T’ngay đâu a cu tợt đhị đâu xrắ muy bơr n’juông chữ x’ría, k’pân oó tơợp âi “lấh lướt nghiết pa chăp lêy cóh cr’loọng k’tiếc”, nắc pr’loọng đong doó lấh xơợng u p’jớh.

A mế chăp hơnh! Dưr pậ đhị tr’pang têy a mế tơợ bêl dzợ căh nân năl, cắh âi loon pa chô dưm c’rơ g’lêếh a mế băn t’măm, nâu câi a cu lướt ch’ngai đớc lơi ha mế râu ca ay loom bhlâng....”

Bhr’ươr âng pân đil xay đui đoọng ha t’mooi đhị Zr’lụ c’kir lịch sử Thành Cổ Quảng Trị r’dợ n’xrọ bêl đọc đợ n’juông thư âng ma nưih lính. Đợ râu xay moon n’nâu bơơn xrắ l’lăm t’ngay cắh ma mông cóh g’luh zêl prúh a rập 81 t’ngay ha dum Thành cổ Quảng Trị. Căh năl mơ bấc ngai tước Thành cổ n’nâu zêng zroọ đác mắt bêl hay tước apêê a noo. Ta la thư âng liệt sỹ Lê Văn Huỳnh, sinh viên c’moo g’luh 4, trường Đại học Bách khoa Hà Nội, vel đong coh chr’hông Kiến Xương, tỉnh Thái Bình bơơn đồng đội bơơn ca căh cóh ba lô crêê t’ngay a noo cắh ma mông lâng bơơn ha âu đớc pa tước t’ngay đâu. Ta la thư ặt k’độ căh năl mơ loom luônh âng ma nứih lính cơnh lâng cr’noọ cr’niêng nắc lăm ha dưr đớc n’đắh hoọng đoọng đơơng đoọng bhriêl c’rơ ha K’tiếc k’ruung choom ma mông.

Công nắc đươi ta la thư n’nâu nắc pr’loọng đong âi bơơn lêy n’hang âng a noo xang 30 c’moo căh năl ghít (1972-2002). Râu chríh nắc cóh ta la thư xrắ l’lăm bêl cắh ma mông, a noo Lê Văn Huỳnh âi k’dâng năl đớc crêê t’ngay 2/1/1972 nắc t’ngay a noo cắh ma mông. A noo Huỳnh dzợ xrắ ghít t’ngay c’xêê, đhị âng đay cắh a mông. T’ngay a noo cắh ma mông công nắc đhiệp bịng 1 c’moo t’ngay a noo pay a moó Đặng Thị Xơ, vel đong cóh Thái Bình. C’moo 2002, đha lum 30 c’moo t’ngay bơơn pa chô Quảng Trị, ta la thư bơơn pr’loọng đong pa đớp đoọng ha Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị. P’căn Đậu Thị Liên, ặt cóh chr’hoong Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An ha der loom bêl đọc đợ n’juông thư âng apêê liệt sĩ: “Bêl tước đâu acu lêy crêê loom  bêl âi bơơn zư đớc đợ c’kir âng apêê anh hùng liệt sỹ lâng bơơn apêê nhân viên Ban k’đhơợng lêy bha nụ ping xal xay trúih đoọng a zi bơơn năl ghít lấh apêê t’rúih xa nay dưr váih cóh zêl pruh a rập a bhuy. Bơơn năl pa bhlâng da dô ca er, cắh ha mơ choom cu ha vil đợ ta la thư n’nắc  lâng pr’đươi c’kir âng apêê a noo anh hùng liệt sỹ cóh đâu.”

Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị xoọc  pa căh bấc ta la thu bơơn lêy cóh apêê g’luh k’rong k’tập n’hang liệt sỹ. Đợ ta la thư cơnh nắc ta la di chúc chr’nắp âng liệt sỹ pa gơi đoọng ha ma nứih đong. Ta la thư lâng đợ c’kir âng liệt sỹ Lê Binh Chủng, n’niên c’moo 1944, vel đong cóh chr’val Quỳnh Mỹ, chr’hoong Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An pa bhlâng chr’nắp ma bhuy. Đươi vêy ta la thư lâng c’kir n’nâu nắc xang 30 c’moo a noo cắh ma mông, ma nứih ca coon n’jứih âng liệt sỹ Lê Binh Chủng vêy bơơn chơớc lêy n’hang âng ca conh. Dzợ hay x’ría c’moo 2002, cóh bêl bhrợ têng c’bhúh chr’hooi đác bhrợ têng pa liêm Thành Cổ, công nhân âi bơơn lêy n’hang âng 5 cha nắc liệt sỹ. Cóh đêếc, puôn cha nắc cắh bơơn năl ghít đh’nơc, vel đong tu cắh vêy bha ar pa tơ cóh a chắc. Đhêêng cơnh n’hang âng liệt sỹ Lê Binh Chủng vêy bấc bha ar pa tơ bơơn tôm liêm lâng ni lông, pa zêng: muy quyển nhật ký, cóh đêếc muy pâng xrắ đớc bh’rợ tr’nêng, muy pâng đớc đoọng ha pr’loọng đong lâng muy bơr pr’đươi   pr’dua râu lơơng.

