Pazêng t’ngay c’xêê 4, p’răng puýh âng pleng k’tiếc n’đắh Nam nắc tr’địa  ngoọ cơnh óih, nắc cắh mặ zâl bhr’dzang dzưng âng bấc manuýh tước ooy Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh đoọng hay tước ooy xa nay bh’rợ lịch sử chr’nắp ga mắc âng acoon manuýh cóh 44 c’moo ahay, mót t’ngay 30/4/1975, miền Nam bơơn ta giải phóng, k’tiếc k’ruung bơơn độc lập, zazum. Đợ apêê lêy n’năl lịch sử lâng pazêng manuýh ting bhrợ têng bh’rợ grưng dưr zâl arọp a bhuy cóh hân noo ha pruốt 1975 nắc hay cớ ooy bêl ahay âng Sài Gòn cóh t’ngay giải phóng, xay truíh cớ chiến thắng ga mắc chr’nắp âng k’tiếc k’ruung nâu cơy. Hơnh déh xa nay bh’rợ lịch sử n’nâu, Cao Thoa, phóng viên Đài P’rá Việt Nam ắt đhị thành phố Hồ Chí Minh vêy bha ar xrặ: K’rong c’rơ bhrợ t’váih chiến thắng 30/4.

Ảnh: Internet

Băng: Voxpop

  Tước bêl Đài phát thanh pa xul boóp p’rá cắh dzợ zâl âng t’coóh Dương Văn Minh lâng boóp p’rá cắh dzợ zâl âng t’coóh chính uỷ Bùi Văn Tùng, nắc k’dâng 2- 3 giờ ha bu, Sài Gòn nắc cớ bhui har, bấc ơl manuýh. Đhanuôr Sài Gòn têêm loom, cắh vêy đhr’năng t’tông p’pay. Đhanuôr zập ngai lứch bhui har, pa bhlâng nắc apêê lang ta đhâm c’mor, a pêê đoo đh’rứah lướt ắt, prá xay lâng bộ đội đơớh bhlâng (KTS Nguyễn Hữu Thái)

Cóh muy bh’rợ zâl a rọp a bhuy nắc u xang lấh cơnh cr’noọ. Cơnh đêếc nắc muy n’đắh nắc xó mút k’pân ga hớt, muy n’đắh nắc tước pruúh muy cơnh grơơ k’rơ. T’tun nắc acu lêy vêy ta hơ vâng cờ, haanh déh bấc lấh mơ. Nắc manuýh pa chắp ch’mêết lêy lịch sử, acu lêy nâu đoo nắc chríh bhlâng (TS Sử học Nguyễn Nhã)

Đhâng t’ngay 30.4, quân ga mắc âng hêê lướt mót ooy Sài Gòn, đhanuôr haanh déh, ch’ol c’lâng. Cóh pazêng c’nắt c’lâng doọ vêy pr’tóh súng, đhanuôr đương haanh déh bộ đội, vêy ngai nắc dzợ k’dua ộm buáh, vêy ngai k’dua cha bánh, vêy ngai nắc dzợ k’dua mót cha giỗ (Đại tá Nguyễn Văn Tòng, bêl ahay bhrợ Chính uỷ Sư đoàn 9 Quân đoàn 4)

Nắc ky nắc đợ cr’noọ hay cớ ooy xa nay bh’rợ bêl ahay âng pazêng apêê bơơn lêy n’năl lịch sử cóh t’ngay 30/4/1975, cóh 44 c’moo ahay, bêl pazêng quân hêê lướt mót giải phóng Sài Gòn. Nắc cóh t’ngay n’nắc Sài Gòn đương hơnh déh quân giải phóng nắc ngoọ cơnh đương k’coon chô tơợ ch’ngai xang năl mơ c’moo đanh đươnh ắt ch’ngai. Cắh vêy bh’rợ lêệng c’chêết bấc manuýh, cắh vêy đhr’năng ha rập đông xang âng muy đô thị xang bh’rợ zâl arọp a bhuy. Sài Gòn nắc vêy ta zư đớc cơnh ty ơy vêy âng đoo.

Nắc muy cha nắc manuýh t’coóh ta ha ting cách cách mạng âng thành phố Hồ Chí Minh, t’coóh Nguyễn Trọng Xuất, bêl ahay bhrợ Tổng thư ký công trình Lịch sử Nam bộ zâl arọp a bhuy, xay moon: A đoo ắt mamông lâng bhrợ têng bh’rợ cách mạng cóh thành phố nơ’nâu nắc lấh m’pâng thế kỷ, nắc ơy bơơn lêy pazêng rau dưr váih cóh c’xêê c’moo zâl a rọp a bhuy âng acoon manuýh. Pa bhlâng, cóh cr’chăl tơợ 1954 tước 1960, prang miền Nam nắc zr’nắh xr’dô pa bhlâng tu bh’rợ lêệng c’chêết manuýh âng chế độ Mỹ - Diệm, bhrợ ha đhanuôr mốp loom pa bhlâng. Cắh choom k’pân lâng rau bh’rợ n’lất n’mốp n’nâu, a đoo lâng đồng đội âng đay đh’rứah lâng pazêng đhanuôr miền Nam nắc ting zâl arọp a bhuy pa chô độc lập, pazum k’tiếc k’ruung, tơợ xa nay bh’rợ Đồng Khởi, xang n’nắc tước ooy bh’rợ grưng zâl arọp a bhuy cóh hân noo ha pruốt Mậu Thân 1968 lâng cóh x’rịa nắc xa nay bh’rợ zâl pruúh a rọp a bhuy hân noo ha pruốt c’moo 1975.

