Đhơ cơnh đêêc, k’tiếc coh da ding ca coong buôn đhr’đấc, ha dang boo năc rau liêm choom coh mặt k’tiếc lưch loong. Đoọng pih bhung bơơn bh’nơơn dal, pr’zơc năc lêy bhrợ ghit cơnh đâu:

1. Ra văng k’tiếc lâng pa liêm zr’lụ choh

Pa liêm k’tiếc lâng cha groong k’tiếc liêm loong ooy lơơng: Pa tih k’tiếc, bhrợ cơnh bh’nơơc chuôr đoọng zư liêm đác lâng phân doọ choom loong.

Pêch boọng choh: Coh k’tiếc bôl, oọ pêch la lâh đhậu. Pêch boọng đhậu bhưah 60x60x50cm.

G’bur phân: Lalăm choh 20-30 tngay, luuc pa lilêm k’tiếc lâng 10kg-15kg êệ bh’năn ơy đơc đanh, 0,5kg-1kg lân, 0,2kg-0,5kg, vôi bột khử trùng lalăm choh 15-30 t’ngay.

2. Pr’đơợ chơih pay tơơm m’ma

Tơơm m’ma: Pay choh tơơm chiết căh cợ tơơm ghép c’rơ liêm, crêê m’ma pih bhung t’viêng a yêm.

Tơơm dal 60-80cm, bha lâng pậ tơợ 1-1,5cm, vêy 2-3 đoong cấp muy dưr liêm lâng riah thứ cấp tệêm ngăn.

3. Cơnh choh:

Đợ bấc lâng bhlưa: Bhlưa zập tơơm tơợ 4m-5m (ma mơ lâng bhlưa 400-500 tơơm/ha) lêy cơnh đhr’năng đhr’đấc lâng k’tiếc liêm mốp cơnh ooy năc choh đoọng glặp.

Bhlưa choh: Choh m’ma coh m’pâng boọng, g’lâp k’tiếc tước m’pâng bầu, ch’đị pa nhâm k’tiếc đhiêr đêêc lâng n’lọt n’loong zư pa nhâm tơơm m’ma oọ crêê đhí bhrợ c’lâm.

Zư liêm m’ma: Pay n’jăng đơc đanh căh cợ hi la g’bur ooy tơơm lâng tưới đác đoọng dzệp tơợ ơy choh xang.

4. K’đhơợng pa liêm đác lâng đhr’năng dzệp dzong

C’bhuh pr’đươi tưới đác: Ra lăp pr’đươi tưới đác k’bơch (tưới tơơm/tưới phun đh’rưah lâng tự động). K’tiếc coh da ding đâh u gooh c’cọ, pa bhlầng năc coh hân noo cha noọng pưih.

Pa liêm t’nơơm: Pay n’jăng căh cợ plum bạt đoọng zư tơơm pih bhung (ch’ngai tơợ tơơm chăp mơ 10-15cm).

Choh bhơi cha groong k’tiếc hooi: Choh bhơi Vetiver căh cợ bhơi xuyến chi đhị bôl đoọng zư k’tiếc, cha groong loong dinh dưỡng.

5. Phân bón lâng dinh dưỡng

T’đui phân hữu cơ: k’tiếc coh da ding căh cợ k’tiếc mốp. Zập c’moo năc pa xoọng 20-30kg êệ a tưch/k’roọc căh cợ phân đơc đanh t’ngay pa zưm lâng tri Trichoderma đoọng ha zập tơơm pậ.

Pa xoọng Trung – vi lượng: K’tiếc bôl buôn căh zập canxi, Meagie, Boron, Kẽm. Năc phun pa xoọng đăh hi la căh cợ g’bur tơơm ting cr’chăl oọ đoọng xrăh pô, p’lêê lâng p’lêê cr’đooh.

Phân NPK: G’bur mơ zập ting cr’chăl (bêl tơợp choh, bêl vaih pô, băn p’lêê lâng tơợ ơy pa chô bh’nơơn).

6. Cơnh đh’leh đoong, t’vaih đoong lâng pa liêm pô

T’vaih đoong: Oọ đoọng đoong dal dưp 3m đoọng liêm choom  k’rang lêy lâng oọ crêê boo đhí bhrợ c’lâm tu k’tiếc bôl.

