Nâu đoo năc bh’nơơn bh’rợ vêy bơơn ooy cr’chăl đanh lêy bhrợ đh’rưah, pa zưm c’rơ âng zêng hệ thống chính trị lâng zâp lang đhanuôr, lâh mơ năc đhanuôr Khmer vêy tươc 65% coh prang chr’val

Đhị vêêl Sa Văng, chr’val Đôn Châu, mưy c’lâng bhrợ t’mêê xoọc r’dợ tơợp dưr vaih đhị zr’lụ k’tiêc buôn choh bhrợ ha roo pa tơợ ahay. Hội Nông dân chr’val lâng chính quyền vêêl đông ơy k’đươi moon đhanuôr bhrợ pa dưr chi hội bh’rợ tr’nêng, tr’xăl đhị k’tiêc bhrợ cha ha roo căh liêm choom đoọng lêy choh chanh doọ vêy cr’liêng.

Anoo Lý Thanh Tùng, năc mưy ooy đợ manưih tr’nơợp lêy zươc bhrợ bh’rợ nâu. Bâc c’moo lăm ahay, anoo đoọng apêê coh vêêl đông vặ bhrợ ruộng, dzợ zư đợc lâh 7.000 mét vuông k’tiêc đoọng choh bhơi r’veh lâng băn k’rooc. Hân đhơ cơnh đêêc, choh bhơi r’veh n’jưah bil bâc c’rơ bh’rợ zư lêy, n’jưah căh choom lêy bhrợ pa xoọng bh’rợ thợ xây âng anoo buôn bhrợ. Bêl Hội Nông dân chr’val k’đươi moon lêy choh chanh doọ vêy cr’liêng, anoo Tùng ơy châc lêy năl đăh c’lâng choh bhrợ, thị trường pa câl lâng đợ râu zooi đoọng g’luh tr’nơợp, xang nặc lêy zươc moon choh bhrợ 100 t’nơơm chanh doọ vêy cr’liêng đhị k’tiêc bhưah 2.500 mét vuông. Mơ lâh mưy c’xêê, tơơm dưr vaih k’rơ liêm, anoo năc zươc choh pa xoọng 100 t’nơơm dzợ. Anoo Tùng moon:

“Coh đâu bhơi r’veh cơnh k’đâc, a’kiêl troọng... dưr vaih liêm ha dợ căh zâp cr’chăl t’ngay đoọng zư lêy. Tu cơnh đêêc, acu lêy xăl choh chanh, tu chanh doọ vêy zư lêy bâc, ha dợ tưới đac mưy bêl ra diu lâng hi bu, dzợ vêy cr’chăl t’ngay lêy bhrợ bh’rợ lơơng. Lâh mơ dzợ, choh chanh vêy ta zooi đoọng 10 ực đồng đhị mưy công lâng bêl bơơn bhrợ năc HTX câl pay zêng”.

Râu bhrợ bâc đhanuôr coh đâu k’rêệm loom năc đhị pa câl chanh doọ vêy cr’liêng nâu ơy bơơn Hợp tác xã Thành Chí gr’hoot moon câl pay lâng zên mơ 10.000 r’bhâu đồng đhị mưy ký lâng bh’nơơn pr’đươi liêm choom pa câl ooy k’tiêc k’ruung lơơng. Bêl thị trường câl đươi bâc, HTX năc lêy bhr’lậ pa liêm zên đoọng liêm glặp. Tươc đâu, đhanuôr chr’val Đôn Châu ơy choh bhrợ lâh 7ha chanh doọ vêy cr’liêng lâng ting c’lâng bh’rợ, chr’val năc lêy bhrợ t’bhưah đhị k’tiêc nâu dzoọc lâh 100ha.

T’cooh Thạch Quốc Nam, Trưởng Ban Nhân dân vêêl Sa Văng, Tổ trưởng Tổ Hợp tác choh chanh doọ vêy cr’liêng chr’val Đôn Châu moon, râu liêm choom âng tơơm chanh nâu năc dưr vaih liêm choom zâp đhị k’tiêc lâng zên pa cala têêm ngăn. Đọong lêy bhrợ ting bh’rợ pay đệ băn đanh coh 18 c’xêê đương chanh vaih p’lêê, đhanuôr năc lêy choh pa xoọng tơơm chr’noh lơơng đoọng vêy pa xoọng zên bơơn bhrợ:

“Zr’lụ Sa Văng năc zr’lụ choh ha roo lâng bhơi r’veh. Hân đhơ cơnh đêêc, cr’chăl đâu ha roo pa câl m’bứi zên, năc đăh Ban Nhân dân âng vêêl ơy xay moon, k’đươi đhanuôr lêy xăl đợ đhị k’tiêc choh ha roo căh liêm choom đoọng choh chanh doọ vêy cr’liêng. Ha dợ chanh tơợ bêl choh tươc bêl choom pêêh pay p’lêê mơ 18 c’xêê, năc a’cu k’đươi moon đhanuôr lêy choh bhơi r’veh đoọng pay đệ băn đanh”.

