C’moo 2021, anoo Bhnươch Việt Hùng lâng bơr pêê pr’loọng đhanuôr Cơ Tu đhị vel Ra Đung, chr’val Sông Kôn bơơn ting pâh bhrợĐươi dua rau liêm choom kỹ thuật đhị băn a’ọc sinh học pa têệt lâng k’rong câl bh’nơơn” năc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Nam (ty) xay bhrợ. Zập pr’loọng ting pâh dự án vêy ta zooi 12 p’nong a’ọc m’ma, coh đêêc 2 p’nong bhong lâng 10 p’nong căn r’rưah.

Coh đhr’năng băn coh c’moo tr’nơợp, anoo Hùng lâng đhanuôr bơơn cán bộ khuyến nông vel đong pa choom cơnh băn k’rang, zooi ch’na bh’năn lâng xay cơnh cha groong pr’luh. Đươi choom băn k’rang crêê cơnh kỹ thuật pa choom đoọng, cr’năn a’ọc âng apêê pr’loọng pậ liêm. Cơnh lâng pr’loọng anoo Hùng năc ơy pa câl k’nặ 600 p’nong.

Ting cơnh anoo Bhnươch Việt Hùng, a’ọc nâu buôn băn, c’rơ cha groong pr’luh liêm, ađoo cha riết, a bhoo, bhơi…tu cơnh đêêc doọ lâh bấc zên câl ch’na bh’năn. Lệê a’ọc nâu đh’hum, yêm bấc ngai kiêng đươi. Lêy pa chô bh’nơơn dal, pr’loọng anoo ta luôn băn coh c’rọol 10 p’nong a’ọc r’rưah. Muy p’nong căn rứa 3 chu coh muy c’moo, muy chu rưah mơ 20 p’nong coon. Dươi cơnh đêêc năc coh c’rọol anoo Hùng ta luôn đơc băn mơ 60 p’nong.

Ting cơnh anoo Hùng, đoọng băn vêy pa chô bh’nơơn, pr’loọng anoo pa ghit pa sạch c’rọol, cắh lâh đoọng ma nưih gluh moọt ooy zr’lụ băn. Ngai moọt ooy zr’lụ băn zêng phun za nươr đhị c’riing moọt oọ đoọng đơơng pr’luh moọt trơơi ooy bh’năn coh c’rọol.

Lâh mơ băn a’ọc, anoo Bhnươch Việt Hùng dzợ choh crâng pa zưm băn k’roọc, choh tơơm cha p’lêê, băn a tưch, a đha, pêch a bóc băn a xiu… Đươi tơợ đêêc vê pa xoọng thu nhập ha pr’loọng đong. Anoo Hùng dap lêy, căh dáp lâng zên k’rong bhrợ năc zập c’moo pr’loọng anoo dzợ vêy pa chô mơ 150 ức đồng. “Đươi tơợ rau ơy bơơn năc coh ha y pr’loọng zi k’rang băn t’bấc cớ. Đươi tơợ b’băn, bhrợ têng cơnh đâu năc tr’mông tr’meh pr’loọng đong zi vêy ta clơ lâh, vêy rau cha, k’rang apêê ca coon lâng coon k’bơch tr’bứi. Xoọc đâu, ngai zươc câl m’ma năc a đay pa choom đoọng ha pêê cơnh băn crêê cơnh. Coh c’rọol ta luôn đơc băn 60 p’nong đoọng pa trơơi m’ma lâng đươi coh đong”.

Hội Nông dân chr’val Sông Kôn xoọc vêy 1.110 hội viên sinh hoạt tại đhị 11 Chi hội cơ sở. Ting cơnh t’cooh Alăng Chân, Phó Chủ tịch Hội Nông dân chr’val Sông Kôn, cr’chăl hay, Hội ta luôn zooi đhanuôr lâng t’bhưah zập cr’noọ bh’rợ liêm choom. Hội cung ơy zooi bhrợ t’vaih 4 c’bhuh bh’rợ, r’dợ pa dưr kinh tế ting c’bhuh đhị vel đong. Pa bhlầng, tơợ bh’rợ xăl tơơm chr’noh, bh’năn băn; phong trào đhanuôr bhrợ cha choom r’dợ leh vaih c’lâng bh’rợ cha t'mêê.

Năc cơnh anoo Bhnươch Việt Hùng năc 1 coh 250 pr’loọng đhanuôr bhrợ cha choom đhị vel đong. “Bh’rợ bhrợ cha âng đhanuôr bơơn Hội Nông dân chr’val Sông Kôn k’rang pa dưr, t’bấc pr’loọng choom bhrợ cha tơợ bấc c’moo đâu, năc ơy vaih pr’đơợ liêm choom đoọng ha đhanuôr pân k’rong bhrợ, xăl cơnh bhrợ têng t’mêê, pa chô bh’nơơn dal lâh. Tơợ đêêc ơy bấc cr’noọ bh’rợ bhrợ cha liêm choom leh vaih. Coh đêêc vêy pr’loọng anoo Bhnươch Việt Hùng, cr’noọ bh’rợ âng đoo vêy pa chô bh’nơơn z’zăng. Ađoo cung đâh ting zooi pân lơơng đăh b’băn cơnh choom liêm, cha groong pr’luh cr’ay. Đươi cơnh đêêc năc bấc pr’loọng đhanuôr ơy choom băn bhrợ, r’dợ z’lâh đha rựt, tệêm ngăn pr’ặt tr’mông”.