Paliêm pô: Lalay lâng zr’lụ đồng bằng pa hooi đác lâng bhiệc dziếu lưch đác tơợ bh’nậ z’rooh đác, coh  k’tiếc da ding nắc hêê bhrợ cơnh đâu:

Pa đhêy tưới đác tơợ 20-30 t’ngay mọot hân noo cha noọng đoọng tơơm vaih pô.

Xang đêêc năc tưới dzêệp cớ pa zưm lâng g’bur phân đoọng pô gluh bâc.

7. Cha groong bha ruy pa hư

Chr’năp âng k’tiếc bôl năc k’tiếc buôn loong bêl boo, gooh gooi bêl cha noong lâng đác hooi đâh bhlầng, ha dang vêy đhị k’đong đác năc buôn vaih pr’luh. Nâu kêi năc cơnh năl c’bhuh bha ruy

Bha ruy pa hư bha lầng, đoong: Luuc đác vôi lâng za nươu k’chêệt bha ruy tưới ooy tơơm lâng đoong ga măc 2-3 chu/c’moo đoọng k’chêệt doọ choom cheh cr’liêng. Ta luôn cha mêệt lêy, ha dang crêê pa hư bha lầng năc k’chêệt bha ruy nhuum căh cợ tiêm za nươu đhị boọng n’nặc.

Bha ruy pa hư p’lêê: Leh lơi p’lêê crêê bha ruy pa hư lâng k’rong tập lơi đợ p’lêê xrăh ha rộ dưp k’tiếc. Plum p’lêê lâng t’nôm buôn đươi tơợ ơy boong p’lêê mơ 1 c’xêê, lalăm plum năc tưới dầu khoáng.

Bha ruy lâng zập coon nạ pa hư: đh’leh đoong oọ đơc m’bhộc nhuum chăt đh’rưah. Phun cha groong lâng dầu khoáng căh cợ chế phẩm sinh học bêl m’bhộc nhuum chăt 1-2cm.

Đhanuôr hêê pa ghit! Choh pih bhung coh k’tiếc da ding năc bhrợ c’lâng ch’hooi đác liêm oọ đoọng nong đác bêl pleng boo. Vước vôi đhiêr t’nơơm tơợp hân noo boo lâng đươi êệ bh’năn đơc đanh lâng chế phẩm vi sinh Trichederma đoọng cha groong tri pr’luh.

Jưah lâng đêêc, đhanuôr cung ta luôn đhleh lơi đoong ga măc, đoong crêê bha ruy pa hư đoọng oọ lâh bấc đoong, pa xiêr đhr’năng dzệp dzong lâng t’vaih tri pr’luh dưr vaih./.

KỸ THUẬT TRỒNG VÀ CHĂM SÓC CÂY BƯỞI DA XANH TRÊN ĐẤT NÚI

Trồng bưởi da xanh trên đất núi hoàn toàn có thể mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội nhờ ưu thế thoát nước tốt, hạn chế ngập úng. Tuy nhiên, đất đồi núi thường có độ dốc cao, dễ rửa trôi và tầng đất mặt mỏng. Để bưởi đạt năng suất và chất lượng cao, bạn cần tuân thủ kỹ thuật chuẩn dưới đây:

1. Chuẩn bị đất và thiết kế vườn

Làm đất và chống xói mòn: San gạt nhẹ, tạo các bậc thang để giữ nước và phân bón không bị rửa trôi.

Đào hố trồng: Trên đất đồi, không nên đào hố quá sâu. Kích thước hố phổ biến khoảng 60 x 60 x 50cm.

Bón lót: Trước khi trồng 20–30 ngày, trộn đều lớp đất mặt với 10kg – 15kg phân chuồng hoai mục, 0,5kg – 1kg lân, 0,2kg – 0,5kg vôi bột khử trùng trước khi trồng 15 – 30 ngày

2. Tiêu chuẩn chọn cây giống

Loại cây: Chọn cây chiết hoặc cây ghép khỏe mạnh, đúng giống bưởi da xanh đặc sản.

Kích thước: Cây giống cao 60 – 80cm, đường kính thân từ 1 – 1,5cm, có 2–3 cành cấp một phát triển tốt và rễ thứ cấp ổn định.

