Lướt ooy k’coong ch’ngai Quảng Nam đợ t’ngay nâu, zâp ooy cung lêy đợ pô a’tơợng dưr păr đhị zâp da ding bha đưn, cóh ha rêê. P’loon bêl doọ râu trơ vâng, doọ ơy moót bhrợ têng ha rêê đhuốch, đhanuôr nắc ma pr’zước lướt bơơn bhrợ a’tơợng. đh’rứah lâng đhanuôr vel Ga Lêê, chr’val Tà Bhing, chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Giang, tơợ đấh ra diu 2 anhi amoó Pơloong Cứi lâng A Lăng Khách nắc ơy lướt bơơn a’tơợng, p’loon t’bơơn lâng hia la prí, sâm a’ngoọn đơơng chô pa câl. Nhi amoó moon, c’moo đâu a’tơợng bấc nắc xang mưy t’ngay bơơn bhrợ zr’nắh, hi bu chô zâp ngai cung guy đơơng chô bấc a’tơợng, hi la prí. Manứih bơơn bấc bhlâng nắc 50-60 ký, ha dợ m’bứi bhlâng cung vêy 2, 3 zệt ký. A’tơợng nắc vêy apêê lướt câl chô câl tước đhị đông nắc đhanuôr doọ dzợ lướt chi ngai đoọng pa câl cơnh zâp c’moo lơơng. K’đhơợng cóh têy đợ zên âng đay bơơn bhrợ lâng cr’hộ cr’hăl, c’rơ g’lêếh âng đay, zâp ngai zêng bhui har, đợ ga lêếh ga lêêng cung bil. Amoó Pơloong Cứi lâng amoó A Lăng Khách cóh vel Ga Lêê, chr’val Tà Bhing, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam moon:

“C’moo đâu a’tơợng bấc lấh mơ hi la prí. Vêy bêl bơơn lấh 100 ký. Mưy t’ngay bơơn 400-500 r’bhâu đồng. vêy bơơn a’tơợng, hi la prí nắc vêy râu cha, râu đợc k’míah.”

“Ting lêy lâng c’moo l’lăm nắc c’moo đâu a’tơợng pa câl bấc lấh. L’lăm ahay 4 r’bhâu, xoọc đâu dzoọc 5 r’bhâu. Doọ lấh zr’nắh bơơn bhrợ. Mưy t’ngay bơơn 200 r’bhâu đồng, vêy bêl lấh 300-400 r’bhâu đồng. vêy bơơn nâu nắc vêy pa xoọng cha nêếh, mắm, zên ha k’coon ma học.”

Ting cơnh amoó Hốih Kiên, manứih câl pay a’tơợng cóh chr’val Tà Bhing, chr’hoong Nam Giang moon, a’tơợng c’moo đâu pa câl dal zên lấh, zâp ký a’tơợng mơ 5 r’bhâu đồng, dzoọc 1 r’bhâu đồng lâng c’moo l’lăm. C’moo đâu, lấh mơ a’tơợng, zâp apêê lướt câl dzợ câl pay hi la prí lâng sâm a’ngoọn, zên cung bơơn lấh c’moo l’lăm nắc đhanuôr hơnh déh bhlâng. Amoó Hốih Kiên đoọng năl cớ, zâp t’ngay câl bơơn mơ 400-500 ký a’tơợng, t’ngay bấc bhlâng tước lấh 800 ký: “Acu tự pa glúh zên câl pay đoọng ha đhanuôr. mưy ký t’mêê 5 r’bhâu đồng, xang nặc pa câl ooy lơơng 6 r’bhâu đồng. mưy t’ngay bơơn lấh 500 ký cung vêy bơơn zên, cung yêm loom. C’moo đâu a’tơợng bấc, đhanuôr bơơn bấc nắc acung cung vêy bơơn bấc lấh.”

