Lâng đhr’năng “boo nắc nong lịt, p’răng nắc púih tr’lọo n’căr”, Buôn Đôn nắc muy cóh pazêng chr’hoong k’tiếc mốp bênh, k’đháp k’ra bhlầng âng tỉnh Đắk Lắk. Lâng bấc rau pa zay tợơp bhrợ têng apêê cr’noọ bh’rợ  ch’chóh b’băn, ha dợ đhị bấc c’moo hay, Buôn Đôn căh ơy lalua bhrợ têng liêm choom lâng cr’noọ bh’rợ n’đoo; chóh a rong nắc bh’nơơn ếp, chóh a tao nắc c’moo bơơn c’moo căh, chóh prí nắc pr’lúh cr’ay bấc bhrợ bh’nơơn prí căh zập liêm đoọng pa câl ooy k’tiếc k’ruung lơơng… C’moo 2017, tợơ lấh bấc chu tợơp bhrợ têng lâng cha mệêt lêy thị trường, a noo Khuất Duy Tuấn đhị chr’val Ea Nuôl, chr’hoong Buôn Đôn bhrợ t’váih Công ty TNHH Phú Quý chóh bhlăng xi lâng chưng t’váih tinh dầu bhlăng xi. Tợơ 2 c’moo bhrợ têng, a noo Tuấn moon: tơơm bhlăng xi liêm choom bhlầng lâng zr’lụ k’tiếc mốp bênh cơnh Buôn Đôn. Ting p’răng cơnh Buôn Đôn, tơơm chr’nóh nắc ting đơơng chô  bấc tinh dầu. Nong lít bơr pêê t’ngay cung doó bhrợ hư xrặh t’nơơm. Tinh dầu bhlăng xi lâng píh, bhlăng xi Java zập pr’đợơ đoọng váih nắc pr’đươi chr’nắp âng apêê chr’val đhị Buôn Đôn. “Rau muy đăh pa câl tệêm ngăn, rau 2 t’váih bhiệc bhrợ đoọng ha đhanuôr vel bhươl. A cu kiêng pa tệêt pa zưm đoọng bhrợ dự án ta bil ha ul pa xiêr đha rựt đhị vel đong. Cóh đhr’năng công ty nắc câl bhlăng xi tợơ vel đong lơơng cơnh Ea Hleo, Ea Kar đơơng chô ooy đâu, bil bấc zên bạc, chr’nắp câl cung dal, vêy bêl căh dzợ lãi. Bhlăng xi chóh đhơ đhơ đhị k’tiếc cung choom, choom chóh cóh gâm âng đhăm điều, cam, quýt, tu cơnh đếêc pa dưr chóh bhlăng xi đhị Buôn Đôn nắc pa xiêr bấc bhlầng zên bạc lướt k’rong câl ha dợ đơơng chô ooy đâu.”

Nắc đơn vị vêy bh’nơơn bh’rợ đoọng ooy t’nooi bh’rợ OCOP âng tỉnh cr’chăl c’moo 2018 – 2020, Công ty trách nhiệm hữu hạn ca cao Nam Trường Sơn, chr’val Ea Na, chr’hoong Krông Ana, tỉnh Đăk Lăk xọoc pa zay xăl t’mêê cơnh bhrợ têng, pa dưr dal bh’nơơn bh’rợ đoọng bhrợ liêm cơnh pr’đợơ âng cr’noọ bh’rợ k’đươi moon. Xọoc đâu, zập c’xêê công ty pa câl 5 tấn ca cao ơy ta bhrợ têng xang pa câl cóh thị trường âng k’tiếc k’ruung hêê lâng k’tiếc k’ruung lơơng. N’đhơ pr’đươi ta bhrợ tợơ cao cao âng công ty vêy bấc rau bấc cơnh, bh’nơơn liêm, bhrợ cơnh đươi dua âng thị trường. Ha dợ, ting cơnh t’coóh Trương Ngọc Quang, Giám đốc công ty, k’đháp k’ra xoọc đâu nắc bh’rợ pa tệêt bhlưa câl lâng pa câl, pa đớp công nghệ, pa zưm bhrợ têng, đơơng dịch vụ bhlưa apêê doanh nghiệp, vel đong căh ơy lấh. Tu cơnh đếêc, bhiệc ting pấh  bh’rợ OCOP bơơn lêy nắc cơnh muy liêm choom đoọng ha pr’đươi ca cao âng công ty. “Đhị Đăk Lăk vêy bấc bh’nơơn bh’rợ liêm choom bhlầng đăh bh’nơơn ơy bơơn ma nuýh đươi dua cóh k’tiếc k’ruung hêê lâng k’tiếc k’ruung lơơng xay moon dal. Ha dợ nắc căh ơy pa ghít đăh bhrợ pa dưr hình ảnh cơnh lâng zập bh’nơơn bh’rợ, lâng zập cha nắc apêê bhrợ pa dưr k’đháp k’ra bhlầng. A cu lêy bh’rợ zập chr’val muy bh’nơơn bh’rợ nắc pr’đợơ liêm choom bhlầng zooi đoọng ha pêê cơ sở cung cơnh pr’loọng đong đhanuôr kinh doanh vêy c’lâng xa nay lâng c’lâng bh’rợ lêy bhrợ nhâm crêê lấh, đoọng bhrợ pa dưr  bh’nơơn bh’rợ crêê cơnh kiêng đươi dua, tợơ đếêc apêê nắc ting ha dưr lâng pa tệêt pa zưm ghít liêm bhrợ váih muy k’bhúh pa dưr ooy  bh’nơơn bh’rợ nắc đoo. Ting cơnh a cu nắc bh’rợ OCOP liêm choom pa bhlầng.”

