Cắh ha bêl, pr’loọng đông p’căn Nguyễn Thị Xí cóh vel Thi Thại, chr’val Duy Thành, Duy Xuyên, Quảng Nam nắc xoọc cắh năl cơnh bhrợ têng lâng a’ọc lêệ 40 p’nong âng đay cơnh xoọc đâu. A’ọc tước g’lúh lêy pa câl, zâp p’nong hi lêệng mơ 100 ký hơi nắc dzợ ặt cóh c’roọl. Zâp t’ngay, t’coóh Xí nắc lêy câl nợ 800 r’bhâu zên bột cóh mưy đại lý đăn đông, câl cám cóh 1 đhị cr’chăl đhị đông lấh 3 cây số. Buôn lêy zâp t’ngay, t’coóh Xí nắc đoọng a’ọc cha 3 chu, hân đhơ cơnh đêếc, bấc t’ngay dưr váih pr’lúh, t’coóh nắc lêy cắh dzợ đoọng cha bấc, mơ 2 chu hơơn ooy mưy t’ngay đoọng doọ lấh bil bấc ch’na, lâng nắc pa xiêr bhiệc dzoọc hi lêệng lấh. Đợ mơ zên nợ câl ch’na ting bấc, t’coóh Xí nắc lêy lêệng 1 p’nong a’ọc lêệ lấh 1 tạ pa câl m’bứi zên đoọng ha đhanuôr câl. P’căn Nguyễn Thị Xí moon: “Đhanuôr apêê moót lêy a’ọc cóh c’roọl bấc bhlâng, nắc k’đươi bấc ngai lêy lướt câl pay bhrợ lêệ, cắh vêy lướt câl cóh chợ dzợ. K’pân crêê a’ọc váih pr’lúh nắc chô ooy đông trơơi cớ. Xoọc đâu nợ zên bột lấh 10 ực đồng, zên cám lấh 20 ực đồng dzợ. Băn xang nắc g’lúh nâu ta bhứch bấc nắc cắh pân băn dzợ.”

       Zên pa câl a’ọc lêệ đhị thị trường Quảng Nam, Đà Nẵng xoọc nắc lấh 30 r’bhâu đồng đhị 1 ký hơi, đệ lấh mơ cr’chăl đâu 2, 3 c’xêê k’zệt r’bhâu đồng đhị 1 ký. Hân đhơ năl, vi rút pa zrúah châu Phi cóh a’ọc doọ trơơi ooy manứih nắc bấc ngai cung vêy cr’noọ lêy k’rang k’pân đắh cha. C’lâng bh’rợ lêy lơi jợ lêệ a’ọc trơơi boọ pa zêng cóh thành thị lâng vel đông. Đhị zâp chợ vel đông cóh tỉnh Quảng Nam, zấp đhị đương pa câl bêl ra diu cung cắh đươi dua lêệ a’ọc. T’coóh Trần Đình Hưng, Gíam đốc Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp chr’hoong Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, xoọc bêl đhanuôr b’băn lưm zr’nắh k’đhạp ooy thị trường pa câl lâng lêệ a’ọc nắc bh’rợ xay moon lấh mơ nắc moon tước bhiệc zêl cha groong đhị váih pr’lúh. Bhiệc nâu bhrợ manứih đươi dua ting k’rang lấh mơ: “Ooy bha ar pa tơ xay moon azi nắc moon liêm gít pr’lúh pa zrúah châu phi cóh a’ọc doọ vêy trơơi boọ ooy manứih lâng ooy bh’năn n’lơơng, nắc mưy trơơi ooy a’ọc nâu tước a’ọc n’tốh. Nắc đhanuôr ting ặt đắh cha, vêy tơơm ríah liêm gít nắc zêệ pa chêện cung liêm choom. xoọc đâu zâp chr’val cóh zr’lụ pr’lúh azi nắc lêy cắh đoọng 1 cr’chăl đoọng đương đợ bêl doọ dzợ lấh xay moon k’rơ bấc ooy pr’lúh nắc lêy cha mêết cớ lâng đoọng lêệng p’zi, ha dợ cắh vêy cắh đoọng bhrợ pa câl.”

