Đoọng vêy t’ngay pa chô miền Nam 30/4/1975, pazum k’tiếc k’ruung, zập pr’loọng đông bơơn chô ắt zazum, nắc cóh l’lăm đêếc, năl mơ bấc bh’rợ tr’pác âng apêê học sinh miền Nam cóh k’tiếc Bắc, âng ta đhâm c’mor miền Bắc dưr lướt bộ đội đoọng mót zâl arọp a bhuy cóh chiến trường miền Nam. T’ngay tr’pác, k’conh – k’coon, k’díc – k’điêl, đhi- noo nắc tr’hay cắh dzợ cơnh lâng pazêng t’dzơợt đác mắt lâng pazêng râu tin đươi, xay moon nắc tr’lum cớ cóh t’ngay chiến thắng. đhalum bêl haanh déh 40 c’moo pa chô miền Nam, pazum k’tiếc k’ruung, Thu Hằng lâng Lê Thơm – PV Đài p’rá VN ơy bhrợ têng đợ bha ar xrặ lâng pr’đớc: pazêng bh’rợ tr’pác đoỌng ha t’ngay chô ắt zazum. Bha ar xrặ tr’nơớp vêy pr’đớc: Học sinh miền Nam: đợ t’ngay c’xêê ắt mamông cóh miền Bắc.

# Xang bêl Hiệp định Giơnevơ vêy ta ký kết, k’zệt r’bhâu k’coon âng đhanuôr miền Nam vêy ta đoọng lướt ooy Bắc học tập, dưr váih: m’ma bhrôông âng bh’rợ zâl arọp a bhuy zư lêy k’tiếc k’ruung lâng bhrợ pa dưr k’tiếc k’ruung cóh t’tun n’nâu. Bhr’dang xiêr ooy bhuông, zập ngai công ha dưr bơr cr’broo têy xay moon nắc 2 c’moo t’tun tr’lum cớ. Tu hiệp định Giơnevơ vêy xa nay xay moon: xang bơr c’moo nắc bhrợ têng bh’rợ tổng tuyển cử pazum k’tiếc k’ruung. Nắc râu cr’noọ gr’hoót n’nắc nắc cắh la lua u váih. Bh’rợ tr’pác nắc dưr đanh đươnh tước 21 c’moo nắc ha dợ tước t’ngay bơơn chô ắt zazum. CÓh pazêng cr’noọ ooy zr’nắh k’đháp lâng chr’nắp pr’hay, đợ t’ngay ắt mamông lâng học tập cóh k’tiếc Bắc ta luôn nắc râu la liêm pr’hay nắc đoo bêl hay cớ, zập học sinh miền Nam ta luôn lêy chr’nắp cắh dzợ cơnh.

Lấh 60 c’moo ơy, a ngắh Trần Thị Thanh Thanh, bêl ahay bhrợ Bộ trưởng, Chủ nhiệm Uỷ Ban Dân số, Gia đình lâng P’niên k’tứi VN, Chủ tịch Hội zư lêy quyền âng p’niên VN hay gít t’ngay vêy ta đoỌng lướt ooy Bắc đoọng học tập. C’moo n’nắc ahay, a ngắh thanh mơ 14 c’moo ha dợ. lướt ch’ngai vel đông, ch’ngai pr’loọng đông, manuýh bhúh xoọng, nắc ngai cắh ahay, đợ râu đêếc nắc cắh mơ ga mắc chr’nắp mơ râu cr’noọ đương rơơm, cr’noọ bh’rợ cách mạng nắc dưr váih cóh loom luônh âng pazêng p’niên, hân đhơ dzợ k’tứi. Zập ngai nắc lứch dzoóc ooy bhuông, lâng râu cr’noọ t’bhlâng bấc lấh mơ, nắc t’bhlâng học tập đoọng cóh t’tun t’ngay k’tiếc k’ruung bơơn ta pa chô nắc chô bhrợ pa dưr miền Nam. Bhuông tước ooy Cửa Hội ( Nghệ An), bấc ơl manúyh xấp xa nấp vêy pr’họm pa bhrậu, k’đhơợng líp, dzoong đương ngoọ cơnh đương hơnh déh k’coon lướt ch’ngai chô. Ooy đhr’năng n’nắc bhrợ ha a ngắh Thanh Thanh đh’rứah lâng apêê pr’zớc têêm loomn bêl g’lúh tr’nơớp lướt mót ooy zr’lụ vêy ta pa chô. Cóh cr’noọ âng a ngắh cóh xoọc đêếc, râu cr’noọ bhui har bấc lấh mơ.

