Đhị zr’lụ 18, phường Sóc Trăng, TP. Cần Thơ, t’cooh Lâm Se, 64 c’moo, acoon coh Khmer, năc mưy ooy đợ manưih liêm chr’năp cơnh đêêc. Căh mưy liêm choom lâng bh’rợ bhrợ ha roo liêm choom, t’cooh dzợ k’đươi a’cọ đăh đươi dua bhuông păr căh vêy manưih lái đoọng phun zanươu zư lêy tơơm chr’noh, pa dưr pa xơc bh’rợ pa câl n’jăng ha roo lâng bhrợ dịch vụ cơ giới đăh ha rêê đhuôch, pa chô zên k’ha riêng ực đồng, bhrợ đoọng bhiệc bhrợ ha bâc apêê pa bhrợ đhị vêêl đông

Lêy đhăm ruộng choh ha roo ch’noọng c’loọt 1ha t’mêê cha bêêt, ha roo xoọc chặt vaih liêm, t’cooh Lâm Se moon, lâng bhuông păr cha bêêt bhrợ, mơ ooy cr’chăl 1 giờ năc vêy bhrợ xang, ha dợ bêl lăm ahay t’cooh bil bâc giờ pa bhrợ vêy choom bhrợ liêm xang:

“Ha dang lêy cha bêêt lâng têy năc ha roo ma t’gơn căh liêm, ha dợ cha bêêt bhrợ lâng máy năc liêm ma mơ. Dọo vêy đhị ta lơi, đhị m’bứi đhị bâc. 10 công n’năc ha dang phun 40 ký năc k’dâng 1 giờ năc xang, dáp lâng cr’chăl n’toh ha roo ooy máy dzợ”.

Bơơn lêy đhr’năng ta bhưch manưih pa bhrợ coh vêêl đông ting t’ngay ting bâc, ha dợ k’tiêc bhrợ têng âng pr’loọng đông nặc bhưah, cr’chăl đâu pêê c’moo, t’cooh Lâm Se k’rong câl bơr bhuông păr phun zanươu lâng pa zêng zên k’dâng 700 ực đồng. Tr’nơợp năc lêy câl đươi coh đông, xang nặc bhrợ dịch vụ đoọng đhanuôr coh vêêl đông lêy vặ đươi.

T’cooh Lâm Se đoọng năl, bhiệc đươi dua bhuông păr căh vêy manưih lái vêy đơơng chô bâc râu liêm choom. Manưih pa bhrợ doọ dzợ lêy k’đhơợng pa đăn lâng zanươu zư lêy tơơm chr’noh, bhrợ pa xiêr râu căh liêm crêê ooy c’rơ tr’mung, k’miah bâc zên prặ k’đươi manưih bhrợ lâng cr’chăl t’ngay bhrợ têng, lâng pa dưr liêm choom đăh bhiệc zêl cha groong pr’luh cr’ay:

“Râu tu bhrợ acu lươt câl bhuông păr phun zanươu năc tu châc lêy manưih phun zanươu căh loon đơơh. Râu bơr năc căh vêy buôn bơơn châc manưih pa bhrợ. Tu cơnh đêêc, pr’loọng đông zi tơợp câl bhuông păr phun zanươu nâu lâng phân bón đoọng cha groong pr’luh cr’ay lâng g’rưy coh ha roo. Ting cơnh acu lêy, tơợ bêl tơợp câl đươi tươc đâu cung liêm choom. Tr’nơợp, bhrợ liêm đơơh, crêê cơnh cr’noọ âng đay. Ha dang bêl vaih pr’luh cr’ay, g’rưy pa hư năc lêy phun mưy chu lêy ha roo dưr vaih liêm cớ. Dọo dzợ vaih pr’luh cr’ay, vaih g’rưy dzợ”.

Căh vêy mơ đêêc a’năm, t’cooh dzợ k’rong câl pa xoọng xoót m’bhị ha roo, pêê máy puôn n’jăng, bơr máy cày lâng bâc pr’đươi pr’rua buôn đươi dua ooy bh’rợ tr’nêng. Vêy đươi dua đợ máy móc liêm ma mơ, zêng 8ha k’tiêc bhrợ têng âng pr’loọng đông lâng bâc đhị k’tiêc âng đhanuôr zr’lụ đâu vêy choh bhrợ liêm buôn, doọ lâh đươi bâc manưih pa bhrợ, ha dợ cung têêm ngăn pa chô bh’nơơn.

