Amoó H’Bhuốt Niê, 47 c’moo, ặt đhị vel Phơng, chr’val Ea Tul, chr’hoong Cư Mgar tước đâu cung căh ơy lứch cr’pân bele pr’loọng đong a moó crêê apêê huông lết tước đong pay nợ. Bh’rợ nắc tợơp tợơ c’xêê 7/2018 tu tr’mông lưm k’đháp k’ra, căh dzợ vêy zên tu cơnh đếêc nắc a moó ơy đơơng bha ar xay moon quyền đươi dua k’tiếc âng pr’loọng đong tước muy đại lý cóh vel đong thế chấp vặ zên10 ức đồng câl phân bón k’rang bhươn cà phê. C’xêê 11/2018, a moó kiêng pay bha ar bhrôông tu cơnh đếêc nắc k’dua ma nuýh a đay năl ch’ol đoọng ma nuýh đoọng vặ zên. Ma nuýh nâu k’dua a moó H’bhuốt đoọng vặ za zưm bha ar bhrôông pa xoọng 30 ức đồng đoọng chroót zên ngân hàng. Xang đếêc, a moó đơơng ooy thành phố Buôn Ma Thuột đọong  lưm muy k’bhúh buôn đoọng vặ zên. Tin đươi boóp p’rá âng ma nuýh a đay ơy năl, a moó H’bhuốt nắc chr’đị têy ooy t’la bha ar vặ zên ha dợ xrặ n’hau cóh bha ar nắc căh năl. Bhrợ têng bha ar vặ zên xang, pazêng đợ zên zêng bơơn pa đớp đoọng ma nuýh ơy năl đhị  vel, ha dợ a moó nắc chô ga goóh căh vêy đơơng chô zên. 3 c’xêê t’tun, moọt c’xêê 3/2019, vêy 2 cha nắc chríh lạ k’đhợơng bha ar vặ zên vêy c’léh chẻ’đị têy âng a moó H’bhuốt lâng k’dua chroót 30 ức đồng nợ xoọc tr’nợơp lâng 15 ức đồng zên lãi. Căh vêy zên chroót, apêê chríh lạ nâu moon lâng k’dua 1 tuần t’tun ha dang căh vêy zên chroót nắc pa câl lứch đong, cr’van cr’bhộ, ha dang căh nắc lệêng k’chệêt lứch ma nuýh cóh đong. Tu lalấh k’pân, díc điêl a moó H’bhuốt nắc ơy xó tợơ đong, 3 p’nong coon lơi học đoọng ting xó mút: “Apêê kiêng vặ zên đoọng chroót 30 ức đồng zên nợ ơy thế chấp bha ar bhrôông. Pay bha ar bhrôông xang đoọng vặ zên ngân hàng. Vặ zên ngân hàng xang nắc chroót 30 ức đồng bêl đếêc. Tu cơnh đếêc vặ 30 ức đồng zên pay đấh, zên nâu nắc âng apêê vặ zên căh liêm ta níh. Ký bha ar xang, apêê k’dua a cu chr’đị têy đhị bha ar, a cu lâng 4 cha nắc lơơng, chr’đị têy xang nắc chụp ảnh. Apêê k’dua a zi đấc ooy thành phố Buôn Ma Thuột pay zên. A cu căh ghít vêy h’mơ zên. Pây zên ha dưm đếêc luôn, a noo đhang dal dal nắc pay đoọng ha cu 1 cục zên, apêê tốh 1 cục zên. Pay zên xang nắc a đoo đớc lứch ooy chr’đhung quần đoo.”

