Ăt đhị 2 n’đăh k’ruung Cổ Chiên liêm pr’hay, vel gạch k’ool Vĩnh Long ting bơơn p’ma moon năc đhăm k’tiêc k’ool bhrông đhị vel đong apêê chr’hoong Long Hồ lâng Mang Thit lâng thành phố Vĩnh Long. K’rơ bhâu đong bhrợ gạch, bhrợ k’ool ăt c’chăl đh’rưah n’juôi ch’ngai lâh 30 km. Tơợ ch’ngai, apêê đong boh k’ool pr’hoọm bhrông r’dợ dưr n’leh.

Moot lum vel k’ool, t’mooi vêy bơơn lêy đợ bh’rợ bhrợ t’vaih bh’nơơn k’ool bhrôông.  K’tiêc rang pa dzooc tơợ bhuông ooy đông bhrợ têng lâng băng chuyền lâng bơơn pac ting c’bhuh. Năc ting cr’đơơng âng pr’đươi, năc apêê  bhrợ k’ool hr’luc k’tiêc ting cơnh z’hai la lay âng đay. Đhêêng cơnh bh’rợ t’vaih pr’đhang năc choom vêy tr’pang têy z’hai t’bach âng apêê họa sĩ, đong cooch booc. Apêê pr’đhang bơơn bhrợ t’vaih lâng khung thạch cao za nươr ting pr’đhang. Âi vêy pr’đhang năc n’toh khuôn thạch cao, xang n’năc vêy in. Coh bh’rợ in, apêê đoo đươi dua k’tiêc cha đị ooy khuôn. Ma nưih bhrợ năc cha đị k’tiêc ooy ting t’clăh, x’ría năc p’têêt pa zum muy ooy. Bh’nơơn xang bêl in, cha đị đơc pa gooh năc vêy ha dợ bhlêh khuôn lâng đơơng bhrợ ta t’lir. Bh’rợ n’nâu bhrợ đoọng ha x’ră âng pr’đươi ta boh liêm ghit lâh lâng bhrợ pa dưr  chr’năp âng bh’nơơn. A noo Lê Văn Hiền muy cha năc bhrợ ăt coh chr’val An Phước, chr’hoong Mang Thít năc ma nưih buôn đương boh đoọng năl:“A hêê k’đêêng đoọng u cach, dang 36 tiếng đồng hồ năc vêy ta hơ, n’đhang công ta hơ tr’xin. Ha dnag ta hơ  la lâh u đơơh năc buôn u hư. Ha dnag vêy pr’hoọm u bhrộ năc choom, t’coó xơợng u xul bong bong năc choom ă.”

Râu chr’năp năc muy k’ool Cổ Chiên a năm vêy, đợ bh’nơơn k’ool thô căh vêy pr’hoọm, n’đhang công dưr vaih bhrông luc lâng bhooc pa bhlâng liêm la lay. Năc tu râu đâu âi bhrợ t’vaih ha k’ool Cổ Chiên, Vĩnh Long muy râu liêm pr’hay pa bhlâng la lay năc căh vêy k’ool đhị ooy vêy. Năc tu cơnh đêêc năc đh’nơc “ Dhăm k’tiêc k’ool bhrông” âi bơơn dưr vaih.

Bh’rợ bhrợ têng k’ool âi xay bhrợ bh’rợ tr’nêng ha k’zêt cha năc pa bhrợ vêy pa chô yêm têê lâng năc đhị bhrợ t’vaih đợ ma nưih vêy têy z’hai g’lăng, lưch loom lâng bh’rợ. Bh’nơơn âng vel bh’rợ âi vaih đhị apêê k’tiêc k’ruung châu Âu, Châu Mỹ, Châu Úc lâng muy bơr k’tiêc k’ruung châu Á cơnh: Hàn Quốc, Đài Loan, Hồng Kông ( Trung Quốc), Nhật Bản... A noo Trương Tấn Nghĩa, muy c’la đong bhrợ k’ool coh thành phố Vĩnh Long đoọng năl:“Vel âng cu l’lăm a hay căh vêy k’ool năc muy vêy gạch a năm. A cu đơơng t’moot bhrợ lêy liêm choom k’ool c’moo 1997. 2 c’moo lâh n’năc, moot c’moo 2000 năc vêy vaih râu t’mêê dưr k’rơ, thị trường đươi dua dhị thị trường châu Âu.”

