Rau pr’hay lấh mơ cóh c’moo 2018 t’mêê đâu lâng vel Đắk R’moan, chr’val Đắk R’moan, thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông nắc bơơn t’pấh bấc t’mooi cóh k’tiếc k’ruung hêê lâng tợơ bha lang k’tiếc ting pấh bhiệc bhan hơnh déh hân noo bơ đoọm âng ma nuýh M’Nông đhị đong dal ty đanh âng vel.

T’cooh Điểu Tam, đhanuôr vel Đắk R’moan pa căh, k’tiếc bhrợ têng đhr’nong đong dal ty đanh âng vel, đhị zư đớc apêê chr’năp văn hoá ma nuýh M’Nông lâng trường mầm non Hoa Hướng Dương t’mêê pa lúih moọt zêng bơơn ta bhrợ têng cóh đhăm k’tiếc âng đong t’coóh cher đoọng. T’coóh Điểu Tam đoọng năl, tợơ lấh bêl cher đoọng k’tiếc bhrợ têng trường học lâng đong vêy pr’đhang ty đanh, pr’loọng  đong t’coóh dzợ 6 hecta k’tiếc đoọng bhrợ têng cha, k’rang tr’mông tr’méh. “Pr’loọng đong cu chóh 2 hecta cà phê, 2 hecta a moọt lâng 2 hecta điều đoọng pa dưr, k’rang tr’mông tr’méh. Nâu kêi bhrợ têng vel bhươl t’mêê nắc lêy bhrợ lalay. Lalăm a hay nắc a cu muy chóh ha dợ căh vêy k’rang tước câl pơhân  bh’nơơn bơơn mơ 2 tấn cà phê cr’liêng a năm. Pazêng c’moo đăn đâu, nhà nước k’rong bhrợ têng hệ thống điện, c’lâng nhựa, trường học, trường mẫu giáo, đong đhanuôr ặt họp nắc a cung cung ting đoọng k’ktiếc, t’váih pr’đợơ đoọng ha đha nuôr ha dưr lấh mơ cóh pr’ặt tr’mông, đoọng ta bil ha ul pa xiêr đha rựt, pa dưr bhrợ têng vel bhươl t’mêê”.

Bh’rợ liêm ta níh, cher đoọng lấh 4.000 m2 k’tiếc, cóh đếêc vêy 50m đăh toor c’lâng nhựa đoọng bhrợ têng trường mầm non lâng đong dai truyền thống bơơn đhanuôr cóh vel zập ngai cung déh hơnh. C’moo 2018 t’mêê đâu, t’coóh Điểu Tam bơơn UBND tỉnh Đắk Nông cher đoọng bằng khen, lâng vinh dự bơơn pa căh mặt âng vel đong đoọng pấh bhiệc bhan hâng hơnh đhị bêl hơnh déh 70 c’moo t’ngay a va Hồ t’đang zập ngai thi đua chắp kiêng k’tiếc k’ruung đhị thủ đô Hà Nội.

Tợơ tỉnh Lâm Đồng tước Đắk Nông bhrợ têng kinh tế t’mêê, pr’loọng đong t’coóh Nguyễn Văn Mùi ặt đhị vel Đắk R’moan, chr’val Đắk R’moan, thị xã Gia Nghĩa đọong bhrợ cửa hàng tạp hóa, k’rong câl bh’nơơn ch’nóh ch’bệêt tợơ đhanuôr. Ặt ma mông đh’rứah lâng đhanuôr M’Nông đhị 10 c’moo hay, t’coóh Mùi bơơn lêy rau ha dưr zập đăh âng vel Đắk R’moan. Tợơ cơ sở hạ tầng tước pr’đợơ, pr’đươi pr’dua bhrợ têng, pr’ặt tr’mông văn hoá tinh thần âng đhanuôr zêng ha dưr liêm. Pa bhlầng nắc c’năl đăh pa zưm c’rơ bhrợ pa dưr vel bhươl âng thị xã lâng âng tỉnh Đắk Nông zêng bơơn apêê pr’loọng đong k’rang tước.“Pr’loọng đong zước ting pấh bhrợ vel bhươl t’mêê. Lêy tợơ đếêc nắc zập ngai zêng ting pa zay bhrợ têng cơnh ooy đoọng vel bhươl ha dưr liêm zập đắh. Zập đhr’nong đong zên vêy bangnr nâu. Đhanuôr cóh đâu zêng vêy 7,8 đhăm k’tiếc, m’bứi bhlầng nắc cung 4,5 đhăm. Zập đong cung vêy xe càng; lalăm a hay nắc càng lái, ha dợ nâu kêi apêê đấc Đăk Mil bhrợ zập bệê 120 ức đồng, chở phân, chở cà phê. Zập rau zêng liêm buôn”.