Pr’loọng đong pa căn Lại Mỹ Dung, ặt đhị vel Niêng 3, chr’val Ea Nhuôl, chr’hoong Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk cung ặt đhị đhr’năng vêy đong ha dợ căh pân ặt. Pa căn Dung trúih, tợơp c’moo 2018, tu kiêng vặ zên pa đấh đoọng k’díc pa dứah cr’ay, pa căn Dung nắc ơy bơơn pa căn H’Loan, ma nuýh mr’đhị  vel, đoọng vặ 10 ức đồng lâng chroót zên lãi 500 nghìn đồng/ t’ngay. Lấh muy c’moo, lãi căn váih lãi coon, đợ zên pa căn nợ  pa căn H’Loan nắc ơy tước 80 ức đồng. Căh mặ chroót zên nợ, pa căn Dung crêê pa căh H’Loan k’dua ma nuýh tước đong bhrợ đoọng k’pân xang nắc pay lứch cr’van cr’bhộ lâng k’dua pa căn Dung ký ooy bha ar vặ zên lâng đợ nợ 100 ức đồng nắc apêê nâu doó vay poóh dzợ. Căh năl cơnh bhrợ dzợ nắc pa căn Dung ký ooy bha ar vặ zên, lâng xoọc ặt đhị đhr’năng vêy đong ha dợ căh pân chô ặt tu k’pân apêê huông lết tước pay zên nợ:“K’díc cu ca ay nắc H’Loan zúp zooi đoọng vặ 10 ức đồng. Căh ơy vêy zên chroót nắc tợơ 10 ức dzoóc 80 ức đồng, a cu chroót zên lãi 1 ức nắc 5 r’bhầu đồng/t’ngay. A cu moon a cu chroót chu tr’bứi nắc coon âng H’Loan đơơng Tiến lâng Thông moọt ooy đong cu, pay têy đị đhị tuôr âng k’díc cu lâng moon, a may t’coóh ặ dzợ kiêng ma mông bơr pêê c’moo hay căh? T’ngay t’tun nắc a đoo đơơng xe âng đơơng lứch xa nập xập, ti vi, đầu máy, lêy cóh đong rau vêy nắc pay lứch rau đếêc. Xang đếêc nắc k’dua díc điêl cu xrặ bha ar moon nợ a đoo 100 ức đồng. Bêl đếêc ha dang căh bhrợ cơnh a đoo moon nắc cung chệêt, a zi k’pân g’hớt bhlầng, xrặ đoọng ha đoo đoọng xang, t’tun đếêc nắc lêy đhơ cơnh đhơ kị.

Căh muy pr’loọng đong a moó H’Bhuôt, pa căn Dung nắc cóh bơr pêê c’moo đăn đâu đhị bấc vel đong, tổ dân phố cóh vel đong tỉnh Đắk Lắk dzợ k’ha riêng cha nắc lơơng cung crêê apêê đoọng vặ zên căh liêm ta níh, crêê apêê huông lết bhrợ k’pân, tước pay zên nợ lâng lãi bấc pa bhlầng, pa ép đơơng cầm bha ar đong xang, k’tiếc k’ruung. Tu bhiệc bơơn năl bêl apêê huông lết tước đong pay zên nợ. A moó Phạm Thị Bích Thúy, Chủ tịch k’bhúh pân đil chr’val Hòa Phú, thành phố Buôn Ma Thuột đoọng năl, đhị chr’val Hoà Phú cung vêy bấc pr’loọng đong năl bấc apêê pr’loọng đong vặ zên căh liêm ta níh, ha dợ vel đong nắc năl bơr pêê pr’loọng a năm:“Cóh k’bhúh pân đil vêy 5 cha nắc crêê tước xó mút tu crêê tước vặ zên căh liêm ta níh. Xọoc đâu vêy bấc pr’loọng đong crêê vặ zên căh liêm ta níh crêê apêê huông lết tước đong vay zr’nắh, tợơ đếêc a zi vêy bơơn năl apêê pr’loong nắc đoo crêê vặ zên căh liêm ta níh. Vặ zên căh liêm ta níh lớp bhlầng, k’điêl vặ nắc k’díc coon căh năl, tước bêl apêê tước đong pay zên nắc tu bhiệc dưr váih.”