Bh’rợ bhrợ gạch, k’ool coh Vĩnh Long âi vaih đanh dâng 100 c’moo a hay lâng pa dưr k’rơ tơợ apêê c’moo 2007-2008. Prang tỉnh Vĩnh Long moot bêl bhrơợng vêy dâng 2.800 ta pêêh âng lâh 1.300 đong bhrợ têng gạch ngói lâng k’ool mỹ nghệ đơơng pa câl ooy k’tiêc k’ruung n’lơơng, xay bhrợ t’vaih bh’rợ tr’nêng ha k’zêt r’bhâu ma nưih pa bhrợ. Đhêêng cơnh bh’rợ k’ool mỹ nghệ đơơng pa câl ooy k’tiêc k’ruung n’lơơng, coh vel đong tỉnh vêy dâng 800 ta pêêh âng k’noọ 130 đong bhrợ têng.

N’đhơ cơnh đêêc, xooc đâu tu thị trường ta tâng đh’rưah lâng bh’rợ tr’zêêng lâng muy bơr k’tiêc k’ruung coh zr’lụ, chr’năp pr’đươi lâng ma nưih pa bhrợ dưr bâc, bâc ta pêêh k’ool âi ta păt oih, muy bơr xooc pa bhrợ công pa bhrợ căh lâh ta luôn. Đợ apêê ngai âi bơơn lêy đợ c’moo k’rơ âng bh’rợ, ting bhui har lâng bh’rợ, năc zêng lêy chơớ hơơ ta u loom. A noo Nguyễn Ngọc Huy, muy c’la đong bhrợ k’ool coh Măng Thít xay truih: “Bêl dzợ u bhrơợng k’rơ bhuông luh moot đơơng âng pr’đươi năc m’bắh bâc, pa bhlâng bâc  ma nưih pa bhrợ. Vêy đong năc vêy k’ha riêng cha năc, căh âi dap ma nưih in. Bâc ngai dưr ta clơ đươi vêy bhrợ bh’rợ n’nâu. Nâu câi công nhân đhêêng dzợ bơr pêê zêt hơớ. Acu pa chăp bhrợ căh vêy râu pa chô, nâu câi năc t’bhlâng zư đơc bh’rợ, a cu bhrợ bhr’lậ pa xiêr zên đươi dua  động băn công nhân, tu muy bơr cha năc âi ting a đay lâh 10 c’moo đâu.”

Đoọng bhrợ pa dưr cớ vel bh’rợ k’ool, Sở Công thương Vĩnh Long âi pa chăp ch’mêêt lêy liêm choom đề tài khoa học cấp tỉnh “ Ta pêêh boh p’têêt pa zum Vĩnh Long” bơơn Bộ Khoa học lâng Công nghê xay moon lâng pay đoọng bằng p’tôc t’vaih. Công nghệ boh t’mêê âi tơơp đơơng bhrợ lêy. Râu liêm choom âng ta pêêh boh p’têêt pa zum t’piing lâng ta pêêh năc bơơn xay bhrợ bhr’lậ c’bhuh brung brăng liêm crêê lâng môi trường. Công nghệ boh cơnh đâu năc bhrợ têng liêm buôn lâng yêm têêm lâh, bơơn pa xiêr râu cr’pân lâng độc hại cơnh lâng công nhân boh. T’cooh Phạm Tư Phương, Giám đốc Sở Công thương tỉnh Vĩnh Long đoọng năl:“Ngành công thương vêy k’rong xay bhrợ apêê quy hoạch, apêê đề án âng ngành đoọng zooi doanh nghiệp, ha dưr dal z’hai tr’zêêng, râu bơr cớ năc tr’xin tr’xăl t’mêê công nghệ, ting pâh  t’vaih apêê c’bhuh p’têêt pa zum. Ra pă năc choom p’têêt lâng bh’rợ bhrợ bhr’lậ hành chính đoọng loon đơơh xay bhrợ râu zr’năh k’đhap lum âng doanh nghiệp coh apêê pr’đơợ kinh doanh vêy crêê tươc. Apêê vel đong công choom năl ch’mêêt lêy lang bhrợ bhr’lậ quy hoạch đươi dua k’tiêc đoọng bhrợ crêê cr’noọ k’rong bhrợ coh vel đong.”

Đợ bh’nơơn tr’nơơp mă bơơn coh tr’xăl công nghệ t’mêê năc pr’đơợ chr’năp đoọng bhrợ pa dưr cớ chr’năp k’ool bhrông Vĩnh Long âi ting tr’haanh muy cr’chăl. Bhrợ t’bhưah tr’xăl công nghệ ty đanh dzang boh p’têêt pa zum, bhrợ crêê apêê quy định n’đăh k’dhơợng lêy môi trường lâng ha dưr dal c’rơ tr’zêêng âi chroi đoọng chr’năp coh bh’rợ bhrợ pa dưr bh’rợ bhrợ têng gạch, ngói đhị Vĩnh Long. Nâu đoo công năc muy coh bâc cr’noọ pa dưr tr’mông tr’meh – pr’ăt tr’nơt âng Vĩnh Long coh cr’chăl xooc đâu, chroi đoọng bhrợ tr’xăl bh’rợ tr’nêng vel bhươl, bhrợ pa dưr vel đong Vĩnh Long ting t’ngay ting ca van ca bhố./.