Ting cơnh số liệu lêy cha mệêt, Đắk Lắk xọoc vêy pr’đợơ k’rơ, âng 6 k’bhúh bh’nơơn bh’rợ. Cóh đếêc, k’bhúh bh’nơơn bh’rợ vêy: cr’liêng a moọt, ca cao, bơ, sầu riêng, trung, bhơi rơ véh, a pul, pr’đươi tợơ g’dớ, a’ọc, a xiu tầm, a xiu lăng xooi bhrôông,  chả a xiu thát lát. K’bhúh pr’âm cơnh: cà phê lâng apêê pr’đươi tợơ cà phê, trà thảo mộc Xuân Sang, trà mãng cầu, mắc ca, chanh a ngoọn. K’bhúh thảo mộc vêy: za nươu Ama Kông, k’nhí, tinh hương nhu, tinh dầu bhlăng xi. K’bhúh bhai lâng íh xa nập xập tợơ a din. K’bhúh pa chăm-pr’đươi cóh đong xang-n’cir vêy pr’đươi taanh tợơ cram, cr’đe. K’bhúh du lịch vel bhươl vêy: Zr’lụ du lịch sinh thái Troh Bư, bha nụ du lịch tran Thủy Tiên, T’nooi du lịch bhrợ têng ha rêê đhuốch văn hoá vel bhươl Ea Kar, Du lịch vel bhươl 7 vel đhanuôr acoon cóh đhị Ea Kar, Du lịch sinh thái đhị zr’lụ zư lêy crâng a bhuy Ea Sô.

T’coóh Nguyễn Hữu Vinh, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển vel bhươl tỉnh Đăk Lăk đọong năl, năl ghít bhrợ têng ha rêê đhuốch nắc bh’rợ bha lầng, “Đề án OCOP Đăk Lăk cr’chăl c’moo 2018-2020, t’hước tước c’moo 2030” k’rong bhrợ têng xăl t’mêê cơnh bhrợ têng cha, bhrợ têng ha rêê đhuốc cơnh liêm t’mêê đoọng pa dưr tr’mông tr’méh âng đhanuôr zr’lụ vel bhươl, pa dưr dal bh’nơơn bh’rợ, pr’ặt tr’mông đoọng ha đhanuôr; bhrợ têng bh’nơơn k’bhúh tiêu chí kinh tế lâng lêy bhrợ têng cóh bộ tiêu chí k’tiếc k’ruung đăh bhrợ têng vel bhươl t’mêê. “Đăk Lăk moon đớc tước c’moo 2020 bhrợ têng xang, pa dzoóc 27 bh’nơơn bh’rợ liêm choom bhlầng cóh bhrợ têng ha rêê đhuốch lâng dịch vụ du lịch vel bhươl xoọc vêy âng apêê vel đong lâng pr’đợơ lơơng; đươi xợơng, xay moon 1-2 bh’nơơn bh’rợ 5 sao cấp k’tiếc k’ruung, 10-12 bh’nơơn bh’rợ 3-4 sao cấp tỉnh; pa zay bhrợ pa dưr 1-2 vel du lịch sinh thái vel bhươl, vel văn hóa pa tệêt lâng zr’lụ đhanuôr ặt cơnh pr’đhang t’mêê . Tỉnh xoọc xay bhrợ apêê cr’noọ bh’rợ, zúp zooi apêê vel đong đoọng bhrợ têng xang bh’rợ nâu”.