Đh’rưah lâng bh’rợ choh chanh doọ vêy cr’liêng, băn k’rooc r’rưah tơợ zên Quỹ Zooi đoọng đhanuôr cung xoọc pa dưr liêm choom đhị vêêl Tà Rom B - đhị đhanuôr Khmer vêy tươc 90%. Lâh 2 c’moo hanua, vêêl bhrợ pa dưr tổ vặ zên băn k’rooc lâng 15 cha nặc bêl tr’nơợp, zâp pr’loọng vêy vặ mơ 20 ực đồng tơợ zên k’rong bhrợ 30 ực đồng đhị mưy pr’loọng, xang nặc bhrợ t’bhưah cớ bh’rợ băn k’roóc.

Amoó Sơn Thị Kim Long năc mưy ooy đợ manưih băn bhrợ liêm choom. Gluh ăt lalay tơợ c’moo 2003, pr’loọng đông amoó lâh mơ g’nưm ooy đăh ch’choh lâng b’băn, ha dợ k’diịc bhrợ thợ hồ ch’ngai đông. Tpượ 2 p’nong k’rooc căn bêl tr’nơợp, đươi vêy ta zooi đoọng zên lâng vêy ta pa choom đoọng băn bhrợ, amoó ơy ting bhr’dzang bhrợ t’bhưah cr’năn âng đay. Tươc đâu, hân đhơ ơy pa gluh pa câl k’noọ k’zệt p’nong, pr’loọng đông amoó cung dzợ zư đợc 6 p’nong k’rooc căn. Lâng zên pa câl k’rooc xoọc bâc, amoó Kim Long bhui har bhlâng:

“Acu ơy bơơn k’diịc lâng gluh ăt lalay tơợ c’moo 2003, pr’loọng đông lâh mơ năc lêy ch’choh, b’băn, ha dợ k’diịc năc lươt bhrợ thợ hồ. Bêl tr’nơợp băn bhrợ năc vêy 2 p’nong k’rooc căn. Xang nặc vêy bơơn Nhà nước zooi đoọng zên băn pa dưr t’bâc k’rooc lâng bhrợ t’bhưah c’roọl bh’năn. Tơợ bêl vêy Nhà nước zooi đoọng, t’nooi k’roóc nâu năc vaih đhị bơơn bhrợ zên chr’năp bha lâng âng pr’loọng đông zi”.

C’moo 2025, chr’val vêy 9 pr’loọng dưr zi lâh đha rưt; c’moo 2026, cr’noọ bh’rợ nâu a’tôh t’bhlâng đơơng pa xoọng 10 pr’loọng dưr zi lâh đha rưt. Bí thư Đảng uỷ chr’val Đôn Châu, pr’căn Huỳnh Thị Triều moon ghit, cr’chăl nâu a’tôh Đảng uỷ chr’val vêy pa dưr k’rơ đăh râu tr’xăl cr’noọ bh’rợ - tơợ bhrợ ha rêê đhuôch dzang bhrợ ting cr’noọ bh’rợ kinh tế ha rêê đhuôch, p’ghit lêy bhrợ cha pa zưm lâng thị trường, bhrợ pa dưr zr’lụ choh bhrợ pa zưm lâng t’bhlâng đươi dua khoa học - kỹ thuật, đơơng m’ma chr’noh, bh’năn băn vêy bh’nơơn liêm choom đoọng lêy bhrợ. Pr’căn Huỳnh Thị Triều moon:

“Ooy cr’chăl nâu a’tôh, Đảng uỷ t’bhlâng xăl t’mêê cr’liêng xa nay, c’lâng bh’rợ bhrợ cha ting c’lâng đăn đhanuôr, năl ghit đhanuôr, pa dưr k’rơ zâp bh’rợ xay moon, k’đươi liêm glặp lâng zâp ngai, lâh mơ năc đhị zr’lụ đhanuôr acoon coh. Cr’chăl nâu, p’ghit lêy pa xiêr đha rưt nhâm mâng, pa dưr dal pr’ăt tr’mung âng đhanuôr. Râu pa zưm bhrợ liêm ma mơ âng zêng hệ thống chính trị lâng râu đươi bhrợ đh’rưah âng đhanuôr, bhrợ pr’đơợ nhâm mâng đoọng ha râu pa dưr pa xơc nhâm mâng ooy cr’chăl nâu a’tôh”.