        Pazêng t’ngay đâu, vel Đắk R’moan bhui har đh’riêng x’nưl máy xay xát cà phê, đh’riêng xe công nông âng đơơng chr’nóh ch’bệêt cóh c’lâng nhựa pa tệêt lâng c’lâng bhlầng 14. Pazêng đong biệt thự t’mêê xây, pazêng đhr’nong đong liêm mâng mị đăh c’lâng vêy ta chóh cà phê, a moọt zập ooy nắc đoo bh’nơơn pa bhrợ ta têng âng đhanuôr Đắk R’moan tợơ bấc c’moo hay; cóh đếêc vêy pr’loọng đong trưởng vel Điểu Nhan t’mêê ta b hrợ têng xang, chr’nắp lấh 650 ức đồng.

Trưởng vel Điểu Nhan hay ghít zập bh’nơơn bh’rợ đăh tr’mông tr’méh âng đhanuôr cóh vel đong. Vel Đắk R’moan xọoc vêy 156 pr’loọng, 565 cha nắc, cóh đếêc ma nuýh M’nông pay lấh m’pâng, mơ dzợ nắc a đhuốc lâng acoon cóh lơơng cơnh Tày, Nùng, Dao, Cao Lan. Đhanuôr cóh đâu, pr’loọng m’bứi bhlầng cung vêy bơr pêê hecta, ha dợ pr’loọng bấc nắc cung vêy 5 hecta cà phê, a moọt lâng tơơm cha p’lêê cơnh bơ, sầu riêng lâng điều. Vel xoọc đâu dzợ 1 pr’loọng đong đha rựt, tu pa nar lâng c’rơ đhưr. Đợ mơ dzợ nắc vêy tr’mông tr’méh z’zăng tước ca van lâng zêng pa zay bhrợ pa dưr vel Đắk R’moan váih nắc vel tr’nợơp âng  thị xã Gia Nghĩa lâng âng tỉnh Đắk Nông đăh bhrợ têng vel bhươl t’mêê.“Đhanuôr Đắk R’moan pazêng c’moo lalăm a hay căh ơy ha dưr, ha dợ dzợ k’zíh ha dợ nắc tợơ bêl xay bhrợ vel bhươl t’mêê, đhanuôr pa zay cóh c’moo 2017-2018  nắc ha dưr lấh mơ. N’đhơ năl căh mặt bhrợ têng đhị cr’chăl ếp, n’đhơ k’đháp k’ra ha dợ cung pa zay. Bơơn cấp piing zúp zooi đoọng đhanuôr nắc Đắk R’moan bơơn ha dưr zập đăh, đanh mâng, váih nắc vel tr’nợơp âng thị xã lâng âng tỉnh Đắk Nông bhrợ têng xang vel bhươl t’mêê. Nắc đoo căh muy rau đương rơơm âng a cu nắc dzợ rau pa zay lứch c’rơ âng pazêng đhanuôr cóh vel nâu”.

Đắh Tây thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông, vel Đắk R'Moan bơơn ta bhrợ têng tợơ đanh đươnh, pa bhlầng nắc ma nuýh M’nông ặt ma mông k’rong đhị bôl da ding. Cóh dứp a ral nắc k’ruung đác Đắk R'Moan. Tợơ bêl đong máy Thủy điện Đắk R’tíh bhậ, vel Đắk R'Moan dưr váih đảo k’tứi bơơn pa tệêt pazêng bệê poong bê tông cốt thép lâng poong dông k’nặ 100m. Tu đác thuỷ điện nong đhậu căh muy t’váih pr’đợơ đoọng dziếu đác tưới zập t’nơơm n’loong công nghiệp, tơơm cha p’lêê dưr chặt liêm t’viêng nắc dzợ bhrợ váih zr’lụ pleng k’tiếc mát l’thai prang c’moo. Pleng k’tiếc liêm cra.