3. Kỹ thuật trồng cây:

Mật độ và khoảng cách: Khoảng cách giữa các cây từ 4m – 5m (tương đương mật độ 400 – 500 cây/ha) tùy độ dốc và độ phì nhiêu của đất.

Cách trồng: Đặt bầu cây vào giữa hố, lấp đất ngang mặt bầu, nén chặt xung quanh và cắm cọc cố định để cây không bị gió lay gốc.

Tủ gốc giữ ẩm: Dùng rơm rác mục hoặc lá cây phủ gốc và tưới nước đẫm ngay sau khi trồng.

4. Quản lý nước và giữ ẩm

Hệ thống tưới: Lắp đặt hệ thống tưới tiết kiệm (tưới gốc/tưới phun mưa bán tự động). Đất núi rất nhanh khô, đặc biệt trong mùa khô.

Che phủ gốc: Dùng cỏ khô, rơm rạ, hoặc bạt phủ chuyên dụng để che phủ gốc bưởi (cách gốc 10–15 cm).

Trồng cỏ chống xói mòn: Trồng cỏ Vetiver hoặc cỏ xuyến chi ở băng đồi để giữ đất, chống rửa trôi chất dinh dưỡng.

5. Phân bón và Dinh dưỡng

Ưu tiên phân hữu cơ: Đất núi hay bị bạc màu. Mỗi năm cần bổ sung 20–30 kg phân gà/bò nở hoặc phân hoai mục kết hợp nấm Trichoderma cho mỗi cây trưởng thành.

Bổ sung Trung - Vi lượng: Đất đồi thường thiếu Canxi, Magie, Boron, Kẽm. Cần phun bổ sung qua lá hoặc bón gốc định kỳ để tránh rụng hoa, rụng quả và nứt quả.

Phân NPK: Bón cân đối theo từng thời kỳ (kiến thiết, ra hoa, nuôi quả và sau thu hoạch).

6. Kỹ thuật Tỉa cành, Tạo tán và Xử lý ra hoa

Tạo tán: Khống chế chiều cao cây dưới 3 m để thuận tiện chăm sóc và tránh gió bão quật ngã trên địa hình đồi.

Xử lý ra hoa: Khác với vùng đồng bằng siết nước bằng cách rút cạn kênh rạch, trên đất núi bạn xử lý bằng cách:

Ngừng tưới nước từ 20–30 ngày vào mùa khô để cây phân hóa mầm hoa.

Sau đó tưới đẫm trở lại kết hợp bón phân kích ra hoa.

7. Phòng trừ sâu hại bệnh: Đặc thù đất núi thường dốc, dễ xói mòn, khô hạn vào mùa nắng và thoát nước nhanh nhưng nếu cục bộ đọng nước sẽ dễ phát sinh nấm bệnh. Dưới đây là các biện pháp cụ thể cho từng nhóm sâu bệnh

Sâu đục thân, đục cành: Quét nước vôi đặc kết hợp pha thuốc trừ sâu vào gốc và cành lớn 2-3 lần/năm để diệt xén tóc đẻ trứng. Thường xuyên kiểm tra, phát hiện lỗ đục có mùn cưa thì dùng gai mây luồn tiêu diệt sâu non hoặc bơm thuốc và bít kín lỗ.

Sâu đục trái: Tỉa trái định kỳ, thu gom và tiêu hủy trái bị hại hoặc rụng dưới đất. Tiến hành bao trái bằng túi chuyên dụng sau khi đậu quả khoảng 1 tháng, trước khi bao có thể phun kết hợp dầu khoáng.

Sâu vẽ bùa và rầy, rệp chích hút: Tỉa cành tập trung để cây ra đọt non đồng loạt. Phun phòng bằng dầu khoáng hoặc chế phẩm sinh học khi lộc non dài 1-2 cm

Bà con cần lưu ý! Trồng bưởi trên đất núi cần thiết kế rãnh thoát nước tốt tránh ngập úng cục bộ mùa mưa. Bón vôi bột quanh gốc vào đầu mùa mưa và sử dụng phân chuồng ủ hoai mục với chế phẩm vi sinh Trichoderma để đối kháng nấm bệnh.

Cùng với đó, bà con cũng thường xuyên  cắt bỏ các cành già cỗi, cành sâu bệnh bên trong tán để tạo độ thông thoáng, giảm độ ẩm cục bộ hạn chế nấm mốc phát triển./.