Mưy ooy đợ râu bhrợ liêm choom đoọng ha t’cooh Lâm Se năc tr’xăl lêy choh bhrợ m’ma ha roo ST bhrộ. Xang bêl lươt lưm lêy apêê lơơng choh bhrợ, bh’nơơn pa chô bâc, lâh mơ năc mặ zâng lâng bâc râu pr’luh cr’ay, tơơm ha roo griing nhâm, ha dợ cr’liêng cha nêêh ST bhrộ cung đha hưm yêm.

Chô ooy vêêl đông, t’cooh lêy choh m’ma ha roo ST bhrộ nâu zêng ooy đợ đhị k’tiêc âng pr’loọng đông, k’đươi moon pa xoọng bâc pr’loọng đhanuôr đh’rưah ting choh bhrợ lâng pa zêng k’tiêc bhưah 250 công. Bh’nơơn pa chô tơợ tơợp hân noo tr’nơợp choh bhrợ năc lêy liêm choom, vêy doanh nghiệp ký moon câl pay zêng. Ha dợ hân noo choh ha ọt ha pruôt t’mêê đâu, bh’nơơn pa chô k’dâng 8 tấn đhị mưy ha, zên pa câl hân đhơ vêy tr’xăl, năc lâng 6.400 đồng đhị mưy ký, ha dợ pa chô cung vêy lâh 20 ực đồng đhị mưy ha:

“Acu lêy cha mêêt m’ma ha roo nâu năc vêy lêy bh’nơơn pa chô liêm bâc; pa câl cung bâc zên lâh mơ ha roo lơơng. Tu cơnh đêêc, pr’loọng đông zi lêy choh pa dưr m’ma ha roo nâu, c’moo đâu cung dzợ choh bhrợ m’ma ha roo nâu”.

Căh mưy bhrợ cha k’van tơợ choh ha roo, t’cooh Lâm Se dzợ bơơn lêy râu liêm choom đăh bh’nơơn pr’đươi ha rêê ruộng. Xang zâp hân noo bơơn bhrợ, căh dzợ och lơi n’jăng cơnh lăm ahay, t’cooh câl máy k’rong puôl đợc lâng pa câl n’jăng ha roo nâu.

Đợ c’moo hanua, zâp bêl moot hân noo ha ọt ha pruôt, đông bhrợ pa câl âng t’cooh vêy câl pay lâng puôl đợc k’dâng 100 r’bhâu pa nuôl n’jăng ha roo zâp c’moo, đơơng pa câl ooy bâc vêêl đông coh cr’loọng lâng coh ngoai thành phố cơnh Vĩnh Long, Đồng Nai. Zâp pa nuôl n’jăng nâu vêy đơơng chô zên mơ 10 - 15 r’bhâu đồng:

“Bêl lăm tơợp bhrợ acu lêy đhị zâp tỉnh lơơng cơnh Trà Vinh ty apêê lươt ooy đâu bhrợ, apêê bhrợ đhị măt đay, ha dợ bêl đêêc coh đâu căh ơy ngai bhrợ. Xang năc acu cha mêêt lêy apêê bhrợ pa chô zên cung bâc. Năc pr’loọng đông zi vêy tơợp lêy bhrợ tơợ đêêc tươc đâu, c’moo đâu tươc ặ 7 c’moo ơy”.

Tơợ choh bhrợ ha roo pa zưm lâng pa câl n’jăng, bhrợ đăh dịch vụ ha rêê đhuôch, zâp c’moo pr’loọng đông t’cooh Lâm Se vêy pa chô zên mơ 600 - 700 ực đồng. Lâh mơ, bh’rợ nâu dzợ bhrợ đoọng bhiệc bhrợ ta luôn ha lâh 20 apêê pa bhrợ coh vêêl đông lâng zên pa chô mơ 300 - 500 r’bhâu đồng zâp t’ngay.