       Tước đâu, đhị tỉnh Quảng Nam pr’lúh nắc ơy dưr váih đhị 8 chr’hoong, thị xã, thành phố pa zêng Duy Xuyên, Thăng Bình, Nam Trà My, Điện Bàn, Tam Kỳ, Núi Thành, Nông Sơn, Phú Ninh. Zâp c’moo a’ọc crêê pr’lúh nắc lêy lêệng tập lơi. J’niêng bh’rợ lêy băn k’tứi la lêếh, vệ sinh c’roọl bh’năn cắh teeem ngăn nắc bhrợ pr’lúh trơơi boọ đấh. Prang tỉnh Quảng Nam vêy k’dâng 97.500 pr’loọng băn k’tứi lalêếh, cắh têêm ngăn đắh pr’lúh. Đhị đhr’năng cơnh đâu, tỉnh Quảng Nam k’đươi moon Bộ nông nghiệp lâng padưr pa xớc vel bhươl đoọng k’dâng 40 r’bhâu lít hoá chất tiêu độc khử trùng zúp đoọng zâp vel đông zêl cha groong pr’lúh. Tỉnh cung ơy zooi zúp 38 r’bhâu đồng đhị 1 ký lâng zâp apêê a’ọc crêê pr’lúh nắc lêy tập lơi. Nâu đoo nắc đợ mơ zên zooi zúp têêm ngăn đhr’năng lêy băn pa dưr cớ xang pr’lúh. Lâng p’too p’zương đhanuôr bêl bơơn lêy váih pr’lúh nắc đấh hân xay moon lâng chính quyền vel đông đoọng lêy cha mêết, bhrợ pa liêm. xoọc đâu, zên pa câl a’ọc cóh thị trường đệ lấh mơ mức zooi zúp âng tỉnh nắc vêy bấc pr’loọng đông băn kiêng lêệng tập lơi đoọng bơơn độp zên zooi zúp. T’coóh Ngô Tấn, Phó Gíam đốc Sở nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc vel bhươl tỉnh Quảng Nam đoọng năl, tỉnh xoọc lêy cha mêết bhrợ pa liêm đợ mơ zên zooi zúp đoọng liêm crêê: “Xoọc đâu ngành xay moon nắc cha groong, vêy c’lâng zooi zúp 80% ting cơnh zên thị trường. zên thị trường ha dợ xiêr 20 r’bhâu nắc zooi zúp 80% âng 20 r’bhâu đồng. lêệng tập lơi nắc cán bộ thú y âng chr’val, zâp c’bhúh pa bhrợ cóh chr’val, Trung tâm kỹ thuật âng chr’hoong bhrợ c’lâng bh’rợ xay moon liêm ta níh đoọng đơơng tập lơi./.”

Nông dân “tiến thoái lưỡng nan”

với đàn lợn nuôi ở vùng dịch

                                                                                                                 PV Hoài Nam- Tuyết Lê

       Dịch tả lợn châu Phi đang lây lan nhanh ở các địa phương miền Trung. Khu vực này, nông dân chủ yếu chăn nuôi nhỏ lẻ. Dịch bệnh xảy ra, thịt lợn rớt giá thê thảm khiến hộ chăn nuôi lao đao. Có người mổ lợn bán rẻ cho bà con lối xóm để vớt vát được đồng nào hay đồng nấy.

      Chưa bao giờ, gia đình bà Nguyễn Thị Xí ở thôn Thi Thại, xã Duy Thành, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam rơi vào cảnh “tiến thoái lưỡng nan” với đàn lợn thịt 40 con của mình như lúc này. Lợn đến thời điểm xuất bán, mỗi con nặng trên dưới 100 ký hơi vẫn nằm im trong chuồng. Mỗi ngày, bà Xí phải mua nợ 800 ngàn đồng tiền bột ở một đại lý gần nhà, mua cám ở 1 địa điểm cách nhà hơn 3 cây số. Thường thì mỗi ngày, bà Xí cho lợn ăn 3 bữa, nhưng mấy hôm xảy ra dịch, bà giảm phần ăn xuống còn 2 bữa vừa đỡ tốn tiền mua thức ăn, vừa hạn chế tăng cân. Khoản nợ mua thức ăn ngày một tăng, bà Xí đành mổ bớt 1 con lợn thịt hơn 1 tạ bán rẻ cho bà con lối xóm.  Bà Nguyễn Thị Xí than thở: “Bà con họ vô thấy heo trong chuồng em nhiều quá, rủ cũng phải mười mấy người chia rẻ cho họ theo giá heo hơi để họ làm thịt ăn chớ ở ngoài chợ họ không mua. Sợ đem heo bệnh về nhà lây nữa. Chừ nợ tiền bột mười mấy triệu, tiền cám hai mươi mấy triệu nữa. Nuôi xong đợt ni mà lỗ quá là không dám nuôi nữa.”

