Chr’hoong đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi nắc muy cóh 4 c’nặt du lịch bha lâng ặt cóh zr’lụ Công viên địa chất Lý Sơn – Sa Huỳnh. Nâu đoo nắc c’nặt du lịch n’đắh Đông cơnh lâng đh’nớc “ Bấc râu cắh âi bơơn năl cóh đảo ma bhuy chr’nắp”. Cơnh lâng 30 đhị c’kir địa chất, văn hóa c’chăl lâng k’rong muy ooy cơnh: tran đhêl Hang Câu, boọp da ding óih Thới Lới, Giếng Tiền…; đảo Lý Sơn dzợ nắc đhị zư đơc bấc c’léh âng đha nuôr Sa Huỳnh 2.500 c’moo a hay.

Bấc c’moo đăn đâu, Lý Sơn t’đang t’pấh t’mooi tơợ râu liêm pr’hay âng crâng ca coong pa tước pr’ặt tr’mông đha nui tr’út âng đha nuôr biển. du lịch vel bhươl homestay ta luôn bơơn t’mooi chơớih pay đoọng bơơn năl. Tước nâu câi, chr’hoong đảo Lý Sơn vêy lấh 60 homestay, chất lượng ting t’ngay ting ha dưr. A noo Lê Văn Lợi, c’la homestay ặt cóh chr’val An Vĩnh, chr’hoong Lý Sơn đoọng năl: bấc pr’lọong đong cóh Lý Sơn dưr z’zăng đươi vêy pr’đhang bh’rợ du lịch vel bhươl n’nâu: “Acu k’rong bhrợ phòng điều hòa máy pa chriết homestay. Đơơng âng, cha ộm, cal vé đhị đong, buôn đoọng ha t’mooi tu cơnh đêếc t’mooi pa bhlâng yêm loom. Bêl t’mooi tước, a cu tước ch’nang chô đơơng ooy đong. Bêl t’mooi k’đươi lướt la lêy đhị apêê cóh Lý Sơn, pr’loọng đong bhrợ têng lứch a đay đoọng ha t’mooi.”

Công viên địa chất Lý Sơn – Sa Huỳnh bhứah 4.600 km vuông, cóh đêếc lấh 2.000 km vuông k’tiếc bhlâng cơnh lâng dâng 900.000 cha nắc đha nuôr ặt ma mông cóh prang 9 chr’hoong, thành phố. Apêê đong khoa học xay moon vêy dâng 90 c’kir chơơi pay ặt cóh 4 c’nặt k’rong pa zum cóh Công viên địa chất Lý Sơn – Sa Huỳnh. Ban k’đhơợng lêy Công viên địa chất Lý Sơn – Sa Huỳnh pa ghít  bhrợ t’váih apêê hợp tác xã du lịch za nươr ooy apêê râu pr’đơợ la lay âng vel đong. Đhị đêếc, bhrợ têng pr’đơợ ting zr\lụ, t’đang t’pấh đha nuôr ting pấh pa dưr du lịch vel bhươl. T’coóh Nguyễn Minh Trí, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao lâng Du lịch tỉnh Quảng Ngãi đoọng năl: vel đong xoọc k’rong pa dưr du lịch nhâm mâng p’têệt lâng vel bhươl: “Ngành du lịch p’too moon apêê pr’đhang hợp tác xã, đha nuôr bhrợ du lịch, pa xiêr đong doanh nghiệp n’đắh lơơng k’rong bhrợ. Pr’đơợ t’mooi kiêng n’hâu nắc zêng vêy râu tr’pác xay trúih xa nay. Đha nuôr vêy bhrợ têng. Cắh ngai nắc ma nứih zư lêy liêm bhlâng công viên địa chất mơ apêê đha nuôr cóh đêếc n’đhang ha dang apêê đoo nắc muy zư lêy nắc cắh bơơn pa chô râu rí nắc râu lứch loom luônh âng apêê đoo nắc buôn dưr bil.”

T’coóh Guy Martini, Chủ tịch hội đồng Công viên địa chất prang bha lang k’tiếc lâng k’dhơợng bhrợ Tổng thư ký Mạng lưới công viên địa chất prang bha lang k’tiếc moon, tỉnh Quảng Ngãi choom bhrợ t’váih đhị k’rong xa nay, bhrợ têng apêê bh’rợ za zum vel bhươl đhị apêê đhị lướt la lêy đoọng đha nuôr dhd’rứah ting lướt  bhrợ têng p’têệt lâng zư đớc: “Muuy cóh bấc bh’rợ chr’nắp âng công viên địa chất prang bha lang k’tiếc âng UNESCO nắc đoo râu padưr âng vel bhươl, ng’cơnh choom đoọng pr’ặt tr’mông đha nuôr ting t’ngay ting liêm lấh. Tỉnh Quảng Ngãi nắc choom p’têệt vel bhươl p’têệt lâng công viên địa chất, ng’cơnh choom bhrợ pr’ặt tr’mông âng apêê đoo liêm lấh, râu pa chô dal lấh mơ, k’đhơợng zư đớc bh’rợ ty đanh. Đợ chr’nắp n’nắc pa bhlâng chr’nắp./.”

