Vel Đăk Kroong, chr’val Đăk Pxi, chr’hoong Đăk Hà, tỉnh Kon Tum vêy 73 pr’loọng đong lấh 400 cha nắc lâng 100% nắc đhanuôr acoon cóh Xơ Đăng ặt ma mông. Tợơ c’moo 2016 apêê pr’loọng đong đhanuôr cóh  vel đh’rứah pr’zước zư lêy crâng bhứah k’nặ 1.200 hecta âng K’bhúh k’đhợơng lêy crâng a bhuy Đắk Hà. C’moo 2018 t’mêê đâu, đươi vêy zư lêy liêm đhăm crâng ơy pa đớp đoọng, pazêng đợ zên âng vel Đắk Kroong pay đớp cóh 2 g’lúh nắc 615 ức đồng. Anoo A Lê Mi Ô, trưởng vel đoọng năl: “Tợơ bêl vêy bh’rợ zư lêy crâng nắc pr’ặt tr’mông âng đhanuôr ơy xăl liêm lấh. Zên nắc đoo đoọng k’rang lêy tr’mông tr’méh âng aoon nạ cóh pr’loọng đong. Xang nắc bhrợ bơơn pa xoọng tợơ crâng dzợ. Zập chu lướt lêy cha mệêt crâng nắc vel xrặ đớc pazêng n’đoo pr’loọng ting pấh xang nắc chroót ting t’ngay công. Zên zư lêy crâng nắc đoọng chroót zên điện cóh c’lâng p’rang âng vel lâng pa liêm pa crêê đong Rông, apêê bh’rợ âng vel, cơnh bhiệc bhan bánh chưng t’viêng, bhiệc bhan pa liêm c’lang đác. Cóh vel cung câl muy bộ chiing goong đoọng đươi dua”.

Tợơ bh’nơơn kinh tế âng crâng đơơng chô đoọng ha pr’ặt tr’mông âng zập pr’loọng đong cung cơnh đhanuôr, vel bhươl Đăk Kroong đh’rứah ta pr’zước zư lêy crâng. Apêê pr’loọng đong cóh vel pác bhrợ 4 k’bhúh đoọng tr’xăl lướt zư lêy crâng. Đươi cơnh đếêc nắc k’nặ 1.2000 hecta crâng âng đhanuôr Đắk Krông zư lêy bơơn lêy cha mệêt ghít liêm. Tợơ c’moo 2016 tước nâu kêi, nắc vêy 2 tu bhiệc  bhrợ lết lụât lâng zêng bơơn đhanuôr lêy cha groong đấh loon. T’coóh A Gong, muy cha nắc đhanuôr đoọng năl, t’cốh cung cơnh apêê lơơng zêng năl ghít bh’rợ âng đay nắc zư lêy crâng liêm choom: “Lalăm a hay ta bhúch zập rau nắc moọt ooy crâng t’bơơn cha. Rau muy nắc lướt bhrợ biêng. Rau bơr nắc col n’loong bhrợ têng đong ặt. Nắc rau k’rang bhlầng. Nâu kêi tợơ ơy vêy zên zư lêy crâng nắc oay zên nắc đoo ra pặ bh’rợ tr’nêng, nâu kêi vêy đoo pr’loọng dzợ bơơn chóh crâng t’mêê, chóh  bhrợ ruộng. Tợơ đếêc nắc nau kêi doó ngai bơơn cha tợơ crâng dzợ. Doó col pa hư n’loong. Doó bhrợ biêng a đhắh dzợ”.

Đăk Pxi nắc chr’val pa bhlầng k’đháp đha rựt âng chr’hoong Đắk Hà, tỉnh Kon Tum. Prang chr’val vêy 9 vel lấh 4.000 cha nắc, đhanuôr acoon cóh Xơ Đăng bấc tước 99%. Mr’cơnh lâng vel Đắk Kroong, 8 vel bhươl mơ dzợ cóh chr’val zêng đớp k’đhợơng zư lêy crâng tợơ Ban k’đhợơng lêy crâng a bhuy Đắh Hà. T’coóh Nguyễn Phúc Đoan, Chủ tịch UBND chr’val Đăk Pxi moon ghít bh’nơơn âng chính sách chroót zên zư lêy crâng đơơng chô tr’mông tr’méh âng đhanuôr đoọng ha bh’rợ k’đhợơng zư lêy crâng cóh chr’val:“Pa đớp crâng đoọng ha đhanuôr nắc đơơng chô pazêng bh’nơơn liêm dal bhlầng. Đganuôr ơy ta pr’zước lêy cha mệêt, zư lêy crâng ghít liêm, ta luôn, pa xiêr đhr’năng crâng ta pa hư. Đhanuôr bơơn đớp zên zư lêy crâng, t’váih bh’nơơn bh’rợ pa dưr dal pr’ặt tr’mông âng đhanuôr liêm choom lấh mơ. Muy đăh zên zư lêy crâng nắc vel k’đhợơng lêy lâng đươi dua cóh bh’rợ âng vel. Nắc cơnh đhanuôr lêy câl chiing goong, xa nập acoon cóh, pa liêm đong Rông nhâm mâng lấh mơ, liêm lấh mơ cung cơnh apêê bh’rợ rau lơơng”.