Tơợ râu liêm choom đăh lêy đươi dua khoa học kỹ thuật tươc cr’noọ bh’rợ bhrợ cha ting c’lâng hàng hoá ga măc liêm, t’cooh Lâm Se ơy vaih mưy manưih liêm chr’năp coh đhanuôr Khmer đăh bh’rợ pân k’noọ pân bhrợ, grơơl nhool xăl t’mêê c’lâng bhrợ cha đoọng pa dưr pr’ăt tr’mung pr’loọng đông. Đợ bh’rợ bhrợ cha liêm choom âng t’cooh căh mưy đơơng chô zên bơơn bhrợ têêm ngăn, năc dzợ bhrợ clan bhưah cr’noọ bh’rợ bhrợ cha liêm choom cơnh xoọc đâu, pa dưr bhiệc đươi dua máy móc ooy đăh bhrợ ha rêê đhuôch coh vêêl đông./.

 NGƯỜI NÔNG DÂN KHMER

LÀM GIÀU TỪ TƯ DUY ĐỔI MỚI

Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp đang từng bước chuyển mìnhtheo hướng hiện đại, nhiều nông dân đã mạnh dạn ứng dụng khoa học kỹ thuật, cơ giới hóa vào sản xuất nhằm nâng cao năng suất, giảm chi phí và gia tăng lợi nhuận. Tại khu vực 18, phường Sóc Trăng, TP. Cần Thơ, ông Lâm Se, 64 tuổi, người dân tộc Khmer, là một trong những nông dân tiêu biểu. Không chỉ thành công với mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, ông còn tiên phong ứng dụng máy bay không người lái vào phun thuốc bảo vệ thực vật, phát triển nghề kinh doanh rơm và làm dịch vụ cơ giới nông nghiệp, cho lợi nhuận hàng trăm triệu đồng và tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương

Nhìn cánh đồng lúa Hè Thu 1ha vừa mới sạ, lúa mọc đều, ông Lâm Se cho biết, với chiếc máy bay gieo sạ, chỉ trong thời gian khoảng 1 giờ đồng hồ sẽ hoàn tất, điều mà trước đây ông phải mất nhiều giờ lao động thủ công mới thực hiện được.

"Nếu mình sạ tay thì lúa nó chồng chất lên nhau, còn sạ bằng máy thì nó đều tăm tắp. Nó không có chỗ bị sót, không chỗ ít, chỗ nhiều mà đều nhau như vậy. 10 công đó nếu mà phun (sạ) 40 kg thì tầm khoảng 1 giờ là xong, tính cả thời gian mình đổ lúa vào máy nữa."

Nhận thấy tình trạng thiếu hụt lao động nông thôn ngày càng gia tăng, trong khi diện tích sản xuất của gia đình khá lớn, cách đây ba năm, ông Lâm Se mạnh dạn đầu tư hai máy bay phun thuốc với tổng kinh phí khoảng 700 triệu đồng. Ban đầu phục vụ sản xuất của gia đình, sau đó ông mở rộng làm dịch vụ cho bà con nông dân trong vùng.

Ông Lâm Se cho biết, việc ứng dụng máy bay không người lái đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Người lao động không còn phải trực tiếp tiếp xúc với thuốc bảo vệ thực vật, giảm ảnh hưởng đến sức khỏe, tiết kiệm đáng kể chi phí nhân công và thời gian sản xuất, đồng thời nâng cao hiệu quả trong phòng trừ sâu bệnh.

“Nguyên nhân tôi đi mua cái drone (máy bay phun thuốc) phun thuốc đó là vì mình tìm người phun thuốc không kịp thời gian. Thứ hai nữa là tìm không ra người, hoàn toàn không có nhân công luôn. Chính vì thế nên gia đình tôi mới bắt đầu sắm cái drone phun thuốc và phân bón để phòng ngừa bệnh tật và sâu bọ trên lúa. Theo như tôi bắt đầu mua về sử dụng đến nay thì thấy kết quả là: Thứ nhất, nó làm nhanh chóng, kịp thời, đúng ý mình. Lợi ích quan trọng là khi có bệnh dịch hay các loại côn trùng, sâu bọ khác nhau, mình chỉ cần phun một lần là lúa của mình trở lại tốt tươi bình thường. Hết sạch bệnh tật, hết sạch sâu hại."