P’căn Nguyễn Thị Thoa, vel đong coh chr’hoong Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình bêl lêy đợ c’kir âng apêê  anh hùng liệt sỹ bơơn pa cắh đhị Thành Cổ Quảng Trị cắh mặ k’đhơợng đác mặt: “Bêl bơơn xơợng t’rúih bh’rợ pếch boọng hầm bơơn lêy ta la thư âng apêê anh hùng liệt sỹ, xang n’nắc ma nứih k’điêl âng đoo k’đơơng ca coon chô, pr’loọng đong nắc tơợp đớp moon ma nứih đong, a cu pa bhlâng ha der loom, xơợng cắh mặ k’dhơợng đác măt. Vêy đợ ta la thư n’nắc, bấc pr’loọng đong vêy bơơn tr’lum, bơơn đớp moon ca coon a nại lâng bơơn K’tiếc k’ruung chăp hơnh c’rơ g’lêếh.”

Bảo tàng Thành Cổ Quảng Trị nâu câi dzợ zư đớc bấc cha nụp lâng c’kir pr’đươi pa cắh đoọng ha g’luh zêl pruh a rập a bhuy grơơ nhool âng quân lâng đha nuôr hêê. P’căn Cáp Thị Thiên Trang, Trưởng Ban k’đhơợng lêy C’kir Thành Cổ Quảng Trị đoọng năl, bh’rợ k’đhơợng lêy, zư đớc đợ c’kir đhị Thành Cổ Quảng Trị, pa bhlâng nắc đợ ta la thư cr’chăl zêl pruh a rập a bhuy pa bhlâng chr’nắp: “Bảo thàng Thành Cổ xoọc ra pặ 2 c’kir, râu muy nắc c’kir âng liệt sỹ Lê Văn Huỳnh, ta la thư xrắ lâng k’dâng đớc l’lăm, râu 2 nắc c’kir âng liệt sỹ Lê Binh Chủng. Nắc đoo 2 c’kir tr’haanh bhlâng lướt moọt ooy loom ma nứih. Tước lâng Thành Cổ, 2 c’kir liệt sỹ n’nắc choom moon tước lâng xay trúih cóh đâu choom bhrợ liêm bh’rợ n’nâu.”

Đợ ta la thư cr’chăl zêl pruh a rập a bhuy cơnh lâng n’juông chữ  âi lấh u lặ bơơn zư đớc pa liêm đhị  Bảo tàng Thành Cổ Quảng Trị âi bhrợ cắh năl mơ ngai  zroọ đác mắt. Ting n’juông, ting cr’liêng chữ cóh thư nắc đoo boóp moon pa cắh tơợ da dul âng apêê ma nưih lính âi lơi jợ râu liêm crêê âng c’la đay đoọng xăl pay râu liêm crêê, yêm têêm âng k’tiếc k’ruung./.

Những bức thư của liệt sĩ nơi thành cổ Quảng Trị

Những lá thư thời chiến nơi Thành Cổ Quảng Trị

                            PV Thanh Hiếu/VOV miền Trung

Những ngày tháng 7 lịch sử, hàng ngàn lượt người tìm về Thành Cổ Quảng Trị tri ân các anh hùng liệt sỹ. Nhiều người nghẹn ngào xúc động khi nhìn thấy những kỷ vật giản dị của người lính. Những dòng thư thời chiến mà các anh gửi về cho gia đình được cất giữ nâng niu nơi Thành Cổ, ai đọc cũng nghẹn ngào.

“ Hôm nay con ngồi đây biên vài dòng chữ cuối cùng, phòng khi đã “đi nghiên cứu bí mật trong lòng đất”, thì gia đình khỏi thấy đó là điều đột ngột.
Mẹ kính mến! Lớn lên  trong vòng tay mẹ từ khi còn trứng nước, chưa kịp báo đáp công ơn sinh thành, giờ con đi xa là để lại cho mẹ nỗi buồn nhất trên đời...”

Giọng của nữ hướng dẫn viên tại Khu di tích lịch sử Thành Cổ Quảng Trị trầm buồn khi đọc những dòng thư mộc mạc của người lính. Những dòng tâm tình này được viết trước ngày hy sinh trong cuộc chiến 81 ngày đêm Thành cổ Quảng Trị. Bao nhiêu người đến Thành cổ này đều rơi nước mắt khi tưởng nhớ các anh. Bức thư của liệt sỹ Lê Văn Huỳnh, sinh viên năm 4, trường Đại học Bách khoa Hà Nội, quê ở huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình được đồng đội tìm thấy trong ba lô vào ngày anh hy sinh và được cất giữ đến hôm nay. Bức thư chứa đựng biết bao tâm tư tình cảm của người lính với nhiều hoài bão đành gác lại phía sau, và sẵn sàng quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh.