Ting cơnh t’coóh Nguyễn Trọng Xuất, bh’rợ gưưng dưr âng hêê nắc chr’nắp liêm, tu cơnh đêếc nắc ơy k’rong pazêng c’rơ âng đhanuôr ting pấh, nắc lâng đhanuôr ắt cóh m’pâng a rọp lâng đhanuôr nắc la lua manuýh cách mạng: "Xa nay bh’rợ zâl arọp a bhuy lâng tr’béch g’lăng âng manuýh t’coóh xa nay nắc vêy ta pa têết đươi pazêng rau t’béch g’lăng âng k’conh pa bhướp hêê cóh k’r’bhâu c’moo, nắc vêy bơơn choom bhrợ cơnh xa nay n’nâu. Đảng ơy p’too pa choom: Ha dang i nhi năl cơnh pa dưr đhanuôr nắc cách mạng ắt cóh têy âng đhanuôr, ha dợ êếh rau ắt cóh cán bộ. Tu đhanuôr nắc cách mạng."

Chr’nắp bhlâng, cắh choom ha vil rau chr’nắp âng đhanuôr Nam bộ. Nắc cóh m’pâng đô thị Sài Gòn, zập cha nắc đhanuôr chắp hơnh k’tiếc k’ruung lâng bh’rợ âng đay nắc đh’rứah pr’zước glúh ooy c’lâng grưng dưr. Apêê n’nắc nắc đợ apêê k’căn, a pêê a moó bàn Cờ; a pêê sinh viên cóh pazêng trường đại học, nắc nhân sĩ, trí thức, apêê sư… Lâng sinh viên, học sinh apêê đoo vêy đợ ha dum cắh bếch đh’rứah lâng đhanuôr miền Nam óch xe Mỹ, đươi đợ pr’hát xa nul đoọng zâl chế độ Mỹ - Nguỵ. Nhạc sĩ Tôn Thất Lập, manuýh ting pấh bh’rợ: Hát cho đồng bào tôi nghe nắc dzợ hay ghít đợ c’xêê c’moo glúh ooy c’lâng:"P’rá xa nay âng sinh viên, học sinh nắc p’rá xa nay âng đhanuôr. Tu cơnh đêếc pazêng rau xa nay apêê đoo xay moon nắc đhanuôr lứch haanh déh, ngoọ cơnh k’ức boóp p’rá ta đang moon, pa dưr cr’noọ zâl arọp a bhuy zư lêy k’tiếc k’ruung, zư lêy quyền acoon manuýh lâng xay moon pa chô rau têêm ngăn. Nắc tơợ pazêng bhr’ươl pr’hát n’nắc lướt mót ooy bh’rợ zâl arọp a bhuy cơnh muy vũ khí, nắc u bhrợ đoọng ha a rọp k’pân pa bhlâng."

Đại tướng Phạm Văn Trà, bêl ahay bhrợ Bộ trưởng Bộ quốc phòng, xay moon ghít: Cóh pazêng g’lúh grưng dưr cóh miền Nam, xa nay bh’rợ âng đhanuôr miền Nam chr’nắp cắh dzợ cơnh. Ha dang cắh vêy đhanuôr miền Nam nắc a hêê cắh mặ bhrợ têng bh’rợ zâl arọp a bhuy c’moo Mậu Thân, cắh vêy chiến thắng t’ngay 30/4.

Đhanuôr Sài Gòn – Nam bộ nắc zúp zooi, p’lơớp đoọng ha bộ đội miền Bắc, lêy apêê chiến sĩ nắc cơnh k’coon, ta đhi cóh pr’loọng đong. Ha dzợ lâng apêê Bộ đội Ava Hồ ta luôn lêy đhanuôr Nam bộ nắc cơnh manuýh luônh loom, zâl a rọp nắc ta luôn k’noọ ghít zư lêy pr’ắt tr’mông lâng cr’van âng đhanuôr. Nắc tu rau đâu nắc vêy đhanuôr ting, mâng loom, k’er, da dô, zư lêy bộ đội. Đại tướng Phạm Văn Trà xay moon ghít: "Cắh vêy đhanuôr nắc a hêê cắh bơơn xay bhrợ liêm choom. Nắc đhiệp đhanuôr zúp zooi nắc vêy bơơn bhrợ liêm choom zập rau. Nắc cóh đâu công ng’moon ghít, nắc tu loom luônh chắp hơnh k’tiếc k’ruung âng đhanuôr Nam bộ ta luôn k’noọ ooy k’tiếc k’ruung lâng ooy Ava Hồ âng hêê."

