Đoọng tươc lâng vel Bon, t’mooi choom lươt lâh 40 km tơợ chr’hoong Quỳnh Nhai moot, căh cậ boọ bhuông tơợ poong Pá Uôn đâc ooy tu k’ruung Đà, tươc cr’lă t’nil trung tâm chr’hoong ty đoọng moọng lêy crâng ca coong toom đac liêm pr’hay... Pa dưr pr’đơợ n’đăh du lịch, chroi đoọng pa dzooc râu pa chô ha đha nuôr, bâc c’moo ha nua, chr’hoong, chr’val âi p’too moon, zooi đha nuôr vel bhrợ bhr’lậ đong xang, bhrợ pa dưr đhị đhêy ăt, ch’na đh’năh đoọng ha t’mooi du lịch. C’moo 2018, HTX Du lịch vel bhươl vel Bon bơơn bhrợ t’vaih, tr’nơơp vêy 10 pr’loọng ting pâh. Apêê ngai coh HTX bơơn chr’hoong bhrợ t’vaih pr’đơợ đoọng lươt la lêy, pa choom pr’đhang bh’rợ bhrợ du lịch vel bhươl coh tỉnh lâng tỉnh n’lơơng, pa choom n’đăh z’hai ăt prá, cơnh ra pă đhị đhêy ăt, bhrợ têng ch’na đh’năh. A noo Điêu Văn Vỉnh, ting pâh HTX Du lịch vel bhươl vel Bon, chr’val Mường Chiên, chr’hoong Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La xay moon: C’moo 2019, năc đhêêng cơnh pr’loọng đong a noo âi đương hơnh deh dâng 200 t’mooi, coh đêêc vêy t’mooi k’tiêc k’ruung n’lơơng:“Pr’loọng đong cu bhrợ du lịch vel bhươl 3 c’moo âi. T’mooi tươc la lêy, du lịch kiêng cha ch’na n’hâu năc a zi uh zêệ bhrợ đoọng ha t’mooi ch’na n’năc. N’đhang bâc t’mooi pa bhlâng kiêng cha ch’na ma nưih Thái cơnh Pa pỉnh tộp ( a xiu boh p’nong), a tưch mọ, apêê bhơi coh crâng, zâp râu a băng, x’roong bon, rêu toọm đac... apêê ch’na t’mooi zêng moon yêm.”

Vel Bon vêy 152 pr’loọng đha nuôr zêng năc ma nưih Thái bhooc. Tươc du lịch vel Bon, t’mooi lâh mơ bơơn đhêy ăt đhị apeê đhr’nong đong đh’rơơng, bơơn hoọm toọm đac puih Bó ún, t’mooi dzợ bơơn đh’rưah lâng dha nuôr đhị đêêc ting uh zêệ lâng cha đăh apêê ch’na âng acoon coh, châc bơơn năl ng’cơnh luc zr’ma âng đha nuôr, chơơih pay đợ pr’hêl đoọng ha ma nưih đong tơợ apêê bh’nơơn bhrợ lâng c’rêê, ra dzul năc âng đha nuôr taanh dzăc. Zâp bêl đông n’đoo vêy bâc t’mooi tươc đhêy ăt, apêê hội viên coh HTX  năc tr’zooi đhị đhêy ăt, đh’rưah uh zêệ, pâh hơnh t’mooi bhrợ t’vaih râu bhui har lâng t’mooi. Zên đhị đhêy ăt coh apêê đong vel Bon công pa bhlâng liêm choom năc đhêêng 50 r’bhâu đồng/ cha năc năc t’mooi vêy đhêy ăt coh đhr’nong đong dh’rơơng liêm ga măc, liêm tân taach. Lâh n’năc, muy c;bhuh văn nghệ, cơnh lâng bâc  g’luh múa hat đơơng âng c’leh văn hóa Thái bhooc ta luôn bhui har bhrợ têng đoọng ha t’mooi, cơnh múa xòe, múa sạp, khắp tính tẩu... A moó Hoàng Thị Dung, Giám đốc hợp tác xã Du lịch vel bhươl vel Bon đoọng năl:“Đoọng t’đang t’pâh t’mooi du lịch bâc lâh năc HTX công vêy c’lâng bh’rợ pa dưr p’xoọng bh’rợ t’mêê đoọng ha t’mooi, bhrợ t’vaih zr’lụ băn a tưch coh bha đưn, a xiu coh a boc đoọng t’mooi lươt t’bơơn, uh zêệ coh vel. Râu bơr năc pa choom đoọng ha zâp pr’loọng đong xooc căh âi xay moon ting bhrợ têng năc dh’rưah ting pâh đoọng t’đang t’pâh bâc t’mooi du lịch tươc lâng vel. T’bhlâng brương tr’nu n’đhơ vel n’đoo công zâp pr’đơợ đoọng đương hơnh t’mooi tươc dhêy ăt.”