Cũng chính nhờ bức thư này mà gia đình đã tìm được hài cốt của anh sau 30 năm không rõ tung tích (1972- 2002). Điều kỳ lạ là trong bức thư viết trước ngày mất, anh Lê Văn Huỳnh đã dự cảm chính xác ngày 02/01/1972 anh sẽ hy sinh. Anh Huỳnh còn ghi rõ thời gian mất, địa điểm nơi mình nằm xuống. Ngày anh hy sinh cũng là tròn 1 năm ngày anh cưới chị Đặng Thị Xơ, ở quê nhà Thái Bình. Năm 2002, nhân kỷ niệm 30 năm ngày giải phóng Quảng Trị, bức thư được gia đình trao tặng cho Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị. Bà Đậu Thị Liên, ở huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An nghẹn ngào khi đọc những dòng tâm thư của các liệt sĩ: “Khi đến đây tôi thấy rất hài lòng khi đã giữ lại được những kỷ niệm của những anh hùng liệt sỹ và được các nhân viên Ban quản lý nghĩa trang thuyết minh để chúng tôi được hiểu rõ những câu chuyện xảy ra trong chiến tranh. Cảm nhận rất đau thương vô hạn, không bao giờ tôi quên được những bức thư đó và đồ vật kỷ niệm của các anh hùng liệt sĩ ở nơi này.”

Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị đang trưng bày nhiều lá thư được tìm thấy trong các cuộc quy tập hài cốt liệt sỹ. Những bức thư như những bản “di chúc” thiêng liêng của liệt sỹ gửi lại cho người thân. Lá thư và những kỷ vật của liệt sỹ Lê Binh Chủng, sinh năm 1944, quê ở xã Quỳnh Mỹ, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An rất đỗi linh thiêng. Nhờ lá thư và kỷ vật này mà sau 30 năm anh hy sinh, người con trai duy nhất của liệt sỹ Lê Binh Chủng mới tìm được tung tích của người bố. Còn nhớ cuối năm 2002, trong lúc thi công hệ thống thoát nước công trình xây dựng phục chế Thành cổ, công nhân đã phát hiện 5 bộ hài cốt liệt sỹ. Trong đó, bốn người không xác định được tên tuổi, quê quán vì không có giấy tờ trên người. Riêng bộ hài cốt của liệt sỹ Lê Binh Chủng có nhiều giấy tờ được bọc kỹ bằng gói ni lông, bao gồm: Một quyển nhật ký, trong đó một nửa ghi chép công việc, một nửa dành cho gia đình, và một số vật dụng tư trang khác.

Bà Nguyễn Thị Thoa, quê ở huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình khi nhìn những kỷ vật của các anh hùng liệt sỹ được trưng bày tại Thành Cổ Quảng Trị không kìm nén được nghẹn ngào: “Khi nghe được câu chuyện đào hầm tìm thấy được bức thư của các anh hùng liệt sỹ, sau đó người vợ của anh dẫn con về, gia đình bắt đầu nhận được người nhà, tôi rất cảm động, tự nhiên không kìm được nước mắt. Có những bức thư đó, nhiều gia đình mới được gặp nhau, được nhận con cái và được Tổ quốc ghi công.”

Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị bây giờ còn lưu giữ những hình ảnh và hiện vật minh chứng cho cuộc chiến kiên cường, bất khuất của quân và dân ta. Bà Cáp Thị Thiên Trang, Trưởng Ban Quản lý di tích Thành Cổ Quảng Trị cho biết, công tác bảo quản, giữ gìn những kỷ vật tại Thành Cổ Quảng Trị, đặc biệt là những lá thư thời chiến rất quan trọng: “Bảo tàng Thành Cổ đang trưng bày 2 di vật, thứ nhất là di vật của liệt sỹ Lê Văn Huỳnh, bức thư viết bằng dự cảm, thứ 2 là di vật của liệt sỹ Lê Binh Chủng. Đó là 2 di vật tiêu biểu đi vào lòng người. Đến với Thành Cổ, 2 di vật liệt sỹ đó phải được nhắc đến và thuyết minh hướng dẫn ở đây phải làm tròn nhiệm vụ này.”

Những bức thư thời chiến với những dòng chữ đã nhạt nhòa được cất giữ cẩn thận tại Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị đã làm không biết bao người phải rơi nước mắt. Từng câu, từng chữ trong thư thật giản dị nhưng nhưng đó là lời nói từ trái tim của những người lính sẵn sàng hy sinh cho hạnh phúc, hòa bình của dân tộc./.