của người Cơ Tu tại xã Hòa Bắc. Với nguồn vốn hơn 600 triệu đồng, ông Như đầu tư xây dựng trên diện tích 2700 m² đất của gia đình. Ông Như kỳ vọng, mô hình homestay của ông sẽ liên kết với các tổ, nhóm hợp tác Cơ Tu khác để thu hút khách du lịch và cũng là lối mở cho bà con trong phát triển kinh tế, ổn định đời sống. “Việc đầu tư xây dựng mô hình này là mong muốn của bản thân tôi. Tôi mong muốn thôn làng của mình sẽ có bước đổi thay rõ nét hơn. Nếu mô hình thành công thì đây cũng là nơi liên kết của bà con Cơ Tu trong vùng để triển khai nhiều các mô hình hay hơn nữa”.

Cộng đồng người Cơ Tu ở thành phố Đà Nẵng hiện có khoảng 1500 người, sống tập trung tại 3 thôn gồm Phú Túc, xã Hòa Phú và Tà Lang, Giàn Bí, xã Hòa Bắc, huyện Hòa Vang. Cuộc sống của bà con chủ yếu dựa vào nương  rẫy, chăn nuôi gia súc gia cầm. Trước sự tác động mạnh mẽ của các luồng văn hóa thời hội nhập... bản sắc văn hóa của người Cơ Tu nơi đây gần như mất hẳn. Để khôi phục những truyền thống văn hóa của đồng bào Cơ Tu, kế hoạch “Bảo tồn và phát triển văn hóa cộng đồng người Cơ Tu Đà Nẵng đến năm 2020” của UBND thành phố Đà Nẵng và “Đề án phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa cộng đồng người Cơ Tu đến năm 2020” của UBND huyện Hòa Vang đã mở nhiều khóa tập huấn, hỗ trợ bà con Cơ Tu khôi phục lại nghề dệt thổ cẩm truyền thống, thành lập đội múa cồng chiêng, khôi phục nghề làm rượu cần, nghề đan lát truyền thống....

Ông Thái Văn Hoài Nam, Chủ tịch UBND xã Hòa Bắc, huyện Hòa Vang cho biết, ngoài nỗ lực của chính quyền địa phương, các ban, ngành chức năng, đặc biệt là của cộng đồng người Cơ Tu tại 2 thôn Tà Lang, Giàn Bí đóng vai trò “then chốt” trong việc khôi phục và bảo tồn các giá trị của người Cơ Tu. Hiện nay, xã Hòa Bắc đã khôi phục được nhóm dệt thổ cẩm, đội múa cồng chiêng, nhóm ẩm thực... Điều đáng mừng là các nhóm này đã có sự liên kết sản xuất gắn với phát triển du lịch cộng đồng, thu hút khách du lịch đến với địa phương. Thời gian tới, xã sẽ đẩy mạnh phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn văn hóa của đồng bào Cơ Tu, xây dựng nhiều tuyến, điểm tham quan hấp dẫn để chào đón du khách. “Trước đây, xã đã hỗ trợ bà con khôi phục điệu múa Tân tung Da dah, mở lớp dệt thổ cẩm, hỗ trợ máy may, tập huấn các món ẩm thực truyền thống, đan lát, tổ chức Tracking... nhằm hỗ trợ bà con phục vụ du khách đến với địa phương”.

Phát triển du lịch dựa vào thế mạnh của cộng đồng dân cư đang là xu hướng của nhiều địa phương hiện nay. Ông Nguyễn Xuân Bình, Phó Giám đốc Sở Du lịch thành phố Đà Nẵng khẳng định, du lịch cộng đồng là định hướng của thành phố nhằm thu hút sự tham gia và cùng hưởng lợi của cộng đồng xã hội. “Thành phố Đà Nẵng đã có định hướng phát triển du lịch cộng đồng, trong đó tạo điều kiện cho người dân trong cộng đồng hưởng lợi từ du lịch. Việc khai trương mô hình du lịch cộng đồng của bà con Cơ Tu tại Hòa Bắc là một trong những mô hình làm da dạng hóa các sản phẩm du lịch của thành phố. Đối với mô hình du lịch cộng đồng của người Cơ Tu nó không chỉ thuần túy là sản phẩm du lịch mà nó còn là điều kiện gắn kết sự phát triển du lịch với công tác bảo tồn, giới thiệu văn hóa truyền thống của người Cơ Tu”./.