Thượng tá Nguyễn Văn Quý - Phó trưởng Phòng Cảnh sát hình sự - Công an tỉnh Đắk Lắk đoọng năl, tợơ c’xêê 8/2018 tước đâu, Công an tỉnh Đắk Lắk ơy bơơn lêy 41 zr’lụ, 51 k’bhúh lâng 214 cha nắc (cóh đếêc vêy 29 cha nắc pa bhrợ la léh) crêê tước vặ zên căh liêm ta níh. Lấh mơ apêê cóh  vel đong dzợ vêy apêê tợơ tỉnh, thành đăh Bắc tước Đắk Lắk pa tệêt pa zưm lâng apêê ơy vêy tiền án, tiền sự đh’rứah bhrợ têng. Apêê buôn moon a đay nắc doanh nghịêp, công ty xay moon đăh zên bạc, đoọng vặ ô tô, xe máy, cầm pr’đươi… đoọng quảng cáo, đoọng bha ar xay moon đoọng vặ zên, t’đang điện trực tiếp đoọng ha ma nuýh kiêng vặ lâng moon nắc bhrợ têng bha ar liêm buôn bhlầng, doó đươi thế chấp, muy đươi chứng minh thư, số điện thoại. Đọong g’đéch luật, apêê cắh moon lãi suất cóh bha ar gr’hoọt; ta luôn xăl đhị pa bhrợ, đhị ặt, bhrợ k’đháp đoọng ha k’bhúh chức năng bơơn lêy. Ting cơnh Thượng tá Nguyễn Văn Qúy, tợơ vặ zên căh liêm ta níh nắc dưr váih bấc rau căh liêm bhrợ lết xa nay luật cơnh coóp zư ma nuýh lết xa nay, pa hư cr’van cr’bhộ, bhrợ căh tệêm ngăn pr’ặt tr’mông, rau căh liêm choom cóh xã hội… N’đhơ Công an tỉnh Đắk Lắk ơy pa zay đương zêl cha groong, đơn vị cung lêy pa ghít hồ sơn, tài liệu chứng cứ ha dợ cung căh zập pháp lý đoọng tọom bhrợ hình sự lâng apêê huông lết nâu. Ting cơnh Thượng tá Nguyễn Văn Quý: Quy định bhrợ têng âng pháp luật xoọc đâu căh lấh rợơng nhâm đăh bh’rợ đoọng vặ zên pay lãi bấc:“Ting cơnh quy định âng Bộ luật hình sự xoọc bhrợ têng, toọm bhrợ lâng bh’rợ đoọng vặ zên lâng lãi suất bấc cóh bh’rợ dân sự nắc đợ zên toọm bấc bhlầng lâng bh’rợ nâu nắc crọol cóh tù 3 c’moo. Nâu đoo nắc bh’rợ bhrợ lết doó lâh ngân, ha dợ ting cơnh quy định âng Bộ luật tố tụng hình sự xoọc đâu nắc cơ quan điều tra nắc bơơn đươi dua bh’rợ k’đhợơng lêy tợơ tu bhiệc ngân nắc a tếh, ha dợ bh’rợ căh lấh ngân nắc a zi k’đươi moon coóp crọol ha dợ Viện kiểm sát cung căh đoọng bhrợ. Ha dang muy đoọng vặ zên pay lãi bấc nắc căh choom coóp crọol, ha dợ khởi tố nắc c’rơ pa đhép căh rợơng, rau bơr nắc căh choom bhrợ rau mr’cơnh loom âng đhanuôr.”

Bh’rợ đoọng vặ zên căh liêm ta níh ơy bhrợ váih bấc rau căh liêm tước pr’ặt tr’mông âng đhanuôr. Ta níh lêy, m’jứah lâng bhiệc pa liêm apêê quy định âng pháp luật đăh bh’rợ tọom bhrợ lâng bhiệc đoọng vặ zên căh liêm ta níh nắc muy cóh pazêng bh’rợ chr’nắp đoọng k’chụt lơi đhr’năng vặ zên căh liêm ta níh nắc lêy bhrợ pa xang tước tơơm ríah đhr’năng “kiêng vặ zên” âng đhanuôr; t’bhlầng pa dưr pr’đợơ bơơn vặ zên âng đhanuôr muy cơnh liêm buôn đoọng pa xiêr đhr’năng vặ zên căh liêm ta níh./.

Đắk Lắk: Tín dụng đen

bủa vây thôn, buôn vùng dân tộc thiểu số

                                       Nam Trang

Tình trạng tín dụng đen  len lỏi khắp các buôn làng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk đã gây ra  những hậu quả nghiêm trọng về an ninh trật tự, gây bức xúc trong xã hội. Với thủ đoạn đáp ứng cho vay tiền nhanh chóng, đơn giản nhiều người dân đã sập bẫy tín dụng đen. Họ phải sống trong hoang mang, lo sợ, phải bỏ trốn khỏi nhà  khi bị nhiều đối tượng đe dọa đòi nợ với khoản tiền lãi cắt cổ.

