Nâu năc m’ma a’ọc tăm pa chô bh’nơơn dal, lêệ yêm, doọ lâh vaih pr’luh. Cơnh đêếc, bhrợ cơnh ooy đoọng chơih pay m’ma liêm lâng băn pa chô bh’nơơn dal. Đhanuôr lâng pr’zơc nắc chơơc năl coh c’nặt t’ruih “Xay moon cơnh choom  bhrợ cha” t’ngay đâu.

Cơnh chơih pay m’ma băn

A’ọc vêy c’rơ cha groong pr’luh liêm choom, buôn cha cha, buôn ma mông cơnh lâng zập đhr’năng, pa bhlầng nắc đhị bhưah bhaih, aih l’thai. Bêl chơih pay m’ma a’ọc, đhanuôr năc pa ghit đoo p’nong vêy a’ọc k’tứi, hoọng tih, đha đhưa đhậu, da dêl pậ, xoóc nhar, đa đâh lâng pa bhlầng năc vêy pr’họom tăm lalay âng đoo. Đhanuôr hêê năc lêy chơih pay m’ma a’ọc đhị pa câl ta nih, năl ghit tu tơơm m’ma a’ọc.

Bhrợ c’rọol

Đoọng băn a’ọc tăm, bh’rợ c’rọol năc c’nặt k’rang bhrợ đoọng crêê cơnh. Cơnh lâng m’ma a’ọc nâu, c’rọol năc bhrợ đơơng chr’năp lalay.

Lalăm, tu a’ọc loih ma mông coh zr’lụ k’tiếc bhưah bhaih, aih l’thai năc bêl bhrợ c’rọol băn a’ọc tăm, đhanuôr hêê pa ghit bhrợ đhị k’tiếc dal, bhưah, zooi a’ọc vêy pr’đơợ dưr pậ liêm.

C’rọol lêy bhrợ chr’tôp, bhlưa apêê c’rọol bhrợ tr’đăn, bhlưa apêê c’rọol zăng bhưah đoọng a’ọc tặ p’răng. Lâh mơ, đhanuôr choom bhrợ muy a bóc đác k’tứi coh tang, zooi a’ọc choom họom, ặt.

Cơnh k’rang băn

Đhơ a’ọc tăm buôn cha cha ha dợ đoọng đoo dưr pậ liêm năc đhanuôr hêê pa ghit tước đhr’năng âm cha âng a’ọc. Bêl cơnh âm cha căh tệêm ngăn năc a’ọc buôn boọ pr’luh, pa bhlầng năc pr’zuôh.

Ch’na bh’năn a’ọc tăm pazêng vêy zập rau bhơi, ngô, a’rong… Lâh mơ, đhanuôr choom pa xoọng men ủ vi sinh NN1 đoọng bhrợ chêện ch’na, zooi a’ọc cha liêm choom lâh. Bêl đoọng a’ọc cha, đhanuôr hêê lêy pác 2 chu lâng đợ ch’na mơ glặp cơnh lâng ruh c’moo âng a’ọc.

Cha groong pr’luh cr’ay

Cr’noọ bh’rợ bhrợ cha tơợ băn a’ọc tăm cung buôn căh pa chô bh’nơơn ha dang bọo pr’luh. Tu cơnh đêêc, đhanuôr hêê pa ghit lêy c’lâng bh’rợ k’rang lêy đoọng liêm ghit, tệêm ngăn c’rơ a’ọc.

Bêl ơy băn, đhanuôr câl bha ar xrặ đoọng cha mêệt đhr’năng a’ọc, t’ngay c’xêê tiêm cha groong pr’luh cr’ay,… ha dang bơơn lêy a’ọc leh vaih căh liêm cơnh c’xu năc đhanuôr hêê đâh chơơc năl hau cr’ay đoọng pa dưah đâh loon, oọ đơc vaih pr’luh trơơi bấc ooy.

Đhanuôr lâng pr’zơc da dêr! Pazêng c’moo đăn đâu, băn a’ọc tăm năc cr’noọ bh’rợ bhrợ cha vêy bấc ngai coh da ding ca coong chơih pay, lêy bhrợ pa dưr. Rau liêm choom âng cr’noọ bh’rợ nâu năc bh’nơơn pa chô dal. A’ọc tăm pa câl vêy chr’năp dal lâh lâng a’ọc lơơng, doọ buôn vaih pr’luh, tu cơnh đêêc pa chô bh’nơơn ha ma nưih băn liêm choom.

Lâh mơ dzợ, lêệ a’ọc tăm vêy thị trường kiêng đươi bấc lâh tu lêệ yêm, đha hum, dinh dưỡng bấc lâh, liêm choom cơnh đhr’năng đươi dua âng đhanuôr. Nâu năc ch’na  a yêm, vêy chr’năp kinh tế dal, chroi k’rong pa dưr pr’ặt tr’mông âng đhanuôr vel đong.