Tơợ zr’lụ k’tiêc bhrợ ha rêê đhuôch dzợ bâc zr’năh k’đhạp, Đôn Châu xoọc ting bhr’dzang tr’xăl liêm choom. Đợ bh’rợ choh chanh doọ vêy cr’liêng, băn k’rooc r’rưah căh cậ zâp chi hội bh’rợ tr’nêng căh mưy đơơng chô zên liêm choom ha zâp pr’loọng đông, năc dzợ bhrợ pa dưr cr’noọ cr’niêng dưr zi lâh đha rưt âng đhanuôr Khmer coh đâu - đợ acoon manưih xoọc ting t’ngay mâng loom lêy bhrợ c’la pr’ăt tr’mung âng đay đhị k’tiêc vêêl đông./.

NÔNG DÂN KHMER ĐÔN CHÂU VƯƠN LÊN TỪ NHỮNG MÔ HÌNH SINH KẾ

Về xã Đôn Châu, tỉnh Vĩnh Long hôm nay, ai cũng dễ dàng nhận ra sự thay đổi rõ nét của một vùng quê thuần nông. Những tuyến đường sáng xanh, sạch đẹp không chỉ nối liền các ấp mà còn nối liền niềm tin giữa Đảng, chính quyền với nhân dân. Đó là kết quả của hành trình dài đồng tâm, hiệp lực giữa cả hệ thống chính trị và các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là đồng bào Khmer - chiếm tới 65% dân số toàn xã

Tại ấp Sa Văng, xã Đôn Châu, một hướng đi mới đang dần bén rễ trên vùng đất chuyên lúa màu bao đời nay. Hội Nông dân xã và chính quyền ấp đã vận động nông dân thành lập chi hội nghề nghiệp, chuyển đổi đất sản xuất lúa kém hiệu quả sang trồng chanh không hạt.

Anh Lý Thanh Tùng, là một trong những nông dân đầu tiên đăng ký tham gia mô hình. Nhiều năm trước, anh cho hàng xóm thuê ruộng, chỉ giữ lại hơn 7.000 m² đất giồng để trồng rau màu và nuôi bò. Thế nhưng trồng rau màu vừa tốn công chăm sóc, vừa không thể kiêm thêm nghề thợ xây vốn là thế mạnh của anh. Khi Hội Nông dân xã vận động chuyển sang trồng chanh không hạt, anh Tùng đã tìm hiểu kỹ về đối tác, thị trường tiêu thụ lẫn khoản hỗ trợ ban đầu rồi quyết định đăng ký trồng 100 gốc chanh trên diện tích 2.500 m². Chỉ sau hơn một tháng, cây phát triển tốt, đạt chuẩn kỹ thuật, anh tiếp tục đăng ký trồng thêm 100 gốc nữa. Anh Tùng chia sẻ:

“Ở đây rau màu như bầu bí, dưa cà… phát triển rất tốt nhưng tôi không có đủ thời gian để chăm sóc. Do đó chuyển sang trồng chanh, vì chanh không cần nhiều công chăm sóc, không cần tưới nước sáng chiều, mình có thời gian đi làm những việc khác. Hơn nữa trồng chanh được hỗ trợ 10 triệu đồng/công và khi thu hoạch thì HTX bao tiêu đầu ra.”

Điều khiến nhiều nông dân yên tâm là đầu ra của chanh không hạt đã được Hợp tác xã Thành Chí cam kết thu mua với giá sàn 10.000 đồng/kg đối với sản phẩm đạt chuẩn xuất khẩu. Khi giá thị trường tăng cao, HTX tiếp tục điều chỉnh tăng cho phù hợp. Đến nay, nông dân xã Đôn Châu đã xuống giống hơn 7 ha chanh không hạt và theo kế hoạch, xã sẽ tiếp tục mở rộng diện tích lên 100 ha.

