Cơnh lâng đha nuôr vel Kram, chr’val Rờ Kơi, chr’hoong Sa Thầy, tỉnh Kon Tum, bh’rợ đợ apêê k’tứi dưr vaih muy t’ngay lơi học đoọng pay k’điêl k’dic căh vêy năc râu la lâh cha chrih. C’moo 2018, a mọi Y Khẩn, 16 c’moo xooc hoc lơp 10 trường Phổ thông Dân tộc nội trú chr’hoong năc lơi học đoọng pay k’dic. Đhị đong  Y Khẩn, a đhi Y Mùi đhêêng bh’dzang moọt 16 c’moo năc âi vêy ca coon k’tứi. Pr’ăt tr’mông xooc đâu âng mị a nhi a mọi n’nâu bhrợ ca điêl, bhrợ ca căn bêl dzooc dzợ p’niên nhum pa bhlâng zr’năh k’đhap. Dic điêl Y Khẩn năc đhưh ăt ga vơh coh đong ca conh ca căn đay. Căh vêy k’tiêc bhrợ têng, căh vêy bh’rợ tr’nêng, Y Khẩn ta luôn ăt coh đong, ha dợ ca díc năc lươt pa bhrợ t’bơơn zên băn đong. Ha dợ Y Mùi, k’dic năc nghiện ngập, ộm chích, lơi đong lươt diing ăt zâp ooy tu cơnh đêêc bơr coon căn năc ma mông ga vơh đhị ca conh căn đay, pa bhlâng zr’năh k’đhap:“Coh vel Kram coong vêy muy cha năc t’lach lâh acu, công âi pay k’dic l’lăm a cu. K’díc đoo t’ha lâh a đoo 1 c’moo. Xang n’năc ca coon âng a nhi đoo nâu câi 5 c’xêê âi. Acu dzợ pơniên k’tứi, dzợ kiêng cha ơh chr’lêê, pa chăp căh tươc, căn nân năl tu cơnh đêêc năc đơơh pay k’dic.”

Bêl bơơn t’’mooh ooy bh’rợ hâu tu đơơh pay k’dic căh crêê xa nay, a pêê ca conh ca căn, lâng apêê đoo zêng ăt đh’rưah đhị boop t’ơơi: “ Tr’kiêng năc tr’pay!”. Râu xay moon n’năc âi cr’đơơng tươc bh’rợ căh liêm crêê âng apêê dic điêl dzợ p’niên nhum căh mă k’dâng lưch l’lăm. Đhị bêl đêêc, ma nưih ga rứa lâng chính quyền vel đong năc căh âi bơơn pa dưr bh’rợ, trách nhiệm coh bh’rợ p’too moon, cha groong tơợ tr’nơơp. T’cooh A Tuân, vel Đăk Lúp, chr’val Đăk Nên, chr’hoong Kon Plông vêy ca coon đơơh pay k’dic đoọng năl:“Pr’loọng đong căh vêy zên râu rí đoọng a đoo lươt học. Anhi đoo lâh tr’kiêng, năc ca conh căn đhưh đoọng tr’pay. Ng’cơnh năl bhrợ. Ca coon âng đay căh đoọng tr’pay công k’pân cơnh đâu cơnh tôh...”

Ha dợ a noo A Khom, vel trưởng vel Kram, chr’val Rờ Kơi chr’hoong Sa Thầy, vel đong coh c’moo 2018 vêy 3 anhi dic điêl tr’pay bêl dzợ p’niên nhum xay moon cơnh đâu:“Chr’hoong họp, vel họp công xay moon p’too pa choôm pa bhlâng bâc âi, n’đhang apêê đoo tr’kiêng công dzợ tr’kiêng, tr’pay công dzợ tr’pay tu cơnh đêêc vel công căh choom moon bâc. Cơnh lâng apêê ngai tr’pay đơơh bêl dzợ p’niên nhum năc vaih ca coon đơơh pa bhlâng zr’năh k’đhap”.