Cóh cr’chăl cóh miền Nam ng’xơợng xay moon bơơn glúh ooy Bắc nắc cóh cr’noọ âng cu cóh tr’nơớp nắc bơơn lum ava Hồ, tu cơnh đêếc bhui har pa bhlâng, bơơn ắt mamông cóh t’ngay c’xêê têêm ngăn. Ha dợ râu bhui har n’nắc công crêê lâng râu ta u loomn, công cắh cơnh râu ta u loom âng manúyh ta ha, apêê đoo ren, hay cắh cơnh, râu tr’pác âng cu lâng apêê pr’zớc, thầy cô giáo, lâng thăm k’tiếc chr’nắp lâng đợ manuýh ađay ắt mamông lâng bhrợ bhiệc. râu bơr cậ nắc lêy k’er pa bhlâng apêê đoo xang bêl tập kết, nắc arọp tước z’nắh lâng cắh bơơn ắt mamông cóh pr’ắt tr’mông tự do.

Cóh t’ngay tr’nơớp tập kết, cắh ơy bơơn bhrợ têng trường lớp, đhanuôr miền Bắc hân đhơ dzợ bấc râu zr’nắh k’đháp nắc công pác đoọng ch’na. đoọng xa nấp, đương hơnh déh apêê k’coon âg đhanuôr, đồng chí miền Nam. Ắt ch’ngai pr’loọng đông, đợ apêê học sinh miền Nam ta luôn xơợng têêm ngăn, tu vêy bh’rợ zúp zooi âng đhanuôr miền Bắc. GS.TS Lê Du Phong, bêl ahay bhrợ quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội xay moon, đợ c’xêê c’moo ắt mamông cóh k’tiếc Bắc, nắc bấc chu ađoo lêy đhanuôr cha ch’na ta zêệ lâng clang nắc đoọng ch’na bhoóc ha m’ma bhrông miền Nam cha. T’ngay n’nắc ahay, công cắh choom bil bh’rợ hay pr’loọng đông cắh dzợ cơnh, hay k’conh k’căn, hay ađhi a noo, hay đhăm k’tiếc, nắc đợ học sinh miền Nam cắh ngai k’noọ nắc tông chô ooy đông. Xang n’nắc xơợng k’ăy pa bhlâng loom bêl bơơn xơợng arọp lêệng c’chêết cán bộ cách mạng, đhanuôr cóh prang miền Nam. Xoọc đêếc, nắc apêê t’bhlâng k’rơ lấh mơ, z’lấh zr’nắh k’đháp, t’bhlâng học tập đoọng ting zâl arọp a bhuy pa chô miền Nam, pazum k’tiếc k’ruung. GS.TS Lê Du Phong prá:

Khẩu hiệu ta luôn vêy ta dzông cóh pazêng lớp học âng học sinh miền Nam, khẩu hiệu cóh ra diu bêl tập thể dục ta luôn xay moon nắc: Học đoọng chô pa dưr miền Nam, đoọng ting zâl arọp a bhuiy pa chô miền Nam lâng bhrợ pa dưr miền Nam xang t’ngay giải phóng. Zập bêl cóh acọ công k’noọ cơnh đêếc lâng ngai cắh mặ bhrợ têng nắc xơợng vêy râu n’lất lâng c’la đay tu nắc vêy đhanuôr, thầy cô, Đảng, ava Hồ zúp zooi cơnh đêếc ha dợ cắh mặ ng’bhrợ têng nắc xơợng k’chít pa bhlâng. Đhị đêếc cậ nắc lêy lất lâng k’conh k’căn, đhanuôr, pr’zớc zập bêl công đương rơơm cóh miền Nam.

