Bhiệc pa zưm pa dưr pa xơc tơơm chr’noh chr’năp lalay lâng xa nay bh’rợ zâp chr’val mưy bh’nơơn pr’đươi năc ơy lâng xoọc bhrợ pr’đơợ lươt t’mêê, zooi đoọng đhanuôr zr’lụ k’coong ch’ngai pa dưr dal bh’nơơn pr’dươi, chr’năp pr’đươi, pa dưr zên bơơn bhrợ, pa xiêr đha rưt nhâm mâng

Đợ t’ngay nâu, lươt truih c’lâng chô ooy zâp chr’val da ding k’coong đăh Tây tỉnh Quảng Ngãi, tơợ Kon Plông tươc Măng Đen, tươc ooy cung bơơn lêy bhươn cà phê bhưah liêm, vaih bâc p’lêê, xoọc đương mưy hân noo bơơn bhrợ t’mêê. Tơơm cà phê ơy lâng xoọc vaih năc tơơm chr’noh bha lâng đơơng chô bh’nơơn liêm dal coh zr’lụ da ding k’coong nâu. Bơơn lêy râu liêm choom âng tơơm cà phê Arabica, bâc đhanuôr ơy xăl tơợ choh ha roo, a’rong căh liêm choom đoọng choh pa dưr tơơm chr’noh nâu. Amoó Y Trang, mưy ooy đợ manưih choh bhrợ tơơm cà phê Arabica k’noọ 20 c’moo đâu coh chr’val Măng Đen moon, pr’loọng đông amoó choh bhrợ k’noọ 4ha Arabica. Ting lêy lâng choh cà phê Robusta, cr’liêng pr’đươi căh liêm chr’năp, ha dợ zên pa chô âng cà phê Arabica năc bâc lâh mơ. Ha dợ lâng zâp râu tơơm chr’noh cơnh ha roo, a’rong năc tơơm cà phê Arabica la lua lêy năc tơơm chr’noh zooi đoọng đhanuôr dưr bhrợ cha k’van:

“Tơơm cà phê mơ mưy c’moo năc bơơn bhrợ mưy chu. Tơơm cà phê, lâh mơ năc cà phê Arabica, bh’nơơn pr’đươi căh bâc lâng cà phê Robusta, hân đhơ cơnh đêêc năc chr’năp pa câl âng Arabica bâc lâh mơ, lâng zên câl mơ 60 r’bhâu đồng đhị mưy ký năc choom bhlâng. Ha dang cơnh bêl ahay, đhanuôr lâh mơ choh ha roo, a’rong pa chô zên mơ 20 ực, lâh mơ năc 30 ực zâp c’moo, ha roo năc vêy zâp mơ cha. Năc ha dang pa dưr pa xoọng tơơm cà phê vêy bơơn zên liêm choom lâh. Đông ngai bhrợ liêm cung bơơn 200-300 ực đồng zâp c’moo; ha dợ bhrợ m’bứi cung vêy mơ 50 tươc 100 ực đồng zâp c’moo, lêy liêm choom lâh mơ choh a’rong”.

Cr’chăl đợ thương hiệu cà phê Arabica, Măng Đen dzợ vêy bâc tơơm chr’noh, bh’nơơn pr’đươi bha lâng lơơng âng đơơng đhị zâp siêu thị, nhà hàng coh prang k’tiêc k’ruung cơnh: Bhơi r’veh k’tiêc chrộ, clang Nhật, k’đậc Nhật, hồng dòn... Đợ c’moo đăn đâu, ta mooi chô chi ơh coh Măng Đen ting bâc lâh mơ, bhiệc p’têêt pa zưm bh’nơơn pr’đươi chr’năp lalay ơy vaih lâng du lịch vêêl đông vêy bơơn chính quyền vêêl đông pa bhlâng k’rang lêy. Căh mưy đhêy đhị bhiệc bhrợ lâng pa câl bh’nơơn pr’đươi cơnh bele lơơng, bâc doanh nghiệp, hợp tác xã lâng đhanuôr ơy năl cơnh bhrợ pa dưr xa nay t’ruih đoọng zâp bh’nơơn pr’đươi ooy du lịch lêy cha mêêt. Ooy đâu, ta mooi n’jưah câl đươi râu yêm chr’năp, n’jưah chơơc lêy năl tơơm riah bh’nơơn pr’đươi, lêy cha mêêt c’lâng bhrợ têng lâng năl lêy đợ râu chr’năp liêm văn hoá âng zâp bh’nơơn pr’đươi.