Cắh mưy cóh Nam Giang, đợ t’ngay nâu, cóh zâp chr’hoong k’coong ch’ngai Quảng Nam cơnh Phước Sơn, Trà My cắh cậ Đông Giang, Tây Giang... bấc đhanuôr, pân jứih pân đil, p’niên t’coóh zêng lướt bơơn a’tơợng. lấh mơ, c’moo đâu, tu cắh liêm crêê âng pr’lúh Covid-19, học sinh bơơn đhêy học đenh, bấc apêê ađhi nắc p’loon bêl doọ trơ vâng đh’rứah lướt lâng k’căn k’conh bơơn bhrợ a’tơợng, n’jứah lêy zooi zúp k’căn k’conh t’bơơn zên chấc câl xa nập, bha ar pa tơ ma học tập. P’căn A Viết Xinh, Phó Chủ tịch UBND chr’val Tà Bhing, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, đợ c’moo nâu, tu vêy đợ pr’đươi chr’nắp âng crâng k’coong nâu, đhanuôr nắc ơy vêy pa xoọng zên, pa dưr pr’ắt tr’mung: “Đhr’năng pr’ắt tr’mung đhanuôr cóh vel đông vêy pa dưr z’zăng lấh. Đhanuôr lấh mơ bhrợ ha rêê đhuốch nắc xang tết dzợ vêy pa xoọng zên tơợ bhiệc bơơn a’tơợng, hi la prí, sâm a’ngoọn cắh cậ bơơn a’puội... vêy zên đươi dua xang tết cung cơnh đươi dua zâp t’ngay. 2, 3 pr’loọng nắc chấc ma câl pr’đươi pr’dua chr’nắp cóh đông lâng k’míah zên đoọng k’rang lêy pr’ắt tr’mung, đoọng k’coon ma học. lâng chính quyền chr’val hơnh déh đợ bhiệc bhrợ nâu, chrooi pa xoọng pa xiêr đha rứt nhâm mâng đhị vel đông.”

T’coóh A Vô Tô Phương, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, zâp bh’nơơn pr’đươi phụ đắh crâng cơnh c’rêê, a’tơợng, sa nhân... nắc ơy zúp đhanuôr vêy pa xoọng zên, pa dưr pa liêm pr’ắt tr’mung. Hân đhơ cơnh đêếc, đoọng têêm ngăn zên bơơn bhrợ, têêm ngăn pr’ắt tr’mung đenh đươnh ha đhanuôr, chr’hoong Nam Giang cung ơy xay bhrợ bấc xa nay bh’rợ dự án k’rong zooi zúp ha manứih pa dưr pa xớc bh’rợ tr’nêng, pr’ắt tr’mung: “Chr’hoong bhrợ têng Nghị quyết 202 Hội đồng nhân dân tỉnh pa dưr pa xớc zâp t’nơơm zanươu, ba kích bhrộ, sa nhân, đẳng sâm... ooy đợ c’moo hanua, chr’hoong cung ơy pay zên ngân sách lấh 15, 16 tỷ đồng đoọng zooi zúp đhanuôr pa dưr pa xớc bh’rợ tr’nêng 3 t’nơơm 3 acoon. Lấh mơ, c’moo 2019-2020, HĐND chr’hoong pa glúh 2 Nghị quyết đắh pa dưr pa xớc t’nơơm cha p’lêê, c’lâng bh’rợ nâu a’tốh nắc lêy chóh t’nơơm sâm 7 hi la xoọc dưr váih liêm choom cóh chr’val Chơ Chun. Rơơm kiêng tơợ zâp xa nay bh’rợ, dự án nâu nắc vêy đơơng chô bhiệc bhrợ cung cơnh zên pa chô liêm choom đoọng ha đhanuôr./.”

Nông dân Cơ Tu trúng mùa đót

                        PV Jumi Sĩ

Từ sau Tết đến nay, người dân các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam đổ xô lên đồi hái đót. Năm nay, đót vừa được mùa, được giá nên bà con ai nấy đều phấn khởi. Nhiều gia đình, nhờ lộc rừng đã có thêm thu nhập, có nhà còn sắm  được tivi, tủ lạnh, xe máy..., cuộc sống thêm khấm khá.

Lên miền núi Quảng Nam những ngày này, đâu đâu cũng thấy hoa đót vẫy cờ vàng khắp các nương rẫy, triền núi, lưng đồi. Tranh thủ lúc nông nhàn, chưa vào mùa vụ, người dân  rủ nhau đi hái lộc rừng. Cùng với bà con thôn Ga Lêê, xã Tà Bhing, huyện miền núi Nam Giang, ngay từ sáng sớm 2 chị Pơ Loong Cứi và A Lăng Khách đã lên đồi hái đót, tranh thủ kiếm thêm lá chuối, sâm dây..đem về bán… Các chị cho biết, năm nay được mùa đót nên sau một ngày vất vả, chiều về trên lưng ai cũng nặng trĩu lộc rừng. Người nhiều hái được 50-60 ký, còn người ít cũng được vài ba chục ký đót. Đót được thương lái đến tận nơi thu mua nên bà con không phải đi xa để bán như mọi năm. Cầm trên tay những đồng tiền bằng chính mồ hôi, công sức của mình làm ra, ai nấy cũng đều vui vẻ, sự mệt mỏi cũng vì thế tan biến. Chị Pơ Loong Cứi và chị A Lăng Khách ở thôn Ga Lêê, xã Tà Bhing, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam bộc bạch:

“Năm nay so với đót thì tôi kiếm lá chuối được nhiều hơn. Có lúc kiếm được hơn 100 ký. Trung bình một ngày cũng kiếm được 400-500 ngàn đồng. Cũng nhờ kiếm đót, lá chuối mà đồ ăn trong nhà không thiếu, thậm chí có chút ít để dành tiết kiệm.”