Chị H’Bhuốt Niê, 47 tuổi, ở  Buôn Phơng, xã Ea Tul, huyện Cư Mgar đến nay vẫn chưa hết bàng hoàng khi gia đình chị bị nhóm côn đồ đến nhà xiết nợ. Chuyện bắt đầu từ tháng 7/2018 vì hoàn cảnh khó khăn, không có tiền nên chị đã mang giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của gia đình đến một đại lý trên địa bàn thế chấp vay 10 triệu đồng mua phân bón chăm sóc cho vườn cà phê. Tháng 11/2018, chị muốn lấy lại sổ đỏ nên đã nhờ một người quen trong buôn giới thiệu chỗ vay nóng bên ngoài. Người này nhờ chị H’bhuốt cho mượn chung sổ đỏ thêm 30 triệu đồng để đáo hạn ngân hàng. Sau đó, chị được đưa lên thành phố Buôn Ma Thuột để gặp một nhóm người cho vay tiền. Tin lời người quen, chị H’bhuốt đã điểm chỉ vào tờ giấy vay nợ mà không hề biết bên trong ghi những nội dung gì. Sau khi hoàn thành thủ tục vay nợ, toàn bộ số tiền đều được giao cho người quen trong buôn, còn chị thì tay trắng đi về. 3 tháng sau, vào tháng 3/2019, có hai người lạ mặt cầm theo giấy vay tiền có điểm chỉ dấu tay của chị H'bhuốt và yêu cầu gia đình phải trả 30 triệu đồng nợ gốc cùng 15 triệu đồng tiền lãi. Không có tiền trả, các đối tượng đe dọa và yêu cầu, nếu sau 1 tuần chị không có tiền trả nợ thì phải bán nhà, tài sản nếu không cả nhà sẽ bị giết. Vì quá sợ hãi, vợ chồng chị H’bhuốt đã bỏ trốn khỏi nhà, 3 đứa con nhỏ cũng phải bỏ học đi theo: “Nó muốn vay tiền để trả 30 triệu nợ đã thế chấp bìa đỏ. Lấy bìa đỏ xong để vay ngân hàng. Vay ngân hàng xong trả lại 30 triệu kia. Nên đã đi vay 30 triệu lãi nóng, 30 triệu này là của bọn tín dụng đen. Kí giấy tờ xong, họ cho tôi điểm chỉ, tôi cùng 4 người, điểm chỉ xong là chụp hình. Chúng nói tôi lên thành phố Buôn Ma Thuột lấy tiền. Tôi không rõ có bao nhiêu tiền. Lấy tiền buổi tối luôn, anh cao cao kia cho nó 1 cục tiền, cho tôi cũng một cục tiền. Tôi lấy xong là nó đút hết vào túi quần.”

Gia đình bà Lại Mỹ Dung, ở buôn Niêng 3, xã Ea Nhuôl, huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk cũng rơi vào hoàn cảnh có nhà mà không dám ở. Bà Dung kể, đầu năm 2018, do cần vay tiền gấp để đưa chồng đi chữa bệnh, bà Dung đã được đối tượng H’Loan, người cùng buôn, cho vay 10 triệu với lãi suất 500 nghìn/ ngày. Sau hơn một năm, lãi mẹ đẻ lãi con,  số tiền bà Dung nợ H’Loan đã lên 80 triệu đồng. Không xoay được tiền trả nợ, bà Dung bị bà H’Loan cho người đến đe dọa rồi chiếm đoạt hết tài sản và bắt bà Dung phải ký vào giấy vay nợ với số tiền 100 triệu đồng thì chúng sẽ không đánh đập. Bất đắc dĩ bà Dung phải ký vào giấy vay, và hiện đang rơi vào cảnh có nhà mà không dám ở vị sợ bọn xã hội đen đến đòi nợ: “Ông xã bệnh thì H’Loan có tạo điều kiện giúp cho mình vay 10 triệu. Sau một thời gian thì chưa có điều kiện trả từ 10 triệu thành 80 triệu, mình chịu lãi suất 1 triệu là 5 nghìn/ ngày. Thì mình nói mình xin trả góp thì con của H’Loan dẫn tên Tiến và tên Thông vào nhà mình, chúng nó cưỡng chế, lấy tay đè vào cổ của ông xã mình nói là ông già rồi ông còn muốn sống vài năm nữa hay không? Hôm sau thì nó làm rất là mạnh, nó đem xe tới nó chở quần, chở áo, ti vi, đầu máy, nói chung trong nhà mình vật dụng gì nó lấy hết. Sau đó nó khống chế hai vợ chồng, nó bảo bây giờ phải viết giấy nợ cho nó là 100 triệu đồng. Nói thật lúc đó vợ chồng mình hoảng, nghĩ là thôi thì cứ viết cho nó, sau đó rồi tính sau.”

