A  moó Phụng Thị Hạnh, ặt đhị Ngã Ba, thị trấn Prao, chr’hoong  Đông Giang crêê k’hir ploh a ham ơy vaih 3 t’ngay đâu xọoc ặt pa dưah đhị Khoa Cấp cứu Trung tâm Y tế chr’hoong Đông Giang. A moó Hạnh đọong năl đhị vel Ngã Ba ơy vêy bơr pêê cha nắc crêê k’hir ploh a ham cơnh a moó: “Xọoc tợơp nắc puíh t’tun nắc xợơng cha kệêt, cha kệêt pa bhlầng, lứch cha kệêt coh n’hang nắc puíh prang a chắc a zân, dzung têy g’lếêh g’lêêng, căh mặt pa gớt. Xiêr ooy đâu nắc bác sĩ đoọng âm za nươu, âm đác. Xọoc đâu dzợ k’hir ha dợ doó lâh cơnh ặt coh đong, doó lâh puih cơnh coh đong. Nâu kêi ặt bếch hớơ.”

Cung cơnh amoo Hạnh, a moó Phan Thị Thuỷ, ặt đhị  vel Prao, thị trấn Prao, chr’hoong Đông Giang crêê k’hir ploh a ham lâh muy tuần nâu. A móo Thuỷ đoọng năl, xọoc tợơp ngoọ nắc k’hir cơnh c’xu, ha dợ cr’ay ting ngân lâh, đh’rưah lâng đếêc nắc n’leh đhr’năng hooi a ham coh dzung k’niêng, tu cợnh đếêc nắc a moó tước Trung tâm Y tế chr’hoong lêy cha mệêt lâng ta moon nắc k’hir ploh a ham. Amoó Thuỷ moon: “Acu crêê cr’ay lâh muy tuần nâu ơy, xiêr bệnh viện pa dưah 4 t’ngay đâu. Xọoc tợơp xợơng ca ay a cọ, k’hir a chắc a zân, g’lếêh bhưh bhlầng, đh’rưah lâng đếêc nắc kiêng k’tặ, ca ay luônh. Bác sĩ đoọng âm za nươu pa xiêr k’hir, truyền dịch lâng đoọng âm đác.”

Tước lứch c’xêê 9 t’mêê đâu, coh vel đong chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam ơy vêy lâh 80 cha nắc crêê k’hir ploh a ham, dưr vaih bấc lâh đhị cr’chăl đâu coh c’moo hay, bha lầng âng zr’l’ụ vaih pr’luh nắc đhị thị trấn Prao. Lâng đhr’năng dưr vaih bấc cơnh âng pr’luh k’hir ploh a ham, chr’hoong Đông Giang ơy lâng xọoc pa zay bhrợ têng bấc c’lâng bh’rợ đương zêl cha groong pr’luh cr’ay. Coh đếêc bha lầng nắc k’bhuh đha đhâm c’mor coh vel đong. Anoo Đỗ Hữu Tùng, Bí thư huyện Đoàn Đông Giang đọong năl: “Tợơ  bêl đớp c’lâng xa nay âng UBND chr’hoong Đông Giang, Ban thường vụ Huyện Đoàn ơy k’đươi moon chi đoàn 11 chr’val, thị trấn lướt tal  m’pôm, k’chệêt cr’vóc cr’véc đoọng hơnh choom cha groong liêm choom bhlầng coh bhiệc zêl lơi pr’luh k’hir ploh a ham. G’luh nâu, Ban thường vụ Huyện Đoàn xay moon đoọng ha UBND chr’hoong lêy bhrợ cớ đhị zr’lụ thị trấn Prao tal pa liêm m’pôm, críh prih pa sạch môi trường, xay moon đhị zr’lụ đớc xe lưu động, đoọng đhanuôr năl ghit đăh bhiệc đương zêl cha groong k’hir ploh a ham xoọc ting t’ngay dưr vaih bấc k’rơ lâh mơ.”