Chr’val Sông Kôn xoọc vêy lâh 2.200 pr’loọng, đhanuôr Cơ Tu đơ bấc, đợ pr’loọng đha rựt dzợ lâh 42%. Pazêng c’moo hay, jưah lâng bh’rợ đhanuor pa zay bhrợ têng cha, vel đong ơy vêy bấc pr’loọng choom ch’choh’b’băn lâng bhrợ dịch vụ pa chô bh’nơơn dal. T’cooh Đỗ Hữu Tùng, Chủ tịch UBND chr’val Sông Kôn đọong năl, cr’chăl tước đâu, vel đong năc zooi cớ đhanuôr xăl tơơm chr’noh, bh’năn băn cơnh đoọng liêm choom lâng đhr’năng lalua âng vel đong; bơơn ting vặ zên t’đui đoọng lâng chấc lêy đhị pa câl pr’đươi tệêm ngăn.

Đh’rưah năc pa ghit pa dưr tơơm chr’noh vêy pa chô kinh tế dal lâh cơnh sầu riêng, măng cụt, pa neh Thái, choh za nươu lâng choh crâng pay bha lầng ga măc, t’vaih bh’rợ bhrợ cha đanh mâng đoọng ha đhanuôr da ding ca coong. “Nghị quyết Đại hội Đảng bộ chr’val Sông Kôn g’luh I, nhiệm kỳ 2025–2030 ơy pa căh xa nay năc pa xiêr đợ pr’loọng đha rựt tơợ 5% nắc a têh; pa zay tước x’rịa c’moo 2030, thu nhập âng đhanuôr bơơn 45 ức đồng/cha năc. Đoọng bơơn bh’nơơn nâu, chr’val Sông Kôn năc xay moon cớ, t’pâh đhanuôr xăl cơnh cr’noọ cơnh bhrợ, pa dưr zập cr’noọ bh’rợ bhrợ cha pa chô bh’nơơn dal. Coh đêêc, vel đong pa ghit pa dưr tơơm cha p’lêê pa chô kinh tế dal, tơơm za nươu choh coh gâm âng crâng lâng t’bấc đợ pr’loọng đhanuôr bhrợ cha choom đoọng pa dưr c’rơ bhrợ cha coh đhanuôr, pa bhlầng năc pr’loọng apêê đha đhâm c’mor”./.

Nông dân Cơ Tu làm giàu từ mô hình nuôi heo cỏ miền núi

Tại nhiều thôn bản vùng cao thành phố Đà Nẵng, ngày càng có nhiều hộ đồng bào Cơ Tu mạnh dạn thay đổi cách làm ăn, tận dụng điều kiện tự nhiên để phát triển chăn nuôi, từng bước nâng cao thu nhập. Nuôi heo cỏ bản địa là một trong những mô hình được bà con lựa chọn, bởi dễ chăm sóc, phù hợp tập quán và mang lại thu nhập khá. Gia đình anh Bhnươch Việt Hùng ở thôn Ra Đung, xã Sông Kôn là điển hình rõ nét đã thay đổi cuộc sống nhờ nuôi heo cỏ bản địa.

Năm 2021, anh Bhnươch Việt Hùng và một số hộ Cơ Tu ở thôn Ra Đung, xã Sông Kôn được chọn tham gia Dự án “Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật phát triển mô hình chăn nuôi heo cỏ miền núi an toàn sinh học gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm” do Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Nam (cũ) triển khai. Mỗi hộ tham gia dự án được hỗ trợ 12 con giống, gồm 2 con heo giống đực và 10 con heo cái. Quá trình chăn nuôi, anh Hùng và bà con được cán bộ khuyến nông địa phương tập huấn kỹ thuật chăm sóc, hỗ trợ thức ăn và hướng dẫn phòng, chống dịch bệnh trong năm đầu tiên. Nhờ chăn nuôi đúng quy trình kỹ thuật, đàn heo của các hộ tham gia dự án đều phát triển hiệu quả. Riêng gia đình anh Hùng đã xuất bán khoảng 600 con cả heo thịt lẫn con giống.