Mùa xuân về thăm "Vương quốc đỏ" ở Vĩnh Long

                                       Chanh Tuy

Dòng sông Cửu Long đỏ nặng phù sa hàng năm bồi đắp những cánh đồng lúa, những  vườn cây bốn mùa hoa trái và còn hình thành những mỏ đất sét quý giá cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Người Vĩnh Long đã biến đất sét thành làng nghề gạch, gốm nổi tiếng. Ven sông Cổ Chiên thuộc tỉnh Vĩnh Long những lò gạch gốm mọc lên như nấm, trông xa như những lâu đài thu nhỏ, mà nhiều người ví von là "Vương quốc đỏ". Đến vùng đất này mới thấy hết đôi bàn tay tài hoa của những nghệ nhân, những người thợ nơi này.

Nằm 2 bên bờ sông Cổ Chiên thơ mộng, làng gạch gốm Vĩnh Long từng được mệnh danh là vương quốc gốm đỏ trên địa bàn các huyện Long Hồ và Mang Thít và thành phố Vĩnh Long. Hàng ngàn lò gạch, lò gốm nằm chen chúc nhau trải dài hơn 30km.  Từ phía xa, các lò nung màu đỏ au dần hiện rõ.   

Vào thăm làng gốm, du khách sẽ có dịp nhìn thấy tận mắt những công đoạn làm nên sản phẩm gốm đỏ. Đất sét nguyên liệu chuyển từ ghe lên xưởng bằng băng chuyền và được phân loại. Tùy theo mặt hàng mà những thợ gốm pha đất theo kỹ thuật riêng. Riêng việc tạo mẫu phải có bàn tay khéo léo của những họa sĩ, nhà điêu khắc. Các mẫu gốm được tạo bằng khung thạch cao dựa theo nguyên mẫu. Có mẫu rồi đổ khuôn thạch cao, tiếp đến là in. Ở công đoạn in, thợ dùng đất ép vào khuôn. Người thợ phải ép đất vào từng mảnh, cuối cùng ráp nối dính lại thành một sản phẩm thô. Sản phẩm thô sau khi in, ép để cho ráo mới dỡ khuôn ra và cho thợ làm bóng sản phẩm bằng cách nhúng nước lau bảng chà, vuốt lên sản phẩm. Khâu này làm cho các hoa văn, họa tiết của vật nung được tỉ mỉ, tinh xảo hơn và làm tăng thêm giá trị của sản phẩm. Anh Lê Văn Hiền, một kỹ thuật viên ở xã An Phước, huyện Mang Thít chuyên khâu nung cho biết: “Mình bít lại giữ gió cho kín, khoảng 36 tiếng đồng hồ mình mới khi gió, khui gió thì cũng phải khui từ từ. Nếu khui sớm quá hàng sẽ bị hư. Nếu có màu đậm thì được, khỏ kêu bong bong thì chính.”

Điều đặc biệt thú vị là duy nhất gốm Cổ Chiên mới có những sản phẩm gốm thô không men màu, nhưng vẫn ánh lên sắc đỏ pha mốc trắng rất đặc trưng. Chính điều này đã tạo cho gốm Cổ Chiên, Vĩnh Long một vẻ đẹp rất riêng và ấn tượng mà không sản phẩm gốm nào có được. Có lẽ vì thế mà tên gọi “Vương quốc gốm đỏ” đã được hình thành.

Nghề sản xuất gốm đã giải quyết việc làm cho hàng chục ngàn lao động có thu nhập ổn định và là chiếc nôi đào tạo nên những người thợ có tay nghề cao, tâm huyết với nghề. Sản phẩm của làng nghề đã có mặt tại các nước châu Âu, châu Mỹ, châu Úc và một số nước châu Á như: Hàn Quốc, (Đài Loan, Hồng Kông Trung Quốc), Nhật Bản…Anh Trương Tấn Nghĩa, một chủ lò gốm ở thành phố Vĩnh Long cho biết: “Làng của mình trước đây không có gốm mà chỉ có gạch thôi.  Mình đưa vào thử nghiệm thành công gốm vào năm 1997.  2 năm sau vào khoảng năm 2000 thì có bước nhảy vọt, thị trường tiêu thụ tại thị trường châu Âu.”