T’cooh Nguyễn Trọng Sơn, Phó Bí thư Đảng uỷ chr’val Măng Đen moon, vêêl đông xoọc vêy 50 bh’nơơn pr’đươi ta moon năc pr’đươi OCOP. Chr’val xoọc pa zưm pa dưr liêm choom pr’đươi, bhrợ liêm xang mẫu mã, bhrợ pa dưr thương hiệu lâng bhrợ t’bhưah thị trường đoọng ha zâp bh’nơơn pr’đươi OCOP. Lâng moon đợc c’lâng bh’rợ ooy c’moo đâu pa dưr pa xơc pa xoọng tơợ 2 tươc 3 bh’nơơn pr’đươi OCOP năc a’têh. Đh’rưah lâng nâu, chr’val t’bhlâng zư lêy zâp bh’nơơn pr’đươi OCOP ơy vêy ta moon, lêy pay đợ bh’nơơn pr’đươi liêm choom đoọng pa dưr hạng, ting bhr’dzang bhrợ liêm crêê lâh mơ cơnh râu k’đươi moon âng thị trường:

“Xọoc đâu, azi pa zưm k’rong bhrợ ooy zâp bh’nơơn pr’đươi bha lâng; zooi đoọng bhrợ ha cơnh bh’nơơn pr’đươi âng đhanuôr vêy bh’nơơn pr’đươi bâc, liêm choom, pa gluh ooy thị trường pa câl choom. Xọoc đâu zâp hợp tác xã coh đâu p’têêt pa zưm lâng đhanuôr âng đơơng pr’đươi ooy zâp siêu thị coh Đà Nẵng, TP.Hồ Chí Minh cung bâc. Azi xay moon liêm dal zâp bh’nơơn pr’đươi đoọng vêy zooi đoọng liêm ghit zâp bh’nơơn pr’đươi. Pr’đươi OCOP zâp c’moo zêng bhrợ, xoọc vêy lâh 50 pr’đươi. Azi xoọc lêy pay đợ pr’đươi bha lâng vêy đhr’năng pa dưr pa xơc liêm choom đoọng pa dưr hạng. Ghit lêy cơnh cà phê xoọc ơy bhrợ pa dưr thương hiệu, lâh 200ha. Râu 2 năc bơr pêê râu tơơm cha p’lêê đhị k’tiêc chrộ, hồng giòn, ga lộc Bắc, bhơi r’veh k’tiêc chrộ, dzar bi, dâu tây, k’đậc Nhật, clang Nhật...”.

Ha dợ ting cơnh t’cooh Đặng Đình Toán, Phó Chủ tịch UBND chr’val Kon Plong, vêêl đông nâu xoọc vêy 17 bh’nơơn pr’đươi OCOP bơơn 3 sao. Đọong pa dưr liêm choom xa nay bh’rợ zâp chr’val 1 bh’nơơn pr’đươi, chính quyền chr’val xoọc xay bhrợ bâc c’lâng bh’rợ pa dưr k’rơ xăl tơơm chr’noh, pa dưr pa xơc tơơm chr’noh bha lâng p’têêt pa zưm lâng xa nay bh’rợ zâp chr’val mưy bh’nơơn pr’đươi đoọng pa dưr dal bh’nơơn pr’đươi, bhrợ pa xoọng pr’ăt tr’mung, pa dưr pa liêm zên bơơn bhrợ ha đhanuôr:

“Chr’val xoọc pa zưm xăl bhrợ k’rơ đăh tơơm chr’noh, bh’năn băn; xăl đợ tơơm chr’noh căh lâh chr’năp đoọng choh đợ tơơm chr’noh liêm glặp lâng pr’đơợ plêệng k’tiêc coh vêêl đông. Ghit lâh, azi pa zưm k’rơ ooy 2 tơơm chr’noh bha lâng năc tơơm chè lâng cà phê k’tiêc chrộ; râu bơr năc pa zưm pa dưr pa xơc zâp râu tơơm cha p’lêê chr’năp dal”.

Xang bêl pa zưm, tỉnh Quảng Ngãi vêy 65 chr’val zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong. Bhiệc pa zưm lâng bhrợ t’bhưah đhị zr’lụ hành chính ơy bhrợ liêm buôn đoọng ha ngành nông nghiệp Quảng Ngãi. Tước đâu, prang tỉnh ơy vêy 350 bh’nơơn pr’đươi OCOP, pa zêng 2 bh’nơơn pr’đươi bơơn hạng 5 sao, 16 pr’đươi 4 sao lâng 332 pr’đươi 3 sao. T’cooh Hồ Trọng Phương, Giám đốc Sở Nông nghiệp lâng Môi trường tỉnh Quảng Ngãi moon, lêy bhrợ pa dưr đợ râu liêm choom tơợ zâp cr’chăl lăm, ngành Nông nghiệp xoọc lêy cha mêêt đhr’năng la lua, xay moon liêm ghit zâp pr’đơợ plêệng k’tiêc đoọng moon ooy Tỉnh uỷ lâng UBND tỉnh pa gluh zâp cơ chế, chính sách liêm glặp:

“Azi vêy đợ zr’lụ choh cà phê k’tiêc chrộ, zr’lụ choh Mắc Ca. Lâh mơ vêy bâc râu liêm choom đoọng pa dưr zâp pr’đươi OCOP. Azi xọoc lêy cha mêêt đhr’năng la lua đoọng vêy số liệu lâng năl ghit đhr’năng plêệng k’tiêc đoọng moon ooy tỉnh pa gluh zâp cơ, chính sách liêm glặp pa dưr ha rêê đhuôch nhâm mâng, ooy đâu vêy pr’đươi OCOP. Azi vêy xay moon bhrợ pa liêm đoọng zâp đhanuôr la lua bơơn đươi râu liêm choom bhlâng tơợ đợ bh’nơơn pr’đươi âng đay bhrợ t’vaih”./.

GẮN CÂY TRỒNG CHỦ LỰC VỚI OCOP, HƯỚNG ĐI BỀN VỮNG CHO ĐỒNG BÀO VÙNG CAO

Tận dụng lợi thế về điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu ôn hòa, những năm gần đây, đặc biệt là sau khi sắp xếp đơn vị hành chính mới, các địa phương vùng núi phía Tây tỉnh Quảng Ngãi đã đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Việc gắn kết phát triển cây trồng đặc trưng với chương trình Mỗi xã 1 sản phẩm đã và đang tạo ra hướng đi mới, giúp đồng bào vùng cao nâng cao năng suất, giá trị sản phẩm, cải thiện thu nhập, giảm nghèo bền vững

Những ngày này, đi dọc các xã miền núi phía Tây tỉnh Quảng Ngãi, từ Kon Plông đến Măng Đen, đến đâu cũng thấy những vườn cà phê bạt ngàn xanh thẫm, trĩu quả, chờ vụ thu hoạch mới. Cây cà phê đã và đang trở thành cây trồng chủ lực cho hiệu quả kinh tế cao ở vùng miền núi này. Nhận thấy triển vọng của cây cà phê Arabica, nhiều bà con đã chuyển dần từ trồng lúa, mì kém hiệu quả sang trồng loại cây này. Chị Y Trang, một trong những người gắn bó với cây cà phê Arabica gần 20 năm nay ở xã Măng Đen chia sẻ, gia đình chị canh tác gần 4ha Arabica. So với cà phê Robusta, sản lượng hạt không bằng nhưng giá trị kinh tế mang lại của cà phê Arabica thì cao hơn hẳn. Còn nếu so với các loại cây trồng truyền thống như lúa, mì thì cây cà phê Arabica thực sự là cây giúp bà con vươn lên làm giàu:

“Cây cà phê trung bình 1 năm mình thu hoạch 1 lần. Cây à phê, đặc biệt hạt cà phê Arabica, sản lượng không nhiều bằng cà phê Robusta, nhưng bù lại, giá trị kinh tế của Arabica cao hơn khoảng gấp đôi, với giá thu mua phổ biến khoảng 60.000 đồng/kg khá là tốt. Nếu như trước đây, người dân chủ yếu canh tác lúa, mì với thu nhập tầm khoảng  mười mấy triệu cho tới 20 triệu cùng lắm là 30 triệu đồng  mỗi năm, lúa thì vừa đủ ăn. Cho nên nếu phát triển thêm cây cà phê thì đạt thu nhập tốt. Nhà làm  tốt cũng được 200 - 300 triệu đồng mỗi năm; còn làm trung bình cũng được 50 đến 100 triệu đồng, mỗi năm, thì nó sẽ tốt hơn trồng cây mì”.

Bên cạnh thương hiệu cà phê Arabica, Măng Đen còn sở hữu nhiều cây trồng, sản phẩm chủ lực khác cung ứng tại các siêu thị, nhà hàng trên cả nước như: Rau hoa xứ lạnh, khoai lang Nhật, bí Nhật, hồng dòn…Những năm gần đây, lượng khách du lịch đến Măng Đen ngày càng tăng, việc liên kết giữa sản phẩm đặc trưng với du lịch cộng đồng được chính quyền địa phương đặc biệt quan tâm. Thay vì chỉ dừng ở việc sản xuất và tiêu thụ nông sản đơn thuần, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân đã biết xây dựng câu chuyện cho từng sản phẩm thông qua du lịch trải nghiệm. Qua đó, du khách vừa mua được đặc sản, vừa tìm hiểu được nguồn gốc nguyên liệu, trực tiếp trải nghiệm quy trình sản xuất và tiếp cận giá trị văn hóa phía sau mỗi sản phẩm.