Cóh lấh 8 c’moo hay, nắc ơy vêy lấh 1.000 tỷ đồng zên chroót bh’rợ zư lêy crâng bơơn Quỹ Zư lêy lâng Pa dưr crâng tỉnh Kon Tum chroót zên đoọng ha đhanuôr, đhanuôr lâng apêê đơn vị c’la crâng. Chính sách chroót zên zư lêy crâng xoọc t’váih rau liêm choom bhlầng cóh bh’rợ k’đhợơng, zư lêy crâng âng vel bhươl. M’jứah lâng chroi k’rong pa liêm, pa dưr dal bh’nơơn pr’ặt tr’mông pa tệêt lâng crâng, nắc đợ zên ta chroót đoọng tợơ zư lêy crâng cung ơy tệêm ngăn đoọng ha bh’rợ k’đhợơng lêy lấh 361.000 hecta đhăm crâng xoọc vêy âng tỉnh Kon Tum./.

Kon Tum: Hiệu quả tích cực từ

chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng

                                                          Khoa Điềm

Cuộc sống của hàng nghìn hộ dân và cộng đồng  vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh Kon Tum đang ngày càng được cải thiện nhờ tham gia quản lý bảo vệ rừng. Đây là thực tế đáng phấn khởi mà chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng mang lại cho người dân.

Làng Đắk Kroong, xã Đắk Pxi, huyện Đắk Hà, tỉnh Kon Tum có 73 hộ trên 400 khẩu với 100% người dân là đồng bào dân tộc thiểu số Xơ đăng. Từ năm 2016 các hộ dân trong làng cùng bảo nhau nhận khoán quản lý bảo vệ gần 1.200 ha rừng của Ban quản lý rừng phòng hộ Đắk Hà. Năm 2018 vừa qua, nhờ quản lý bảo vệ tốt diện tích rừng được giao, tổng số tiền mà làng Đắk Kroong nhận được trong 2 đợt là 615 triệu đồng. Anh A Lê Mi Ô, thôn trưởng cho biết:“Từ khi có dịch vụ môi trường rừng đời sống bà con khác hẳn. Tiền đó là lo cho đời sống của con cái trong gia đình. Rồi có thêm thu nhập từ rừng nữa. Mỗi lần đi kiểm tra rừng là thôn ghi chép những hộ đi tham gia rồi chi trả theo ngày công. Tiền dịch vụ môi trường rừng dùng trong điện công lộ rồi sửa chữa Nhà rông, các sinh hoạt của thôn, như lễ bánh chưng xanh, lễ sửa máng nước. Trong thôn cũng sắm được một bộ cồng chiêng, đồng phục”.

Từ hiệu quả kinh tế mà rừng mang lại cho cuộc sống của từng gia đình cũng như cộng đồng, dân làng Đắk Kroong bảo nhau cùng nhau giữ rừng. Các hộ dân trong làng chia làm 4 tổ tự giác thay nhau tuần tra bảo vệ rừng. Nhờ vậy gần 1.200 ha rừng mà dân làng Đắk Kroong nhận bảo vệ được kiểm soát chặt chẽ. Từ năm 2016 đến nay chỉ có 2 vụ vi phạm lâm luật và đều được dân làng phát hiện ngăn chặn kịp thời. Ông A Gong, một người dân cho biết, ông cũng như người dân trong làng đều ý thức được trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ rừng: “Ngày xưa thiếu thốn tất cả mọi thứ cho nên phải vào rừng. Thứ nhất đi gài bẫy. Thứ nhì là chặt cây để làm nhà. Đó là nỗi lầm to nhất. Bây giờ từ ngày chi trả môi trường rừng lấy số tiền đó sắp xếp công ăn việc làm của gia đình mà hôm nay cũng có một số gia đình đã trồng được cây, đã trồng được lúa nước. Cho nên từ chỗ đó bữa nay hoàn toàn không khai thác rừng nữa. Không chặt phá cây. Không làm bẫy nữa”.

Đắk Pxi là xã thuộc diện đặc biệt khó khăn của huyện Đắk Hà, tỉnh Kon Tum. Toàn xã có 9 thôn làng trên 4.000 khẩu, đồng bào dân tộc thiểu số Xơ đăng chiếm tới 99%. Giống như làng Đắk Kroong, 8 thôn làng còn lại trong xã đều nhận khoán quản lý bảo vệ rừng từ Ban quản lý rừng phòng hộ Đắk Hà. Ông Nguyễn Phúc Đoan, Chủ tịch UBND xã Đắk Pxi khẳng định hiệu quả mà chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng mang lại cho cuộc sống của người dân và cho công tác quản lý bảo vệ rừng trên địa bàn xã:“Giao rừng cho cộng đồng đem lại những kết quả hết sức tích cực. Cộng đồng dân cư đã tổ chức được việc tuần tra, quản lý, bảo vệ rừng một cách thường xuyên từ đó giảm được, hạn chế được các vụ việc xâm hại đến tài nguyên rừng. Bà con hưởng lợi nguồn dịch vụ môi trường rừng nâng cao thu nhập cải thiện đời sống người dân tốt hơn. Một phần dịch vụ môi trường rừng cộng đồng thôn quản lý và chi tiêu vào các mục đích chung của thôn. Chẳng hạn bà con đã tiến hành mua sắm cồng chiêng, trang phục dân tộc, sửa sang Nhà rông kiên cố hơn, đẹp hơn và các công trình khác cũng như các hoạt động xã hội, phúc lợi”.      

Trong hơn 8 năm qua, đã có trên 1.000 tỷ đồng tiền dịch vụ môi trường rừng được Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Kon Tum chi trả cho người dân, cộng đồng và các đơn vị chủ rừng. Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đang tạo ra bước ngoặt quan trọng trong công tác quản lý, bảo vệ rừng của địa phương. Cùng với góp phần cải thiện, nâng cao cuộc sống người dân gắn bó với rừng, thì số tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng cũng đã đảm bảo cho công tác quản lý bảo vệ hơn 361.000 ha rừng, đạt khoảng 63,5% tổng diện tích rừng hiện có của tỉnh Kon Tum./.