Nghề sản xuất gạch, gốm ở Vĩnh Long hình thành từ khoảng 100 năm trước và phát triển mạnh từ những năm 2007 - 2008. Lúc cao điểm, tỉnh Vĩnh Long có khoảng 2.800 miệng lò của hơn 1.300 cơ sở sản xuất gạch ngói và gốm mỹ nghệ xuất khẩu giải quyết hàng chục ngàn lao động có việc làm ổn định. Riêng nghề gốm mỹ nghệ xuất khẩu, trên địa bàn tỉnh có khoảng 800 miệng lò của gần 130 cơ sở.

Tuy nhiên hiện nay do thị trường bão hòa cùng với việc phải cạnh tranh với một số nước trong khu vực, giá vật tư đầu vào và công lao động tăng, nhiều lò gốm đã tắt lửa, một số đang hoạt động cầm chừng. Anh Nguyễn Ngọc Huy, một chủ lò gốm ở Mang Thít tâm sự: những ai đã từng chứng kiến những năm hưng thịnh của nghề, từng buồn vui với nghề,  chắc hẳn  đều không khỏi cảm thấy nuối tiếc. “Lúc còn hưng thịnh ghe ra vào chở hàng hóa trấu rất là nhiều, rất nhộn nhịp công nhân rất đông. Cơ sở công nhân không cả trăm người, chưa tính thợ in. Nhiều người khá lên nhờ làm nghề này. Bây giờ công nhân còn vài chục. Mình nghĩ làm không có lời, bây giờ cố gắng giữ nghề, mình cải cách  bớt chi phí lại để  nuôi công nhân, vì một số người đã theo mình hơn 10 năm nay.”

Để khôi phục làng nghề gốm truyền thống, Sở Công thương Vĩnh Long đã nghiên cứu thành công đề tài khoa học cấp tỉnh  “Lò nung liên hoàn Vĩnh long” được Bộ Khoa học và công nghệ công nhận và cấp bằng sáng chế. Công nghệ nung mới đã đưa vào vận hành thử nghiệm và hoạt động. Ưu điểm của lò nung liên hoàn so với lò tròn truyền thống là xử lý được khói bụi đạt tiêu chuẩn môi trường. Công nghệ nung vận hành liên hoàn, tận dụng nhiệt nên thời gian nung ngắn, ra sản phẩm liên tục, kết quả công suất, năng suất cao hơn hơn trên 10 lần so với lò thủ công. 

Với công nghệ nung liên hoàn, suất tiêu hao trấu giảm mạnh dẫn đến chí phí sản xuất giảm 37 %, tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm. Cụ thể, tiêu hao trấu chỉ còn 150gr/viên (so với 600gr/viên trước đây).  Sử dụng công nghệ lò nung liên hoàn gạch nung chín đồng đều hơn, tỉ lệ gạch thành phẩm cao hơn. Một ưu điểm khác của lò nung liên hoàn là vận hành thuận tiện, đơn giản và an toàn hơn, giảm được sự nguy hiểm và độc hại đối với công nhân vận hành lò. Ông Phạm Tứ Phương, Giám đốc sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long cho biết:  “Ngành công thương sẽ tập trung triển khai các quy hoạch, các đề án của ngành nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, thứ hai từng bước đổi mới công nghệ, tham gia hình thành các chuỗi liên kết. Tái cơ cấu phải gắn liền với cải cách thủ tục hành chính để kịp thời giải quyết khó khăn vướng mắc của doanh nghiệp trong các điều kiện kinh doanh có liên quan. Các địa phương cũng cần chủ động rà soát và điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất để đáp ứng nhu  cầu đầu tư trên địa bàn.”

Những kết quả ban đầu đạt được trong thay đổi công nghệ mới là tiền đề quan trọng  giúp phục hồi lại thương hiệu gốm đỏ Vĩnh Long đã từng nổi tiếng một thời. Nhân rộng chuyển đổi công nghệ truyền thống sang lò nung liên hoàn, đáp ứng tốt các quy định về quản lý môi trường và nâng cao sức cạnh tranh đã góp phần quan trọng trong khôi phục ngành sản xuất gạch, ngói tại Vĩnh Long. Đây cũng chính là một trong những mục tiêu phát triển kinh tế -xã hội của Vĩnh Long trong thời kỳ hiện nay,  góp phần chuyển dịch cơ cấu ngành nghề nông thôn, xây dựng và phát triển quê hương Vĩnh Long ngày càng giàu đẹp./.