Cr’ay k’hir ploh a ham nắc tợơp vaih coh chr’hoong tợơ tợơp c’xêê 7 c’moo đâu. Vêy đoo cr’chăl trơơi bấc ooy, đợ ma nuyh crêê k’hir ploh a ham ting bấc lâh mơ, pa bhlầng nắc đhị thị trấn Prao. Xang đếêc, chr’hoong Đông Giang ơy k’đươi moon apêê chr’val, thị trấn lêy cha groong pr’luh cr’ay. Trung tâm Y tế chr’hoong lêy  bhrợ bhiệc k’chệêt cr’vóc cr’véc, phun za nươu prang thị trấn. Tước c’xêê 8 lâng 9, đợ ma nuyh crêê k’hir ơy xiêr lấh. Bác sĩ Lê Thị Quyết, Giám đốc Trung tâm Y tế chr’hoong  Đông Giang đọong năl: k’hir ploh a ham dưr vaih nắc tu apêê tợơ lơơng pa trơơi. Đh’rưah lâng đếêc nắc cha groong pr’luh k’hir ploh a ham âng đhanuôr căh liêm dal, tu cơnh đếêc k’hir dzợ dưr vaih bấc k’rơ: “Tước nâu kêi nắc ơy lâh 80 cha nắc crêê k’hir, đhơ cơnh đếêc cung doó lâh bấc cơnh c’xêê 7 nắc a hay. T’ping lâng bấc c’moo hay, c’moo đâu, đợ ma nuyh crêê k’hir bấc lâh, cr’chăl  vaih pr’luh nắc đanh lâh, lalăm a hay nắc pr’luh vaih đhị 1,2 c’xêê nắc lứch.”

Ma nuyh crêê k’hir ploh a ham nắc k’hir puíh 39-40 độ, đanh tợơ 2-7 t’ngay, k’đháp pa xiêr puih k’hir lâng n’leh apêê đhr’năng lơơng cơnh: k’đhap p’hơơm, n’leh l’bhlộp a ham coh dưp n’căr… N’leh ngân lâh nắc: k’rặ bấc, ca ay luônh, dzung têy cha kệêt, bhrậu, cr’hấu, hooi a ham moh, hooi a ham dzung k’niêng. Bêl crêê k’hir ploh a ham nắc lêy cha mệêt ma nuyh ca ay đoọng ghit, oó lu lơ. Ma nuyh ca ay nắc buôn vaih ngân lâh mơ, đhr’năng chệêt bil dal ha dang căh pa dưah đâh loon./.

           Đông Giang: Phòng chống dịch bệnh sốt xuất huyết

Đến tháng 9/2019 trên địa bàn huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam đã có hơn 80 bệnh nhân mắc bệnh sốt xuất huyết, tăng cao so với cùng kỳ các năm trước. Bệnh nhân sốt xuất huyết chủ yếu ở ở thị trấn Prao và 1 số xã lên cận. Trước diễn biến phức tạp của bệnh sốt xuất huyết, huyện Đông Giang đã thực hiện nhiều biện pháp phòng chống, hạn chế dịch bệnh lây lan ra diện rộng. PV  Hôih Nhàn, phản ánh:

Chị Phụng Thị Hạnh, ở thôn Ngã Ba, thị trấn Prao, huyện Đông Giang điều trị tại Khoa Cấp cứu Trung tâm Y tế huyện Đông Giang vì bị sốt xuất huyết. Chị Hạnh cho biết ở thôn Ngã Ba đã có vài người mắc bệnh sốt xuất huyết như chị: “Hồi đầu là nóng sau đó là lạnh, lạnh thấu xương, hết lạnh trong xương lại nóng và nóng khắp người, tay chân đều mỏi, cử động khó, năm như thế nào cũng nhức mỏi. Xuống đây bác sĩ cho uống thuốc, uống nước. Hiện tại vẫn còn sốt nhưng đỡ hơn ở nhà, không còn nóng như ở nhà. Giờ cứ nhắm ngủ thôi.”