C’moo 2019, vel Bon âi đương hơnh k’noọ 1.000 chu t’mooi tươc đhêy ăt, cha đăh đợ ch’na âng acoon coh, hoọm toọm đac puih, chroi đoọng ooy pa dưr tr’mông tr’meh – pr’ăt tr’nơt côh vel đong. T’cooh Trần Quốc Hưng, Chủ tịch UBND chr’val Mường Chiên, chr’hoong Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La xay moon:“Chr’val công âi bhrợ t’vaih pr’đơợ đoọng vel xay bhrợ apêê pr’đhang bh’rợ ăt coh xa nay Nhà nước k’đươi năc đoo zư đơc, pa dưr đợ c’leh văn hóa acoon coh, cơnh lâng bâc c’leh liêm âng ma nưih Thái bhooc coh vel đong chr’hoong Quỳnh Nhai. Chr’val âi xay bhrợ tươc apêê vel bhươl, đh’rưah lâng vel Bon năc vêy t’bhlâng đương hơnh apêê t’mooi vêy kiêng tươc đâu bơơn năl.”

Tước Quỳnh Nhai, Sơn La lươt cha hơh coh a boc đac thủy điện, t’mooi oó ha vil pa đhêy đhị vel Bon đoọng năl p’xoọng ooy đhr’niêng bh’rợ, c’leh liêm văn hóa, công cơnh râu bhui har chăp hơnh t’mooi âng đha nuôr coh tu k’ruung Đà./.

Mùa xuân đến bản Bon trải nghiệm du lịch cộng đồng 
                                   PV Tòng Anh

  Thưa bà con và các bạn!  Bản Bon thuộc xã Mường Chiên, huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La. Đây là trung tâm hành chính của huyện lỵ Quỳnh Nhai trước kia khi chưa di dân vùng ngập thuỷ điện Sơn La. Những năm gần đây, việc phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái ở bản được chính quyền và người dân bản Bon đầu tư, thu hút ngày một nhiều du khách thập phương đến trải nghiệm du thuyền lòng hồ, lưu trú, thưởng thức ẩm thực dân tộc mang đậm nét văn hóa của người Thái trắng.         
Để đến với bản Bon, du khách có thể đi hơn 40 km từ huyện lỵ Quỳnh Nhai vào, hoặc du thuyền từ đầu cầu Pá Uôn ngược lên thượng nguồn Sông Đà, đến cột mốc trung tâm huyện cũ để chiêm ngưỡng cảnh quan sơn thuỷ hữu tình mênh mang sóng nước... Phát huy lợi thế về du lịch, góp phần tăng thu nhập cho người dân, nhiều năm qua, huyện, xã đã vận động, hỗ trợ bà con dân bản tu sửa nhà cửa, xây dựng cơ sở dịch vụ lưu trú, ẩm thực dân tộc phục vụ khách du lịch.  Năm 2018, HTX Du lịch cộng đồng bản Bon được thành lập, ban đầu có 10 hộ tham gia. Các thành viên trong HTX  được huyện tạo điều kiện cho đi tham quan, học tập mô hình làm du lịch cộng đồng trong và ngoài tỉnh, tập huấn về kỹ năng giao tiếp, cách sắp xếp phòng nghỉ, chế biến các món ăn dân tộc.  Anh Điêu Văn Vỉnh, hội viên HTX Du lịch cộng đồng Bản Bon, xã Mường Chiên, huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La chia sẻ: Năm 2019, chỉ riêng gia đình anh  đã đón khoảng 200 khách, trong đó có cả khách  quốc tế:“ Gia đình tôi làm du lịch cộng đồng 3 năm rồi. Khách đến thăm quan, du lịch muốn ăn món gì thì chúng tôi nấu phục vụ khách món đó. Nhưng phần đa du khách rất thích món ăn dân tộc Thái như pa pỉnh tộp ( cá nướng gập cả con), gà mọ, các loại rau rừng, măng rừng ( măng đắng, măng nứa, măng giang…) canh bon, rêu suối…Các món ăn du khách đều khen ngon”.