Du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn

 Công viên địa chất Lý Sơn- Sa Huỳnh

                   PV Vinh Thông

Cuối tháng 11 năm nay, tỉnh Quảng Ngãi sẽ đệ trình UNESCO Hồ sơ công nhận Công viên địa chất Lý Sơn - Sa Huỳnh là công viên địa chất toàn cầu. Cùng với việc hình thành 4 tuyến du lịch trong phạm vi công viên địa chất, tỉnh Quảng Ngãi chú trọng khai thác du lịch cộng đồng, nâng cao đời sống của người dân. Khi người dân được hưởng lợi từ di sản, chính họ là những người bảo vệ di sản hiệu quả nhất.

 Huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi là một trong 4 tuyến du lịch chủ đạo nằm trong khuôn viên Công viên địa chất Lý Sơn - Sa Huỳnh. Đây là tuyến du lịch phía Đông với tên gọi “Bí ẩn nơi đảo thiêng”. Với 30 điểm di sản địa chất, văn hóa đan xen và tích hợp lẫn nhau như: vách đá Hang Cau, miệng núi lửa Thới Lới, Giếng Tiền…; đảo Lý Sơn còn là nơi lưu giữ nhiều vết tích của cư dân Sa Huỳnh 2.500 năm trước. 
         Những năm gần đây, Lý Sơn hấp dẫn du khách từ vẻ đẹp hoang sơ đến cuộc sống chân chất, hiền hòa của cư dân miền biển. Du lịch cộng đồng homestay luôn được du khách lựa chọn để trải nghiệm. Đến nay, huyện đảo Lý Sơn có hơn 60 homestay, chất lượng ngày càng nâng cao. Anh Lê Văn Lợi, chủ homestay ở xã An Vĩnh, huyện Lý Sơn cho hay: nhiều gia đình ở Lý Sơn trở nên khấm khá nhờ mô hình du lịch cộng đồng này: “Tôi đầu tư phòng điều hòa máy lạnh homestay. Đưa đón, ăn uống, mua vé tại nhà, thuận tiện cho khách nên khách rất vui lòng. Khi khách đến, mình đón tại cảng đưa về nhà. Khi khách yêu cầu tham quan các điểm ở Lý Sơn, gia đình phục vụ hết mình cho khách.”

Công viên địa chất Lý Sơn - Sa Huỳnh rộng 4.600 km2, trong đó hơn 2.000 km2 đất liền với khoảng 900.000 người dân sinh sống trải dài 9 huyện, thành phố. Các nhà khoa học xác định có khoảng 90 di sản chọn lọc nằm trên 4 tuyến hội tụ trong Công viên địa chất Lý Sơn - Sa Huỳnh. Ban Quản lý Công viên địa chất Lý Sơn - Sa Huỳnh chú trọng thành lập các hợp tác xã du lịch dựa trên những đặc trưng của địa phương. Qua đó, khai thác thế mạnh từng khu vực, thu hút người dân tham gia phát triển du lịch cộng đồng. Ông Nguyễn Minh Trí, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi cho biết: địa phương đang tập trung phát triển du lịch bền vững gắn với cộng đồng:“Ngành du lịch khuyến khích các mô hình hợp tác xã, người dân làm du lịch, hạn chế nhà doanh nghiệp bên ngoài đầu tư vào. Đặc điểm du khách muốn gì, cần gì thì đều có sự chia sẻ thông tin. Người dân sẽ làm. Không ai là người bảo vệ tốt nhất công viên địa chất bằng chính những người dân ở đó nhưng nếu họ chỉ bảo vệ mà không thu được lợi gì thì sự nhiệt tình của họ chắc chắn sẽ bị mai một.”

        Ông Guy Martini, Chủ tịch hội đồng Công viên địa chất toàn cầu, kiêm Tổng thư ký Mạng lưới công viên địa chất toàn cầu cho rằng, tỉnh Quảng Ngãi cần thành lập trung tâm thông tin, tổ chức các hoạt động cộng đồng tại các điểm tham quan để người dân cùng tham gia khai thác gắn với bảo tồn: “Một trong những sứ mệnh quan trọng của Công viên địa chất toàn cầu của UNESCO đó là sự phát triển cho cộng đồng, làm sao để cuộc sống người dân ngày càng tốt hơn. Tỉnh Quảng Ngãi cần phải kết nối cộng đồng gắn với công viên địa chất, làm cho cuộc sống của họ tốt hơn, thu nhập cao hơn, giữ được nghề truyền thống. Những giá trị đấy rất quí./.”