Cũng như chị Hạnh, chị Phan Thị Thuỷ, ở thôn Prao, thị trấn Prao, huyện Đông Giang mắc bệnh sốt xuất huyết hơn một tuần nay. Chị Thuỷ cho biết, mới đầu tưởng chỉ bị cảm sốt thông thường, chị ở nhà điều trị, nhưng bệnh ngày càng nặng hơn, cùng với đó là có hiện tượng chảy máu chân răng, nên chị đến Trung tâm Y tế huyện xét nghiệm và được chẩn đoán mắc sốt xuất huyết. Chị Thuỷ nói: “ Em mắc bệnh hơn một tuần nay rồi, xuống điều trị ở bệnh viện 4 ngày nay. Lúc đầu đau hết cả đầu, sốt hết cả người, chân tay đều nhức mỏi, cùng với đó là buồn nôn, đau bụng. Bác sĩ cho chị uống thuốc hạ sốt, truyền dịch và cho uống nước.”

Đến hết tháng 9 vừa qua, trên địa bàn huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam đã có hơn 80 người mắc bệnh sốt xuất huyết, tăng cao so với cùng kỳ các năm trước, trọng điểm của ổ dịch sốt xuất huyết là ở thị trấn Prao. Trước diễn biến phức tạp của bệnh sốt xuất huyết, huyện Đông Giang đã và đang tích cực thực hiện nhiều biện pháp phòng chống dịch bệnh. Trong đó nòng cốt là lực lượng đoàn viên, thanh niên trên địa bàn huyện. Anh Đỗ Hữu Tùng, Bí thư Huyện Đoàn Đông Giang cho biết: “Sau khi nhân được kế hoạch của UBND huyện Đông Giang, Ban thường vụ Huyện Đoàn đã chỉ đạo chi đoàn 11 xã thị trấn ra quân phát quang bụi rậm, diệt loăng quăng, bọ gậy để mà làm sao có hiệu quả tốt nhất trong việc phòng chống dịch sốt xuất huyết. Tiếp tục đợt này Ban thường vụ Huyện Đoàn tham mưu cho UBND huyện để mà tiếp tục ra quân cao điểm trên địa bàn thị trấn Prao phát quang bụi rậm, dọn vê sinh môi trường, tuyên truyền trên xe lưu động, để bà con nắm rõ hơn về phòng và chống dịch bệnh sốt xuất huyết đang ngày càng diễn ra phức tạp.”

Bệnh sốt xuất huyết bắt đầu xuất hiện trên địa bàn huyện từ đầu tháng 7 năm nay. Có thời điểm bệnh lây lan mạnh, số người mắc bệnh tăng cao, nhất là ở vùng thị trấn Prao. Ngay sau đó, huyện Đông Giang đã chỉ đạo các xã, thị trấn ra quân thực hiện công tác phòng chống dịch bệnh. Trung tâm Y tế huyện tổ chức diệt loăng quăng, bọ gậy, phun thuốc dập dịch quanh thị trấn. Đến tháng 8 và tháng 9, số người mặc bệnh sốt xuất huyết có giảm. Bác sĩ Lê Thị Quyết, Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Đông Giang cho hay: sốt xuất huyết xuất hiện trên địa bàn chủ yếu do yếu tố ngoại lai. Cùng với đó là ý thức phòng tránh dịch bệnh sốt xuất huyết của người dân chưa cao, nên dịch sốt xuất vẫn chưa được khống chế một cách triệt để: “Cho đến nay số người mắc bệnh đã hơn 80 ca, nhưng nó chỉ xuất hiện mang tính chất rải rác thôi, không còn rầm rộ như hồi tháng 7. So với nhiều năm trước, năm nay số lượng người mắc bệnh sốt xuất huyết nhiều hơn, và thời gian cũng kéo dài hơn, đối với những năm trước dịch bệnh chỉ phát triển trong 1, 2 tháng thôi thì dịch bệnh cũng chấm dứt.”

Bệnh nhân sốt xuất huyết thường sốt cao 39-40 độ, kéo dài 2 đến 7 ngày, khó hạ sốt và có thêm các triệu chứng khác như khó chịu, vật vã, xuất huyết dưới da hoặc niêm mạc...  Một số dấu hiệu nặng hơn của bệnh là: Nôn nhiều, đau bụng, chân tay lạnh, tím tái, đổ mồ hôi, chảy máu mũi, chảy máu chân răng. Khi bị sốt xuất huyết cần phải theo dõi người bệnh thật kỹ, không được lơ là chủ quan. Người bệnh có thể trở nên nặng hơn và sốc, nguy cơ tử vong cao nếu không chữa trị kịp thời./.