Bhrợ pa dưr vel Đắk R’moan ha dưr zập đăh, đanh mâng, dưr váih vel tr’nợơp âng thị xã lâng âng tỉnh Đắk Nông đhị bhrợ têng vel bhươl t’mêê nắc c’lâng bh’rợ âng Tỉnh ủy Đắk Nông. Ting đếêc, vel Đắk R’moan căh muy ha dưr đăh kinh tế đươi tợơ zập tơơm công nghiệp nắc dzợ váih đhị zr’lụ du lịch laliêm, đươi tợơ pleng k’tiếc liêm cra, đhanuôr zập acoon cóh đhị đâu vêy tr’mông tr’méh văn hóa tinh thần zập rau lâng chr’nắp liêm./.

Đắk R’moan, bon điểm về xây dựng nông thôn mới của Đắk Nông

                                                                     Quốc Học

Với dân số phần lớn là người M’Nông, có đời sống văn hóa phong phú, đặc sắc, có cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, bon Đắk R’moan, xã Đắk R’moan, thị xã Gia Nghĩa được Tỉnh ủy Đắk Nông xác định là bon điểm về xây dựng nông thôn mới. Cùng với cơ sở hạ tầng được Nhà nước đầu tư xây dựng, người dân bon Đắk R’moan đang nỗ lực phát triển kinh tế, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, góp sức xây dựng bon làng ngày càng khởi sắc.

        Dấu ấn đáng nhớ nhất đối với bon Đắk R’moan, xã Đắk R’moan, thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông trong năm qua là được tiếp đón nhiều du khách trong và ngoài nước đến tham gia Lễ mừng mùa bơ chín của người M’Nông tại ngôi nhà dài truyền thống của bon.

Ông Điểu Tam, người dân bon Đắk R’moan khoe, đất xây dựng ngôi nhà dài truyền thống của Bon, nơi lưu giữ các giá trị văn hóa người M’Nông và trường mầm non Hoa Hướng Dương vừa mới khánh thành đều do gia đình ông hiến tặng. Ông Điểu Tam cho biết, sau khi hiến đất xây trường học và nhà truyền thống, gia đình vẫn còn 6ha để phát triển kinh tế. “Gia đình tôi trồng 2ha cà phê, 2ha tiêu và 2ha điều để phát kinh tế. Bây giờ xây dựng nông thôn mới phải khác. Trước kia, thì tôi chỉ trồng mà không đầu tư nhiều về phân bón chỉ thu được hơn 2 tấn cà phê nhân. Những năm gần đây, nhà nước đầu tư hệ thống điện, có đường nhựa nên đời sống bà con đã phát triển. Nhà nước đầu tư làm đường, xây trường học, làm trường mẫu giáo, nhà cộng đồng thì tôi cũng hiến đất để tạo điều kiện cho bà con phát triển ấm no xây dựng nông thôn mới”.

Nghĩa cử cao đẹp của ông Điểu Tam hiến tặng hơn 4.000 m2 đất, trong đó có 50m mặt tiền đường nhựa để xây dựng trường mầm non và nhà dài truyền thống được bà con trong bon ai cũng ngưỡng mộ, ngợi khen. Năm 2018 vừa qua, ông Điểu Tam được UBND tỉnh Đắk Nông tặng bằng khen và vinh dự là đại diện của địa phương dự lễ tuyên dương gương điển hình tiên tiến nhân dịp Kỷ niệm 70 năm Ngày Bác Hồ ra Lời kêu gọi Thi đua ái quốc tại thủ đô Hà Nội.