      Giá thịt lợn tại thị trường Quảng Nam, Đà Nẵng hiện ở mức trên dưới 30.000 đồng 1 ký hơi, thấp hơn cách đây vài tháng cả chục ngàn đồng 1 ký. Dẫu biết rằng, vius tả lợn châu Phi không lây sang người nhưng nhiều người vẫn có tâm lý e ngại không dám ăn. Xu hướng “tẩy chay” thịt lợn lan truyền cả thành thị lẫn nông thôn. Tại các chợ nông thôn ở tỉnh Quảng Nam, các quầy hàng lâu nay bán thịt lợn chuyển sang bán thịt bò. Các quán bún buổi sáng cũng không sử dụng thịt lợn. Ông Trần Đình Hưng, Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam cho biết, trong lúc người chăn nuôi đang gặp khó khăn về thị trường đầu ra đối với thịt lợn thì công tác tuyên truyền chủ yếu đề cập đến việc chốt chặn, khoanh vùng dập dịch. Điều này khiến người tiêu dùng càng thêm lo lắng: “Trong tờ rơi tuyên truyền chúng tôi nói rất rõ là bệnh dịch tả lợn châu Phi không lây sang người và cho gia súc khác mà chỉ lây từ lợn sang lợn. Cho nên người dân cứ ăn thịt lợn được kiểm soát, có nguồn gốc rõ ràng thì nấu chín ăn vẫn là tốt. Hiện nay, các xã trong vùng dịch chúng tôi tạm cấm 1 thời gian để cho lắng dịu tình hình, sau đó kiểm soát lại và cho giết mổ chứ không phải cấm tuyệt đối.”

       Đến thời điểm này, tại tỉnh Quảng Nam dịch bệnh đã xuất hiện ở 8 huyện, thị xã, thành phố gồm: Duy Xuyên, Thăng Bình, Nam Trà My, Điện Bàn, Tam Kỳ, Núi Thành, Nông Sơn, Phú Ninh. Hàng trăm con lợn bị bệnh phải tiêu huỷ. Tập quán chăn nuôi nhỏ lẻ, vệ sinh chuồng trại không đảm bảo khiến dịch bệnh lây lan rất nhanh. Toàn tỉnh Quảng Nam có khoảng 97.500 hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, không đảm bảo an toàn về dịch bệnh. Trước tình hình này, tỉnh Quảng Nam đề nghị tỉnh Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cấp khoảng 40 nghìn lít hóa chất tiêu độc khử trùng giúp các địa phương khoanh vùng dập dịch. Tỉnh cũng đã hỗ trợ 38 nghìn đồng/kg đối với các trường hợp lợn bị bệnh buộc phải tiêu hủy. Đây là mức hỗ trợ đảm bảo khả năng tái đàn sau dịch. Đồng thời khuyến khích người dân khi phát hiện dịch bệnh cần khẩn trương khai báo với chính quyền địa phương để tiến hành kiểm tra, xử lý. Hiện nay, giá lợn thịt ngoài thị trường thấp hơn mức hỗ trợ của tỉnh nên không ít hộ chăn nuôi muốn tiêu hủy để được nhận tiền hỗ trợ. Ông Ngô Tấn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam cho biết, tỉnh đang xem xét điều chỉnh mức hỗ trợ cho phù hợp: “Hiện nay ngành tham mưu là sẽ chốt phương án hỗ trợ 80% theo giá thị trường. Giá thị trường mà xuống 20 ngàn thì hỗ trợ 80% của 20.000 đồng. Tiêu hủy thì đương nhiên là cán bộ thú y của xã, các lực lượng của xã, Trung tâm kỹ thuật của huyện làm quy trình (tức biên bản) công khai minh bạch để cho đi tiêu hủy./.”