Bh’rợ bhrợ têng pazêng trường học sinh miền Nam cóh k’tiếc Bắc xay p’cắh cr’noọ bh’rợ t’béch cắh dzợ cơnh âng Trung ương Đảng lâng ava Hồ tu: bêl ra văng ha xa nay bh’rợ cóh đanh đươnh đoọng pa chô miền Nam lâng pazum k’tiếc k’ruung, nắc đhị râu k’đhơợng xay âng ava Hồ, Trung ương Đảng lâng Chính phủ nắc k’rang bấc pa bhlâng tước ooy bh’rợ ra văng cán bộ đoọng ha miền Nam bêl miền Nam dzợ ắt cóh chế độ lêệng c’chêết âng arọp a bhuy. Bh’rợ bhrợ t’váih pazêng trường nội trú học sinh miền Nam đoọng pa choom đợ p’niên x’dơơr, p’niên k’tứi miền Nam- ava Hồ đớc nắc: m’ma bhrôông – nắc muy lang manúyh ta béch g’lăng đoọng zúp zooi ha miền nam cóh c’xêê c’moo zâl arọp a bhuy lâng bhrợ pa dưr miền Nam xang bêl ta pa chô. Cắh muy mơ đêếc, pazêng trường học sinh miền Nam cóh k’tiếc Bắc vêy ta bhrợ t’váih nắc đoọng lêy râu tin đươi ooy bơơn ta pa chô ooy c’rơ crêê cơnh âng acoon manuýh grơơ k’rơ. T’coóh Phạm Đức Lượng, bêl ahay bhrợ Phó Tổng biên tập báo Nhân dân xay moon:

Trường học sinh miền nàm pay pa choom đợ lang manuýh chr’nắp ha Đảng. Đợ lang manuýh choom pa bhlâng ng’tin đươi đoọng k’đhơợng bhrợ đợ bh’rợ chr’nắp. tr’nơớp nắc râu k’rang lêy, xa nay crêê cơnh, ta béch g’lăng âng Đảng lâng ava Hồ nắc manuýh bha lâng, Ngành giáo dục ơy đoọng pazêng apêê thầy cô choom bhlâng đoọng bhrợ bh’rợ pa dưr acoon manúyh. Râu pêê cậ nắc c’la học sinh miền Nam t’bhlâng bấc lấh mơ. Cóh cr’chăl n’nắc ahay, bấc ngai lớp 7, lớp 8 nắc t’bhlâng ta bơơn mót ooy Đảng cóh nhà trường.

C’moo 1975, miền Nam bơơn ta pa chô, pazêng học sinh miền Nam vêy ta đoọng chô cớ ooy vel đông đoọng học tập, pa bhrợ, muy bơr cha nắc nắc ắt cóh Bắc bhrợ bhiệc lâng bơơn k’díc k’điêl. Bh’rợ đơơng âng học sinh ga mắc pa bhlâng cóh lịch sử vêy ta xay moon nắc liêm choom cóh pêê râu xa nay: pa choom acoon manuýh, bh’rợ giáo dục lâng xa nay bh’rợ pa choom cóh đanh đươnh. Trường học sinh miền Nam cóh k’tiếc Bắc vêy ta bhrợ cóh 21 c’moo ( tơợ 1954 – 1975), râu đêếc nắc công đợ c’xêê c’moo c’bhú học sinh miền Nam ắt cóh đhr’năng ch’ngai bhúh xoọng. Nắc đoo bêl hay cớ, apêê đoo ta luôn chắp hơnh bêl bơơn học tập lâng bơơn ắt mamông cóh pr’ắt tr’nông da dêr âng đhanuôr miền Bắc lâng nắc ơy vêy đợ râu chrooi đoọng crêê cơnh đoọng ha t’ngay pa chô miền Nam, pazum k’tiếc k’ruung cóh c’moo 1975./.