Từ tỉnh Lâm Đồng sang Đắk Nông xây dựng kinh tế mới, gia đình ông Nguyễn Văn Mùi chọn bon Đắk R’moan, xã Đắk R’moan, thị xã Gia Nghĩa để mở cửa hàng tạp hóa, thu mua nông sản. Sống gắn bó với bà con M’Nông hơn 10 năm , ông Mùi nhận thấy sự phát triển toàn diện của bon Đắk R’moan. Từ cơ sở hạ tầng đến điêu kiện, phương tiện sản xuất, đời sống văn hóa tinh thần của người dân đều khởi sắc rõ nét. Đặc biệt, ý thức về việc chung sức xây dựng bon điểm của thị xã và của tỉnh Đắk Nông đều được các gia đình quan tâm.“Gia đình đăng ký quyết tâm xây dựng nông thôn mới. Nhìn vào đó là ai cũng phấn đấu đề làm sao bon này có bộ mặt dễ coi, chuẩn mực mọi cái. Thực tình mà nói thì tất cả các hộ trong bon này đều có bảng này hết. Nói chung đồng bào ở đây đều có 7, 8 mẫu đất, ít nhất cũng 4, 5 mẫu đất. Nhà nào cũng có xe càng; trước đây thì cầm càng lái, còn bây giờ họ lên Đắk Mil làm mỗi chiếc 120 triệu đồng, chở phân đi, chở cà phê về. Mọi thứ rất thuận tiện”.

        Những ngày này, bon Đắk R’moan rộn rã tiếng máy xay xát cà phê, tiếng xe công nông chở nông sản, hàng hóa ngược xuôi trên con đường nhựa nối với Quốc lộ 14. Những ngôi nhà khang trang dọc hai bên đường xen lẫn nương rẫy cà phê, hồ tiêu là thành quả lao động của bà con Đắk R’moan từ nhiều năm qua; trong đó có gia đình Trưởng bon Điểu Nhan vừa khánh thành, trị giá hơn 650 triệu đồng.

Trưởng bon Điểu Nhan nhớ chi tiết từng con số về kinh tế - xã hội trên địa bàn. Bon Đắk R’moan hiện có 156 hộ, với 565 nhân khẩu, trong đó người M’nông chiếm hơn một nửa, còn lại người Kinh và các dân tộc thiểu số khác như Tày, Nùng, Dao, Cao Lan. Bà con ở đây, hộ ít nhất cũng có 1 hec-ta cà phê, hộ trung bình có vài ba héc-ta, còn hộ nhiều đến 5 héc-ta cà phê, hồ tiêu và các loại cây ăn trái như bơ, sầu riêng và điều. Bon hiện còn duy nhất 1 hộ nghèo, do neo đơn, sức khỏe không đảm bảo. Số còn lạ có điều kiện kinh tế từ trung bình đến khá giả và đều quyết tâm xây dựng Đắk R’moan trở thành bon điểm của thị xã Gia Nghĩa và của tỉnh Đắk Nông trong xây dựng nông thôn mới.“Bà con Đắk R’moan những năm trước phát triển còn chậm nhưng mà từ khi triển khai xây dựng nông thôn mới, đã có sự phát triển vượt bậc. Được cấp trên tạo điều kiện hỗ trợ cho bà con thì Đắk R’moan chắc chắn phát triển toàn diện, bền vững, trở thành bon điểm của thị xã và của tỉnh Đắk Nông. Đó không chỉ là mong ước của tôi mà là quyết tâm của tất cả bà con trong bon này”.

Ở phía Tây thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông, bon Đắk R'Moan được hình thành từ rất lâu đời, chủ yếu là người M’Nông quần cư trên đồi cao. Dưới chân đồi là dòng suối Đắk R'Moan uốn quanh. Từ khi nhà máy Thủy điện Đắk R’tíh chặn dòng, bon Đắk R'Moan trở thành đảo nhỏ được kết nối bởi những chiếc cầu bê tông cốt thép và cầu treo dài gần 100m. Nguồn nước thủy điện dâng cao không chỉ tạo điều kiện bơm tưới cho các loại cây công nghiệp, cây ăn trái tươi tốt mà còn tạo nên vùng tiểu khí hậu mát mẻ quanh năm, cảnh quan thơ mộng.

Xây dựng bon Đắk R’moan phát triển toàn diện, bền vững, trở thành bon điểm của thị xã và của tỉnh Đắk Nông trong xây dựng nông thôn mới là chủ trương của Tỉnh ủy Đắk Nông. Theo đó, bon Đắk R’moan không chỉ phát triển về kinh tế nhờ các loại cây công nghiệp, mà trở thành điểm du lịch hấp dẫn, bởi cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, đồng bào các dân tộc nơi đây có đời sống văn hóa tinh thần phong phú và đặc sắc./.