Cơnh lâng rau liêm choom lalua ta nih lâng pr’đơợ ha dưr c’rơ, cr’noọ bh’rợ băn a’ọc tăm năc chroi k’rong chr’năp ooy bhiệc pa dưr pr’ặt tr’mông đhanuôr vel đong, pa dưr dal pr’ặt tr’mông đhanuôr lâng pa dưr pr’đơợ bh’rợ bhrợ ha rêê đhuôch ha dưr đanh mâng đoọng ha k’tiếc k’ruung hêê. Năc a hêê pa zưm têy t’bhlầng bhrợ têng cr’noọ bh’rợ nâu đoọng đh’rưah pa chô bh’nơơn liêm dal./.

KỸ THUẬT CHĂN NUÔI HEO ĐEN BẢN ĐỊA

Những năm gần đây, nhiều hộ dân ở các xã miền núi thành phố Đà Nẵng chọn nuôi heo đen bản địa để phát triển kinh tế. Đây là giống heo cho chất lượng thịt ngon, năng suất cao mà lại ít bị dịch bệnh. Vậy làm thế nào để chọn giống và chăn nuôi heo đen hiệu quả.

Cách chọn giống

Heo đen có sức đề kháng tốt, không kén thức ăn, dễ nuôi, dễ thích nghi với mọi điều kiện sống, nhất là những nơi rộng rãi, thoáng mát. Khi chọn giống eo, bà con cần chú ý lựa chọn những con có đầu nhỏ, lưng thẳng, ngực sâu, hông to, lông mịn, nhanh nhẹn và đặc biệt là có màu đen đặc trưng. Tốt nhất bà con nên lựa chọn giống heo ở những cơ sở uy tín, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.

Xây dựng chuồng trại

Để chăn nuôi heo đen, khâu xây dựng chuồng trại cần được quan tâm đúng mức. Với giống heo này, chuồng cần được thiết kế mang đặc trưng rất riêng.

Trước hết, do quen sống trong môi trường tự nhiên nên khi xây chuồng nuôi heo đen, bà con cần chú ý đến việc lựa chọn địa điểm sao cho đảm bảo rộng rãi, thoáng mát, giúp heo có điều kiện sinh trưởng, phát triển tốt nhất.

Chuồng nuôi cần có mái che, các chuồng liền kề nhau, có khoảng trống giúp heo có thể có không gian sưởi nắng. Ngoài ra, bà con có thể thiết kế một hồ nước nhỏ trong sân, giúp heo có thể tắm và vui chơi.

Chế độ chăm sóc và nuôi dưỡng

Mặc dù heo đen không kén ăn nhưng để chúng phát triển tốt bà con nên chú ý đến chế độ dinh dưỡng cho heo. Khi chế độ ăn uống cho heo không đảm bảo, heo sẽ dễ mắc bệnh, nhất là tiêu chảy.

Thức ăn cho heo đen gồm có các loại rau xanh, ngô, sắn… Ngoài ra, bà con có thể bổ sung men ủ vi sinh NN1 để làm chín thức ăn tự nhiên, giúp heo hấp thụ thức ăn tốt nhất. Khi cho heo ăn, bà con nên chia thành 2 bữa với lượng thức ăn cân đối với độ tuổi heo.

Phòng bệnh trong chăn nuôi heo đen

Mô hình phát triển kinh tế từ chăn nuôi heo đen có thể thất bại nếu heo mắc phải dịch bệnh. Do đó, bà con cần có kế hoạch chăm sóc rõ ràng để đảm bảo sức khỏe cho heo một cách tốt nhất.

Khi bắt tay vào việc chăn nuôi, bà con cần sắm một cuốn sổ để theo dõi tình trạng heo, lịch tiêm phòng, lịch tẩy giun… Nếu phát hiện heo có dấu hiệu bất thường, bà con cần tìm hiểu bệnh để chữa trị kịp thời, tránh tình trạng dịch bệnh lây lan trên diện rộng.

Những năm gần đây, chăn nuôi heo đen là mô hình phát triển kinh tế được nhiều người dân miền núi lựa chọn. Ưu điểm nổi bật của mô hình này chính là hiệu quả kinh tế cao. Heo đen có giá thành bán cao hơn so với các giống heo khác, ít mắc bệnh tật, tỷ lệ hao hụt thấp, do đó mang lại lợi nhuận hấp dẫn cho người chăn nuôi.

Hơn nữa, thịt heo đen được thị trường ưa chuộng bởi chất lượng thơm ngon, giàu dinh dưỡng, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao của người dân. Đây là sản phẩm đặc sản, có giá trị kinh tế cao, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Với những lợi ích thiết thực và tiềm năng phát triển to lớn, mô hình chăn nuôi heo đen sẽ góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế địa phương, nâng cao đời sống người dân và xây dựng nền nông nghiệp bền vững cho đất nước. Hãy chung tay đẩy mạnh áp dụng mô hình này để cùng nhau gặt hái thành công./.