Không chỉ gia đình chị H’Bhuôt, bà Dung mà trong mấy năm gần đây ở rất nhiều buôn làng, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk còn hàng trăm  người khác cũng đã từng sập bẫy của các nhóm tín dụng đen, bị chúng dồn đến nợ nần với lãi suất cắt cổ rồi khủng bố tinh thần,  ép phải cầm cố giấy tờ nhà đất. Vụ việc chỉ được phát hiện khi các đối tượng xã hội đen đến nhà đòi nợ. Chị Phạm Thị Bích Thúy, Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Hòa Phú, thành phố Buôn Ma Thuột cho biết, tại xã Hòa Phú cũng có nhiều gia đình liên quan đến tín dụng đen, nhưng địa phương cũng chỉ nắm được thông tin của một vài trường hợp:“Trong phụ nữ hiện nay có 5 người trốn đi có dính líu tới tín dụng đen. Hiện giờ có mấy gia đình phát hiện đến khi tín dụng đen vô nhà đánh, dồn ép bắt trả mình mới phát hiện ra các gia đình đó dính đến tín dụng đen. Tín dụng đen nó kín lắm, mẹ vay thì chồng, con không biết, con vay thì cha mẹ không biết đến khi họ vô đòi mới biết vấn đề này xảy ra.”

Thượng tá Nguyễn Văn Quý - Phó trưởng Phòng Cảnh sát hình sự - Công an tỉnh Đắk Lắk cho biết, từ tháng 8/2018 đến nay, Công an tỉnh Đắk Lắk đã phát hiện 41 cơ sở, 51 nhóm với 214 đối tượng (trong đó có 29 đối tượng hoạt động đơn lẻ) liên quan đến hoạt động tín dụng đen. Ngoài đối tượng ở địa phương còn có các băng nhóm từ nhiều tỉnh, thành phía Bắc đến Đắk Lắk câu kết cùng những đối tượng có tiền án, tiền sự cùng hoạt động. Các đối tượng thường núp bóng doanh nghiệp, công ty tư vấn tài chính, cho thuê ô tô, xe máy, cầm đồ... để quảng cáo, phát tờ rơi, gọi điện trực tiếp cho người muốn vay tiền với lời chào mời về thủ tục vay đơn giản, không phải thế chấp mà chỉ cần chứng minh thư nhân dân, số điện thoại. Để lách luật, các đối tượng thường không thể hiện rõ lãi suất trong hợp đồng; thường xuyên thay đổi địa điểm, nơi cư trú, gây khó khăn cho lực lượng chức năng trong phát hiện, điều tra.Theo Thượng tá Nguyễn Văn Qúy, từ tín dụng đen đã nảy sinh nhiều hình thức vi phạm pháp luật khác như bắt giữ người trái pháp luật, hủy hoại tài sản, gây rối trật tự công cộng, tệ nạn xã hội… Mặc dù Công an tỉnh Đắk Lắk đã đấu tranh phá hàng chục nhóm, hàng trăm đối tượng liên quan đến hoạt động tín dụng đen, đơn vị cũng đã củng cố hồ sơ, tài liệu chứng cứ nhưng vẫn chưa đủ pháp lý để xử lý hình sự với đối tượng nào: “Theo quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự thì mức hình phạt cao nhất với hành vi này là 3 năm tù giam. Đây là tội phạm ít nghiêm trọng, mà theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự hiện nay thì cơ quan điều tra chỉ được áp dụng biện pháp ngăn chặn từ tội nghiêm trọng trở lên, chứ tội ít nghiêm trọng chúng tôi có đề nghị bắt tạm giam thì Viện kiểm sát cũng không phê chuẩn. Nếu chỉ cho vay lãi nặng thì không thể bắt giam được, mà khởi tố để ngoài thì sức răn đe kém, thứ hai là không tạo được sự đồng thuận của nhân dân.”

Hoạt động tín dụng đen đã gây ra nhiều hệ lụy xấu đối với đời sống xã hội. Thiết nghĩ, cùng với việc điều chỉnh các quy định của pháp luật về mức hình phạt trong lĩnh vực tín dụng đen thì một trong những giải pháp quan trọng để đẩy lùi nạn tín dụng đen là phải giải quyết tận gốc vấn đề “khát vốn” của người dân; tăng khả năng tiếp cận vốn của người dân là một cách hữu hiệu để giảm tín dụng đen./.