Ông Thạch Quốc Nam, Trưởng Ban Nhân dân ấp Sa Văng, Tổ trưởng Tổ Hợp tác trồng chanh không hạt xã Đôn Châu, cho biết lợi thế của cây chanh không hạt là phát triển được trên hầu hết các loại đất và giá cả ổn định. Để giải bài toán "lấy ngắn nuôi dài" trong 18 tháng chờ chanh cho trái, bà con được vận động trồng xen hoa màu, bông để có thêm thu nhập:

 “Vùng Sa Văng là vùng chuyên lúa với màu. Tuy nhiên, thời gian gần đây lúa thì giá ở mức thấp, lợi nhuận không được cao, nên về phía Ban Nhân dân ấp đã tuyên truyền, vận động bà con chuyển đổi đất lúa kém hiệu quả sang mô hình trồng chanh không hạt. Mà chanh từ lên liếp tới thu hoạch là 18 tháng, do đó mình vận động bà con xen rau màu lấy ngắn nuôi dài.”

Cùng với mô hình chanh không hạt, chăn nuôi bò sinh sản từ nguồn vốn Quỹ Hỗ trợ nông dân cũng đang phát huy hiệu quả rõ rệt tại ấp Tà Rom B - nơi đồng bào Khmer chiếm khoảng 90% dân số. Hơn 2 năm qua, ấp thành lập tổ vay vốn nuôi bò với 15 thành viên đầu tiên, mỗi hộ được vay 20 triệu đồng từ nguồn đầu tư 300 triệu đồng của Quỹ. Tất cả đều sử dụng vốn hiệu quả, hoàn trả đúng hạn. Tiếp đà thành công, ấp lập thêm tổ mới gồm 10 thành viên với mức đầu tư 30 triệu đồng/hộ, tiếp tục nhân rộng mô hình chăn nuôi bò.

Chị Sơn Thị Kim Long là một điển hình nổi bật. Ra riêng từ năm 2003, gia đình chị chủ yếu dựa vào trồng trọt và chăn nuôi trong khi chồng đi làm thợ hồ xa nhà. Từ 2 con bò nái ban đầu, nhờ được hỗ trợ vốn và hướng dẫn kỹ thuật, chị đã từng bước mở rộng đàn. Đến nay, dù đã xuất bán gần chục con, gia đình chị vẫn duy trì được 6 bò nái. Với đà giá bò hơi đang tăng trở lại, chị Kim Long không giấu được niềm vui:

 “Tôi có gia đình và ra riêng từ năm 2003, chủ yếu trồng trọt, chăn nuôi còn chồng tôi thì đi làm hồ suốt. Lúc bắt đầu gầy đàn thì chỉ có 2 bò nái. Rồi sau này được Nhà nước hỗ trợ vốn để phát triển đàn bò và mở rộng chuồng trại. Từ khi được Nhà nước hỗ trợ, đàn bò trở thành nguồn thu nhập quan trọng đối với gia đình tôi.”

Năm 2025, xã có 9 hộ thoát nghèo; năm 2026, mục tiêu tiếp tục đưa thêm 10 hộ vượt qua ngưỡng nghèo. Bí thư Đảng ủy xã Đôn Châu, bà Huỳnh Thị Triều, khẳng định thời gian tới Đảng ủy xã sẽ đẩy mạnh chuyển đổi tư duy - từ sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp, chú trọng sản xuất gắn với thị trường, hình thành vùng chuyên canh tập trung và tăng cường ứng dụng khoa học - kỹ thuật, đưa giống cây trồng, vật nuôi có năng suất, chất lượng cao vào sản xuất. Bà Huỳnh Thị Triều cho biết:

“Trong thời gian tới, Đảng ủy tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động theo hướng sát dân, gần dân, hiểu dân, đẩy mạnh các công tác tuyên truyền, vận động phù hợp với từng nhóm đối tượng, nhất là trong vùng đồng bào dân tộc. Bên cạnh đó, chú trọng giảm nghèo bền vững, nâng cao đời sống của nhân dân. Sự phối hợp đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của nhân dân, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững trong thời gian tới.”

Từ vùng đất thuần nông còn nhiều khó khăn, Đôn Châu đang từng ngày chuyển mình. Những mô hình chanh không hạt, nuôi bò sinh sản hay các chi hội nghề nghiệp không chỉ mang lại thu nhập thiết thực cho từng hộ gia đình mà còn khơi dậy khát vọng vươn lên của đồng bào Khmer nơi đây - những con người đang ngày càng tự tin làm chủ cuộc sống trên chính mảnh đất quê hương mình./.