Theo anh Bhnươch Việt Hùng, heo cỏ bản địa dễ nuôi, sức đề kháng tốt, thức ăn chủ yếu là rau, chuối, bắp nên giảm đáng kể chi phí chăn nuôi. Thịt heo cỏ săn chắc, thơm ngon nên được người tiêu dùng ưa chuộng. Thấy hiệu quả cao, gia đình anh duy trì 10 con heo nái sinh sản. Bình quân, một con heo nái sinh sản mỗi năm 3 lứa, cho hơn 20 con heo giống. Nhờ vậy, trong chuồng của gia đình anh luôn duy trì khoảng 60 con heo các lứa tuổi. Theo anh Hùng, để chăn nuôi hiệu quả, gia đình chú trọng khâu vệ sinh chuồng trại, kiểm soát người ra vào khu chăn nuôi. Mỗi người trước khi vào trại đều được tiêu độc, khử trùng ngay tại cổng để ngăn mầm bệnh xâm nhập.

Ngoài chăn nuôi heo, anh Bhnươch Việt Hùng còn trồng rừng kết hợp chăn nuôi bò, trồng cây trái, nuôi gà, vịt, đào ao thả cá… Qu đó, vừa cải thiện bữa ăn, vừa tạo nguồn thu nhập đa dạng. Anh Hùng nhẩm tính, các mô hình mang lại khoảng 150 triệu đồng lợi nhuận sau khi trừ các chi phí. “Từ hiệu quả đã đạt được, tôi tiếp tục nuôi và mở rộng thêm mô hình này. Nhờ vậy, kinh tế gia đình tôi đi lên hẳn, có cái ăn, cái mặc, lo cho con cái và tiết kiệm chút ít. Hiện nay, bà con ở các xã miền núi đều biết đến trang trại của gia đình và mua giống về nuôi. Bản thân cũng sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm để bà con chăn nuôi có hiệu quả. Ngoài bán heo giống, heo thịt, trong chuồng luôn duy trì nuôi hơn 60 con vừa để nhân giống và để sử dụng trong gia đình”.

Hội Nông dân xã Sông Kôn hiện có 1.110 hội viên sinh hoạt tại 11 Chi hội cơ sở. Theo ông Alăng Chân, Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã Sông Kôn, thời gian qua, Hội luôn đồng hành, hỗ trợ bà con xây dựng và nhân rộng các mô hình sản xuất hiệu quả. Hội cũng đã hỗ trợ thành lập 4 tổ Hội Nông dân nghề nghiệp, từng bước hình thành nền tảng phát triển kinh tế tập thể tại địa phương. Đặc biệt, thông qua phong trào chuyển đổi cây trồng, con vật nuôi; phong trào Nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi… dần xuất hiện các điển hình làm kinh tế mới. Nổi bật như nông dân Bhnươch Việt Hùng là 1 trong 250 hộ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi của địa phương. “Phong trào Nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi được Hội Nông dân xã Sông Kôn triển khai nhiều năm qua đã trở thành động lực để người dân mạnh dạn đầu tư, đổi mới phương thức sản xuất. Qua đó xuất hiện nhiều mô hình hay, hiệu quả. Trong đó có mô hình chăn nuôi, trồng trọt của hộ Bhnươch Việt Hùng có thu nhập cao, ổn định. Anh Hùng còn sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ bà con trong thôn về kỹ thuật chăn nuôi, con giống và cách phòng, chống dịch bệnh. Qua đó góp phần giúp nhiều hộ dân thay đổi tư duy sản xuất, từng bước vươn lên thoát nghèo, ổn định cuộc sống.”

Xã Sông Kôn hiện có hơn 2.200 hộ dân, chủ yếu là người Cơ Tu, tỷ lệ hộ nghèo còn trên 42%. Những năm qua, cùng với phong trào nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi, địa phương đã xuất hiện nhiều mô hình trồng trọt, chăn nuôi và dịch vụ mang lại hiệu quả kinh tế thiết thực. Ông Đỗ Hữu Tùng, Chủ tịch UBND xã Sông Kôn cho biết, thời gian tới, địa phương tiếp tục hỗ trợ bà con chuyển đổi cây trồng, vật nuôi phù hợp; đẩy mạnh tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ giống, tiếp cận vốn vay ưu đãi và kết nối đầu ra cho sản phẩm. Đồng thời, chú trọng phát triển các loại cây có giá trị kinh tế cao như sầu riêng, măng cụt, mít Thái, dược liệu và rừng gỗ lớn, tạo sinh kế bền vững cho người dân miền núi. “Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Sông Kôn lần thứ I, nhiệm kỳ 2025–2030 đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 5%/năm trở lên; phấn đấu đến cuối nhiệm kỳ năm 2030, thu nhập bình quân đạt 45 triệu đồng/người. Để đạt mục tiêu này, xã Sông Kôn tiếp tục tuyên truyền, vận động bà con thay đổi cách làm, nếp nghĩ, xây dựng các mô hình sản xuất hiệu quả. Trong đó, địa phương chú trọng phát triển cây ăn quả có giá trị kinh tế cao, cây dược liệu dưới tán rừng và đẩy mạnh phong trào nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi nhằm khơi dậy tinh thần khởi nghiệp, sáng tạo trong người dân, nhất là các hộ gia đình trẻ hiện nay.”./.