Lâng pazêng pr’đợơ liêm choom đăh bh’nơơn bh’rợ ha rêê đhuốch, thủ công, tỉnh Đăk Lăk xọoc pa zay xay bhrợ liêm choom bh’rợ OCOP đọong pa dưr zr’lụ tr’mông tr’méh cóh vel bhươl, pa dưr cớ  bhrợ têng ha rêê đhuốch, bhrợ têng liêm choom bh’nơơn âng vel bhươl t’mêê, c’rơ tr’zệêng âng bh’nơơn bh’rợ bha lầng âng vel đong, zooi đhanuôr pa dưr dal bh’nơơn bh’rợ , pa xiêr đha rựt đanh mâng./.

Đắk Lắk nhiều lợi thế thực hiện chương trình “mỗi xã một sản phẩm”

Hương Lý 

Chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (gọi tắt là chương trình OCOP), đang được tỉnh Đắk Lắk tích cực triển khai. Đây được xem là đòn bẩy thúc đẩy kinh tế nông nghiệp, nông thôn phát triển, tạo ra ít nhất mỗi xã một hoặc nhiều sản phẩm chủ lực, có lợi thế so sánh, tiến tới xây dựng thương hiệu, liên kết mở rộng sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông sản chủ lực. Chương trình này cũng được tỉnh Đắk Lắk đặt nhiều kỳ vọng sẽ thổi luồng gió mới góp phần đổi thay đời sống nhân dân, góp sức đẩy nhanh tiến độ xây dựng nông thôn mới và mục tiêu giảm nghèo bền vững tại địa phương.

Với đặc thù “mưa thì ngập lụt, nắng hãi hùng lột da”, Buôn Đôn là một trong những huyện cằn cỗi, khắc nghiệt nhất tỉnh Đắk Lắk. Với rất nhiều nỗ lực thử nghiệm các mô hình trồng trọt và chăn nuôi, song nhiều năm qua, Buôn Đôn chưa thực sự thành công với mô hình nào: trồng sắn thì năng suất rất thấp, trồng mía thì năm được năm mất, trồng chuối thì bệnh hại nhiều khiến sản phẩm không đủ tiêu chuẩn xuất khẩu…Năm 2017, sau những thử nghiệm và nghiên cứu thị trường, anh Khuất Duy Tuấn tại xã Ea Nuôl, huyện Buôn Đôn thành lập Công ty TNHH Phú Quý chuyên trồng sả và chưng cất tinh dầu sả. Sau 2 năm hoạt động, anh Tuấn khẳng định: cây sả hoàn toàn phù hợp với vùng đất khó Buôn Đôn. Càng nắng như Buôn Đôn, cây càng cho nhiều tinh dầu. Ngập vài ngày cũng không ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây. Tinh dầu sả chanh, sả Java có đủ điều kiện để trở thành sản phẩm đặc trưng của các xã ở Buôn Đôn. “Thứ nhất đầu ra ổn định, thứ 2 giải quyết công việc làm cho người dân địa phương. Tôi muốn liên kết để làm dự án xóa đói giảm nghèo tại địa phương. Trong khi công ty đang phải nhập nguồn nguyện liệu lá sả từ các địa phương khác như Ea Hleo, Ea Kar chở về chi phí di chuyển đội giá thành lên quá cao nhiều khi không có lãi. Cây sả không kén đất đất nào cũng có thể trồng được như dưới tán cây điều, dưới tán cây cam, quýt vẫn có thể trồng được do đó phát triển cây sả ở Buôn Đôn sẽ giảm chi phí vận chuyển”