Xơợng bhrợ cơnh k’đhơợng xay âng Chính phủ, c’moo 2015 tỉnh Kon Tum bhrợ Đề án “ Pa xiêr đhr’năng tr’pay dic điêl dzợ p’niên nhum lâng tr’pay crêê đhi noo c’bhuh xoọng coh zr’lụ đha nuôr acoon coh cr’chăl 2015-2020”. Bh’nơơn xang 4 c’moo xay bhrợ Đề án đoọng lêy, đhr’năng tr’pay dic điêl lâng crêê đhi noo c’bhuh xoọng đhị vel đong vêy c’lâng pa xiêr. N’đhơ cơnh đêêc ting t’cooh Ka Pa Thành, Trưởng Ban Acoon coh tỉnh Kon Tum, đoọng bơơn pa xiêr đhr’năng tr’pay dic điêl choom t’bhlâng xơợng bhrợ bâc c’lâng bh’rợ tr’nêng:“Bhrợ k’rơ bh’rợ xay truih p’too moon coh pa zêng hệ thống chính trị. Coh đêêc zâp câp ủy, chính quyền cấp chr’hoong k’rang tươc bh’rợ bhrợ k’rơ râu k’đhơơng xay bhrợ têng tươc vel bhươl. Coh apêê tổ pa choom đoọng coh apêê vel choom moot p’too moon đha nuôr pa liêm. Bh’rợ pa zum bhlưa zâp câp, zâp ngành pa bhlang năc apêê cơ quan thông tấn báo chí coh bh’rợ xay truih p’too moon cr’liêng xa nay công cơnh apêê bh’rợ la lua đoọng đha nuôr bơơn năl muy cơnh liêm ghit, t’lăng lâng bơơn lêy râu căh liêm crêê âng đhr’năng tr’pay dic điêl bêl dzợ p’niên nhum./.”

Tình trạng tảo hôn ở Kon Tum

và vòng luẩn quẩn của đói nghèo

PV Khoa Điềm

Những năm vừa qua, chính quyền và ngành chức năng tỉnh Kon Tum đã rất nỗ lực tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của người dân về hôn nhân-gia đình, tuy nhiên nạn tảo hôn vẫn xảy ra, đặc biệt tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Những cặp vợ chồng lấy nhau ở cái tuổi “ăn chưa no, lo chưa tới” dù là tình yêu tự nguyện hay gả ép hầu hết đều có kết cục không mấy sáng sủa. Nhẹ là “cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt”, còn nặng thì “đường ai nấy đi”. Khổ hơn nữa là không ít cặp vỡ chồng rơi vào cảnh bế tắc, đói nghèo đeo bám, tương lai bất định.

Với người dân làng Kram, xã Rờ Kơi, huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum, chuyện những đứa trẻ bỗng một ngày bỏ học để “thành vợ, thành chồng” không phải là điều gì quá ngạc nhiên. Năm 2018, cô bé Y khẩn, 16 tuổi đang học lớp 10 trường Phổ thông Dân tộc nội trú huyện bỗng bỏ học để lấy chồng. Cách không xa nhà Y Khẩn, em Y Mùi mới bước sang tuổi 16 mà đã có con nhỏ. Cuộc sống hiện tại của cả hai cô bé làm vợ, làm mẹ khi đang còn tuổi thiếu niên rất khó khăn.Vợ chồng Y Khẩn phải ở nhờ gia đình bên vợ.Thiếu đất sản xuất, thiếu việc làm, Y Khẩn thường xuyên ở nhà còn chồng đi làm thuê nuôi cả gia đình. Còn Y Mùi, chồng sa vào nghiện ngập, hút chích, bỏ nhà đi lang thang nên hai mẹ con cô phải sống nhờ bố mẹ đẻ cuộc sống hết sức khó khăn. Y Mùi chia sẻ:“Ở trong làng Kram cũng có con nhỏ tuổi hơn con cũng lấy chồng trước con. Chồng nó  lớn tuổi hơn nó có 1 tuổi. Rồi con của bạn đó năm nay được 5 tháng. Con còn quá nhỏ, ngây thơ ham mê chơi bời, thiếu suy nghĩ, thiếu sự hiểu biết nên mới lấy chồng sớm đến vậy”.