        “So với năm trước thì năm nay đót được giá hơn mà lại được mùa. Năm ngoái 1 ký có 4 ngàn còn năm nay thì lên được 5 ngàn đồng. Nói chung đi kiếm không xa hay vất vả lắm so với những công việc khác. Hôm nay cũng kiếm được khoảng 60 ký đót. Một ngày có lúc kiếm được 200 ngàn đồng, lúc thì 300 hay 400... cũng tuỳ thôi. Ra tết cũng nhờ có đót, lá chuối mà mua thêm gạo, mắm muối, có tiền cho con đi học hay mua bánh kẹo.”

Theo chị Hốih Kiên, người thu mua đót ở xã Tà Bhing, huyện Nam Giang, đót năm nay được mùa,  mỗi kg đót hiện có giá  5 ngàn đồng, tăng hơn một ngàn đồng so với năm trước. Năm nay, ngoài đót, các đại lý còn thu mua lá chuối và sâm dây, giá cũng nhỉnh hơn mọi năm nên bà con rất phấn khởi. Chị Hốih Kiên cho biết thêm, mỗi ngày chi thu mua  được 400-500 ký đót, ngày nhiều có khi được hơn 800 ký: “Tôi tự bỏ ra vốn để thu mua cho người dân. Một ký tươi tôi thu mua 5 ngàn đồng, rồi sang lại ở các thương lái khác 6 ngàn đồng một ký. Một ngày thu mua được hơn 500 ký cũng kiếm được vài triệu đồng, cũng thấy rất vui, có chút lời để giành dụm. Năm nay vì đót được mùa, bà con kiếm được nhiều nên tôi cũng lời được nhiều hơn so với những năm trước. Cũng gần chục triệu.”

Không chỉ ở Nam Giang, những ngày này, khắp các huyện miền núi Quảng Nam như Phước Sơn, Trà My hay Đông Giang, Tây Giang… rất đông bà con, trai gái, già trẻ đều đi hái đót. Đặc biệt, năm nay, do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19, học sinh được nghỉ học dài ngày, nhiều em tranh thủ thời gian rảnh rỗi cùng cha mẹ lên đồi hái đót,  vừa kiếm thêm tiền mua sắm quần áo, sách vở và trang trải chi phí học tập. Bà A Viết Xinh, Phó Chủ tịch UBND xã Tà Bhing, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết: Những năm gần đây, nhờ những sản vật của núi rừng, bà con đã có thêm thu nhập cải thiện cuộc sống: “Tình hình kinh tế trên địa bàn xã trong những năm gần đây có những bước tiến đáng kể. Người dân ngoài những công việc đồng áng hay chăn nuôi hàng ngày thì dịp trước và sau tết còn có thêm thu nhập từ việc kiếm hái đót, kiếm lá chuối, sâm dây hay bắt cá bắt ốc... Có tiền sắm sửa dịp tết cũng như chi tiêu hàng ngày. Một số hộ cũng sắm được vật dụng tiện nghi trong nhà và tiết kiệm thêm để lo cuộc sống gia đình cũng như chăm lo cho việc học hành của con cái. Đối với chính quyền xã rất hoan nghênh và khuyến khích những việc làm đó, qua đó góp phần xoá đói giảm nghèo bền vững tại địa phương.”

Ông A Vô Tô Phương, Phó Chủ tịch UBND huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, các sản phẩm phụ từ rừng như mây, đót, sa nhân.. đã giúp bà con có thêm thu nhập, cải thiện cuộc sống. Tuy nhiên, để đảm bảo thu nhập, ổn định cuộc sống lâu dài cho người dân, huyện Nam Giang cũng đã triển khai nhiều chương trình, dự án đầu tư hỗ trợ sinh kế giúp bà con phát triển sản xuất: “Huyện đang thực hiện Nghị quyết 202 Hội đồng nhân dân tỉnh phát triển các cây dược liệu, ba kích tím, sa nhân, đẳng sâm... Trong những năm qua, huyện cũng đã chi ngân sách hơn 15, 16 tỷ để hỗ trợ người dân phát triển sản xuất 3 cây 3 con. Đặc biệt năm 2019-2020, HĐND huyện ban hành 2 Nghị quyết về phát triển cây ăn qủa, định hướng sắp tới thí điểm trồng cây sâm bảy lá hiện đang phát triển rất tốt trên địa bàn xã Chơ Chun. Hy vọng từ các chương trình, dự án này sẽ mang lại việc làm cũng như thu nhập tốt hơn cho người dân”./.

                                             Ảnh bìa: BQN