Ông Nguyễn Trọng Sơn, Phó Bí thư Đảng ủy xã Măng Đen cho hay, địa phương hiện có 50 sản phẩm được công nhận sản phẩm OCOP. Xã đang tập trung nâng cao chất lượng, hoàn thiện mẫu mã, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường cho các sản phẩm OCOP. Đồng thời đặt kế hoạch trong năm nay phát triển thêm từ 2 đến 3 sản phẩm OCOP 3 sao trở lên. Cùng với đó, xã tiếp tục duy trì các sản phẩm OCOP đã được công nhận, lựa chọn những sản phẩm có tiềm năng để nâng hạng, từng bước đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường:

“Hiện nay, chúng tôi đang tập trung đầu tư vào các sản phẩm chủ lực nhất; hỗ trợ để làm sao sản phẩm của bà con có sản lượng lớn, có chất lượng, ra thị trường thì tiêu thụ được. Hiện nay các hợp tác xã trên này liên kết với bà con đưa sản phẩm vào các siêu thị ở Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh cũng nhiều. Chúng tôi cũng đánh giá từng sản phẩm một để có hỗ trợ chuyên sâu từng sản phẩm. Sản phẩm OCOP hàng năm đều làm, hiện có hơn 50 sản phẩm. Chúng tôi hiện đang lựa chọn những sản phẩm chủ lực có khả năng phát triển tốt để nâng hạng. Cụ thể như cà phê hiện đã xây dựng được thương hiệu rồi, trên 200 ha. Thứ 2 là một số cây ăn quả xứ lạnh, hồng giòn, mận Bắc, rau hoa xứ lạnh, cà chua bi, dâu tây, bí Nhật, khoai lang Nhật..”

Còn theo ông Đặng Đình Toán, Phó Chủ tịch UBND xã Kon Plong, địa phương này hiện có 17 sản phẩm OCOP đạt tiêu chuẩn 3 sao. Để phát huy hiệu quả chương trình Mỗi xã 1 sản phẩm, chính quyền xã đang triển khai nhiều giải pháp đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển cây trồng chủ lực gắn với chương trình Mỗi xã 1 sản phẩm để nâng cao giá trị sản phẩm, tạo thêm sinh kế, cải thiện thu nhập cho người dân

“Xã đang tập trung chuyển đổi mạnh về cơ cấu cây trồng, vật nuôi; chuyển những cây trồng không có giá trị kinh tế sang những cây trồng kinh tế phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ những ở địa bàn. Cụ thể, chúng tôi tập trung mạnh vào 2 cây trồng chủ lực là cây chè và cây cà phê xứ lạnh; thứ hai là tập trung phát triển các loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao”

Sau sáp nhập, tỉnh Quảng Ngãi có 65 xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Việc sáp nhập và mở rộng không gian hành chính đã tạo lợi thế cho ngành nông nghiệp Quảng Ngãi. Tính đến nay, toàn tỉnh đã có 350 sản phẩm OCOP, bao gồm 2 sản phẩm đạt hạng 5 sao, 16 sản phẩm 4 sao và 332 sản phẩm 3 sao. Ông Hồ Trọng Phương, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi cho biết, kế thừa những thành quả từ các giai đoạn trước, ngành Nông nghiệp đang tiến hành rà soát thực tế, đánh giá kỹ lưỡng các điều kiện khí hậu, thời tiết để tham mưu Tỉnh ủy và UBND tỉnh ban hành các cơ chế, chính sách phù hợp.

“Chúng tôi có những vùng trồng cà phê xứ lạnh, vùng trồng Mắc Ca. Ngoài ra có rất nhiều lợi thế, tiềm năng để phát triển các sản phẩm OCOP. Chúng tôi đang rà soát, đi kiểm tra thực tế để có số liệu và nắm bắt kỹ thực tế thời tiết, khí hậu để tham mưu tỉnh ban hành các cơ, chính sách phù hợp phát triển nông nghiệp bền vững, trong đó sản phẩm OCOP. Chúng tôi sẽ tham mưu triển khai thực hiện để làm sao các chủ thể, người dân thực sự hưởng lợi tối đa từ chính sản phẩm của mình làm ra,”./.