Bản Bon có 152 hộ dân đều là đồng bào người Thái trắng . Đến du lịch bản Bon, du khách ngoài được ngủ nghỉ tại các ngôi nhà sàn truyền thống, trải nghiệm dịch vụ tắm suối nước nóng thiên nhiên Bó ún, du khách còn được cùng người dân bản địa trực tiếp vào bếp nấu nướng, thưởng thức các món ăn dân tộc, tìm hiểu công thức pha chế gia vị rất đặc trưng của đồng bào, thỏa thích lựa chọn các món quà lưu niệm cho người thân từ các sản phẩm mây tre đan do chính người dân tạo nên. Mỗi dịp nhà nào có đông khách đến lưu trú, các hội viên trong HTX lại hỗ trợ nhau nơi nghỉ, cùng nấu nướng, tiếp khách tạo sự thân thiện, gần gũi. Giá cả tại các nhà lưu trú cộng đồng ở bản Bon cũng rất hấp dẫn, chỉ với 50 nghìn đồng/người là du khách có thể lưu trú trong ngôi nhà sàn truyền thống khang trang, ngăn nắp, ấm cúng.  Ngoài ra, một đội văn nghệ, với nhiều tiết mục hát múa đậm nét văn hóa Thái trắng luôn sẵn sàng biểu diễn phục vụ du khách những điệu dân ca, dân vũ như múa xoè, múa sạp, khắp tính tẩu… Chị Hoàng Thị Dung, Giám đốc hợp tác xã Du lịch cộng đồng bản Bon cho biết :“ Để  thu hút khách du lịch nhiều hơn thì HTX cũng có định hướng là phát triển thêm dịch vụ cho khách đi làm trải nghiệm cùng người dân, thành lập trang trại nuôi gà đồi, cá ao để khách tự tay bắt, nấu ăn ngay trong bản. Thứ 2 là hướng cho tất cả các hộ hiện chưa đăng ký làm dịch vụ cùng tham gia để thu hút được nhiều khách du lịch đến với bản. Phấn đấu sau này cả bản nhà nào cũng đủ điều kiện để đón khách lưu trú”.

Năm 2019, bản Bon  đã đón  xấp xỉ 1.000 lượt khách đến lưu trú, thưởng thức các món ăn dân tộc, tắm khoáng nóng tự nhiên, góp phần  vào phát triển kinh tế-xã hội ở địa phương. Ông Trần Quốc Hưng, Chủ tịch UBND xã Mường Chiên, huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La đánh giá:  “ Xã cũng đã tạo điều kiện cho bản triển khai dịch các mô hình vụ nằm trong khuôn khổ Nhà nước quy định đó là bảo tôn, phát huy những bản sắc văn hoá dân tộc, với những nét đẹp của người Thái trắng trên địa bàn huyện Quỳnh Nhai. Xã cũng đã triển khai đến các bản, cùng với bản Bon sẽ tiếp tục đón các du khách có mong muốn đến đây trải nghiệm”.

Đến Quỳnh Nhai, Sơn La du xuân trên lòng hồ thủy điện, du khách đừng quên dừng chân bản Bon để thêm hiểu về phong tục tập quán, nét  văn hoá đặc sắc, cũng như sự thân thiện mến khách của người dân nơi thượng nguồn sông Đà./.