Khi được hỏi về việc vì sao lập gia đình trước tuổi pháp luật cho phép, các ông bố, bà mẹ trẻ con đều có chung câu trả lời: “Mình thích nhau, yêu nhau thì lấy nhau thôi!”. Sự hồn nhiên ấy đã dẫn đến nhiều hệ lụy mà các cặp vợ chồng trẻ con không lường hết. Trong khi đó người lớn và chính quyền địa phương lại chưa phát huy được vai trò, trách nhiệm trong việc khuyên can, ngăn chặn ngay từ đầu. Ông A Tuân, Làng Đăk Lúp, xã Đăk Nên, huyện Kon Plông có con tảo hôn cho biết:“Gia đình không có tiền bạc đầu tư cho con đi học. Nó quá yêu nhau, ưng nhau thì bố mẹ phải cho lấy thôi. Biết làm sao. Con cái của mình không cho lấy thì sợ cái này, cái kia, đi lang thang hoặc bỏ bố mẹ đi chỗ khác nên cho lấy thôi”.

     Còn anh A Khom, thôn trưởng làng Kram, xã Rờ Kơi huyện Sa Thầy, địa phương trong năm 2018 có 3 cặp tảo hôn nói thế này: “Huyện họp, thôn họp cũng tuyên truyền rất nhiều rồi nhưng mà họ yêu nhau họ vẫn lấy nhau cho nên thôn cũng không can thiệp được nhiều. Đối với những cặp tảo hôn đấy bởi vì lấy vợ, lấy chồng sớm nên đẻ con sớm kinh tế rất là khó khăn”.

   Thống kê của Ban Dân tộc tỉnh Kon Tum cho thấy, chỉ riêng trong năm 2018  trên địa bàn tỉnh có 172 cặp tảo hôn. Những cặp vợ chồng lấy nhau ở cái tuổi “ăn chưa no, lo chưa tới” dù là tình yêu tự nguyện hay gả ép hầu hết đều có kết cục không mấy sáng sủa.Bà Bùi Thị Việt, Phó chủ tịch UBND xã Đăk Nên, huyện Kon Plông cho biết: “Ở đây bà con vẫn quan niệm hộ nào càng đông con thì càng nhiều lao động để phát triển sản xuất. Nên là bà con khi con cái mới lớn lên là muốn cho gả vợ, gả chồng để có nhiều lao động để phát triển sản xuất. Thứ hai là do nhận thức của bà con còn hạn chế nên bà con chưa lường trước được hậu quả của việc tảo hôn”.

       Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, năm 2015 tỉnh Kon Tum xây dựng Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2015- 2020”. Kết quả sau 4 năm triển khai thực hiện Đề án cho thấy, tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại địa phương có xu hướng giảm. Tuy nhiên theo ông Ka Pa Thành, Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Kon Tum, để giảm thiểu được tình trạng tảo hôn cần tiếp tục thực hiện nhiều giải pháp: “Đẩy mạnh công tác tuyên truyền trong toàn bộ hệ thống chính trị. Trong đó các cấp ủy, chính quyền cấp huyện quan tâm đẩy mạnh công tác chỉ đạo triển khai thực hiện xuống cơ sơ. Ở các tổ tư vấn ở các thôn làng cần tích cực vào cuộc vận động tuyên truyền người dân thực hiện tốt. Công tác phối hợp giữa các cấp các ngành đặc biệt là các cơ quan thông tấn báo chí trong việc tuyên truyền nội dung cũng như các hình ảnh trực quan để người dân nắm bắt một cách cụ thể, rõ nét và thấy được tác hại của vấn nạn tảo hôn”./.