Là đơn vị có sản phẩm được đưa vào chương trình OCOP của tỉnh giai đoạn 2018 – 2020, Công ty trách nhiệm hữu hạn ca cao Nam Trường Sơn, xã Ea Na, huyện Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk đang tích cực đổi mới dây chuyền sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng được các tiêu chí của chương trình. Hiện, mỗi tháng công ty sản xuất ra 5 tấn ca cao thành phẩm cung cấp thị trường trong nước và xuất khẩu. Dù các sản phẩm làm từ ca cao của công ty khá đa dạng, phong phú, chất lượng sản phẩm tốt đáp ứng được nhu cầu của thị trường. Tuy nhiên, theo ông Trương Ngọc Quang, Giám đốc công ty, khó khăn hiện nay là các hoạt động kết nối cung cầu, chuyển giao công nghệ, hợp tác kinh doanh, cung ứng dịch vụ giữa các doanh nghiệp, địa phương còn hạn chế. Vì vậy, việc tham gia vào chương trình OCOP được xem là một thuận lợi cho sản phẩm ca cao của công ty. “Ở Đắk Lắk có rất nhiều sản phẩm rát nổi trội về chất lượng đã được người tiêu dùng trong nước và ngoài nước đánh giá rất cao. Tuy nhiên chưa chú trọng về việc xây dựng các hình ảnh đối với từng sản phẩm, và mỗi người họ xây dựng rất khó khăn. Tôi nghĩ chương trình mỗi xã một sản phẩm là động lực, là cú hích để giúp các cơ sở cũng như hộ dân kinh doanh cá thể có thông tin và có định hướng đúng đắn để xây dựng được các sản phẩm đáp ứng được với yêu cầu, từ đó họ ngày một phát triển và liên kết lại tạo thành một nhóm phát triển chung về sản phẩm đó.Theo tôi chương trình OCOP đặc biệt rất hữu ích.”

Theo số liệu khảo sát, Đắk Lắk hiện có 27 sản phẩm thế mạnh, thuộc 6 nhóm sản phẩm. Trong đó, nhóm thực phẩm có: hạt hồ tiêu, ca cao, quả bơ, sầu riêng, xoài, rau quả, sản phẩm từ ong, heo, cá tầm, cá lăng đuôi đỏ, chả cá thát lát. Nhóm đồ uống gồm: cà phê và sản phẩm của cà phê, trà thảo mộc Xuân Sang, trà mãng cầu, mắc ca, chanh dây. Nhóm thảo mộc có: thuốc Ama Kông, nghệ, tinh hương nhu, tinh dầu sả. Nhóm vải và may mặc có vải thổ cẩm. Nhóm trang trí - nội thất - lưu niệm có mây tre đan. Nhóm du lịch nông thôn có: Khu du lịch sinh thái Troh Bư, Cụm du lịch thác Thủy Tiên, Chuỗi du lịch nông nghiệp văn hóa nông thôn Ea Kar, Du lịch cộng đồng 7 buôn đồng bào dân tộc thiểu số ở Ea Kar, Du lịch sinh thái ở khu bảo tồn thiên nhiên Ea Sô.

Ông Nguyễn Hữu Vinh, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Đắk Lắk cho biết, xác định nông nghiệp là ngành kinh tế chủ đạo, “Đề án OCOP Đắk Lắk giai đoạn 2018-2020, định hướng đến năm 2030” tập trung thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp nhằm phát triển kinh tế khu vực nông thôn, nâng cao thu nhập, đời sống cho nhân dân; thực hiện hiệu quả nhóm tiêu chí kinh tế và tổ chức sản xuất trong bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới.“Đắk Lắk đặt mục tiêu đến năm 2020 hoàn thiện, nâng cấp 27 sản phẩm thế mạnh trong nông nghiệp và dịch vụ du lịch nông thôn hiện có của các địa phương và tiêu chuẩn hóa; công nhận/chứng nhận 1-2 sản phẩm 5 sao cấp quốc gia, 10-12 sản phẩm 3-4 sao cấp tỉnh; phấn đấu xây dựng 1-2 làng du lịch sinh thái cộng đồng, làng văn hóa gắn với khu dân cư nông thôn kiểu mẫu. Tỉnh đang triển khai các chương trình tập huấn, hỗ trợ các địa phương để hoàn thành mục tiêu này”

Với những tiềm năng, lợi thế về các sản phẩm nông nghiệp, thủ công, tỉnh Đắk Lắk đang tích cực triển khai thành công chương trình OCOP nhằm phát triển kinh tế khu vực nông thôn, cơ cấu lại sản xuất nông nghiệp, thực hiện hiệu quả mục tiêu xây dựng nông thôn mới; nâng cao hiệu quả kinh tế, sức cạnh tranh của sản phẩm chủ lực của địa phương, giúp người dân nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững./.