Không dừng lại ở đó, ông còn đầu tư thêm hai máy gặt đập liên hợp, ba máy cuộn rơm, hai máy cày cùng nhiều thiết bị phục vụ sản xuất nông nghiệp. Nhờ cơ giới hóa đồng bộ, toàn bộ 8ha đất sản xuất của gia đình và nhiều diện tích đất của người dân xung quanh được canh tác thuận lợi, giảm nhiều công lao động nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả kinh tế cao.

Một trong những quyết định mang tính bước ngoặt của ông Lâm Se là chuyển đổi sang sản xuất giống lúa ST tím. Cơ duyên đến với giống lúa này bắt nguồn từ một chuyến tham quan thực tế do cá nhân ông tìm hiểu. Sau khi tận mắt chứng kiến hiệu quả sản xuất, ông đặc biệt ấn tượng với khả năng chống chịu sâu bệnh, cây cứng và chất lượng hạt gạo cao của lúa ST tím.

Trở về địa phương, ông mạnh dạn đưa toàn bộ diện tích đất gia đình vào sản xuất giống ST tím, đồng thời vận động thêm nhiều hộ dân cùng tham gia với tổng diện tích khoảng 250 công đất. Kết quả, ngay từ vụ đầu tiên đã mang lại tín hiệu tích cực khi sản phẩm được doanh nghiệp ký kết bao tiêu. Riêng vụ Đông Xuân vừa qua, năng suất đạt khoảng 8 tấn/ha, giá bán tuy có biến động mạnh, chỉ với 6.400 đồng mỗi kg, nhưng lợi nhuận thu được cũng trên 20 triệu đồng/ha.

“Do tôi theo dõi cái giống lúa này thì thấy: Thứ nhất, sản lượng mà mình thu hoạch được rất cao; lại bán được giá cao hơn lúa bình thường của mình nữa. Chính vì vậy nên gia đình tôi mới đồng lòng làm giống lúa này, và năm nay vẫn tiếp tục làm giống lúa đó như cũ”.

Không chỉ làm giàu từ cây lúa, ông Lâm Se còn nhìn thấy tiềm năng kinh tế từ phụ phẩm nông nghiệp. Sau mỗi vụ thu hoạch, thay vì đốt bỏ rơm như trước đây, ông đầu tư máy móc thu gom và hình thành vựa kinh doanh rơm quy mô lớn.

Những năm qua, vào mỗi vụ Đông Xuân, cơ sở của ông thu mua và cuộn khoảng 100 nghìn cuộn rơm mỗi năm, cung cấp cho nhiều địa phương trong và ngoài thành phố, như Vĩnh Long, Đồng Nai. Bình quân mỗi cuộn rơm mang lại lợi nhuận từ 10 đến 15 nghìn đồng.

“Hồi lúc trước khi bắt đầu làm, tôi có thấy người ta ở các tỉnh ngoài, như ở tỉnh Trà Vinh (cũ) người ta đến đây làm, người ta thu hoạch ngay trước mắt mình luôn, trong khi lúc đó chưa có ai ở đây làm cả. Rồi tôi theo dõi xem thử thì thấy người ta làm có thu nhập cao. Vì thế nên gia đình tôi, ba cha con mới bắt đầu làm suốt từ đó đến nay, năm nay nữa là năm thứ 7 rồi”.

Từ sản xuất lúa kết hợp kinh doanh rơm, làm dịch vụ nông nghiệp, mỗi năm gia đình ông Lâm Se thu về tổng lợi nhuận từ 600 đến 700 triệu đồng. Đặc biệt, mô hình còn tạo việc làm thường xuyên cho hơn 20 lao động địa phương với mức thu nhập bình quân từ 300 đến 500 nghìn đồng mỗi ngày.

Từ sự nhạy bén trong tiếp cận khoa học kỹ thuật đến tư duy sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ông Lâm Se đã trở thành tấm gương tiêu biểu trong đồng bào Khmer về tinh thần dám nghĩ, dám làm, mạnh dạn đổi mới để phát triển kinh tế gia đình. Những mô hình sản xuất hiệu quả của ông không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định mà còn góp phần lan tỏa tư duy sản xuất hiện đại, thúc đẩy quá trình cơ giới hóa nông nghiệp ở địa phương./.