Thiếu tướng Phan Khắc Hy, Phó tư lệnh Đoàn 559 – Bộ đội Trường Sơn, đơn vị mót zư lêy Sài Gòn cóh t’ngay 30/4/1975 xay moon, đươi vêy pazum bhrợ đh’rứah liêm choom bhlưa pazêng n’đắh: Bộ đội grơơ pruúh, đhanuôr grưng dưr, pazêng đhanuôr ting zâl arọp lâng zư lêy pazêng zr’lụ chr’nắp cóh loom a rọp nắc thành phố Sài Gòn bơơn ta zư lêy cơnh tỵ ơy vêy. Pazêng điện, đác nắc vêy ta bhrợ bhr’lậ đơớh bhlâng. Bấc apêê xrặ báo âng k’tiếc k’ruung n’lơơng c’jệ lêy ooy xa nay n’nâu. Pr’ắt tr’mông âng Sài Gòn nắc cóh t’ngay giải phóng lấh cơnh cr’noọ âng apêê đoo. Thiếu tướng Phan Khắc Hy hay cớ: "Bộ đội zâl arọp, nắc đhanuôr công ting zâl. Cóh bh’rợ ting zâl n’nắc nắc nhâm mâng pr’ắt tr’mông, nhâm mâng pazêng bh’rợ tr’nêng. T’ngay 1/5/1975 acu lướt ooy chợ Sài Gòn, lướt la lêy cóh phố Sài Gòn. Pazêng đong pa câl hàng apêê đoo tr’câl tr’bhlêy cơnh c’xu. Acu vêy bơr pêê zệt r’bhâu đồng nắc câl đồng hồ đoọng ha k’coon pân đil."

Xang bấc c’moo, pazêng rau xa nay bh’rợ âng t’ngay Sài Gòn vêy ta giải phóng dzợ ghít cóh cr’noọ âng bấc manuýh đhanuôr thành phố n’nâu. Kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái xay moon: 44 c’moo l’lăm ahay Dinh Độc lập nắc đhị chô k’rong âng pazêng n’đắh quân, lâng nắc t’ngay bhiệc bhan âng đhi noo Nam – Bắc zazum muy đhr’nong đong cóh bấc c’moo ắt ch’ngai. Kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái xay moon: "Ting chrooi đoọng ooy bh’rợ giải phóng miền Nam nắc ng’choom moon nắc pazêng đhanuôr. Tu cơnh đêếc xa nay xay moon âng tướng Trần Văn Trà, Chủ tịch Uỷ ban Quân k’đhơợng lêy Sài Gòn cóh t’ngay 2/5/1975 xoọc pa chô tự do ha chính quyền Dương Văn Minh cóh dinh Độc Lập pr’hay pa bhlâng nắc: Cóh bh’rợ chiến đấu n’nâu cắh vêy ngai cắh zươi lâng zươi, rau la lua cậ manuýh Việt Nam zươi, manuýh Việt Nam lứch zươi. Lâng t’coóh Dương Văn Minh ta ơơi pa chô: Apêê a noo nắc manuýh bha lâng, prá xay bha lâng cóh bh’rợ giải phóng miền Nam."

K’rong pazêng c’rơ âng pazêng acoon manuýh nắc ơy bhrợ t’váih chiến thắng cóh t’ngay 30/4/1975. Xang 44 c’moo giải phóng, z’lấh bấc c’xêê c’moo dưr váih, Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh nắc dưr váih đô thị ta béch lâng nắc bha lâng cóh kinh tế âng k’tiếc k’ruung. Xoọc đâu nắc đhăm k’tiếc liêm, k’đơơng bấc manuýh t’béch g’lăng cóh k’tiếc k’ruung lâng manuýh Việt xoọc ắt mamông cóh bha lang k’tiếc chô k’rong đoọng đh’rứah lâng chính quyền bhrợ pa dưr thành phố ta béch lâng bấc xa nay bh’rợ ga mắc chr’nắp tơợ Nghị quyết 54 âng Quốc hội ooy xa nay xay bhrợ lêy xa nay chính sách la lay pa dưr Thành phố Hồ Chí Minh.

Pa dưr cr’noọ xa nay grơơ k’rơ âng t’ngay 30/4, đhanuôr thành phố đơơng âng đhơ nớc âng Ava Hồ ting t’ngay z’lấh pazêng rau zr’nắh k’đháp, mr’cơnh cr’noỌ xa nay đh’rứah lâng Đảng bộ lâng chính quyền thành phố t’bhlâng xay bhrợ liêm xang Nghị quyết 54, pa dưr Thành phố Hồ Chí Minh dưr váih k’rơ lấh mơ, crêê nắc thành phố ng’ắt mamông liêm crêê pa bhlâng ma mơ lâng zr’lụ lâng bha lang k’tiếc./.

Ảnh: Internet

Quy tụ sức mạnh làm nên chiến thắng 30/4

            (Cao Thoa/VOV TPHCM )

          Những ngày tháng 4, nắng phương Nam  như đổ lửa, nhưng vẫn không ngăn được bước chân của bao người đến với Sài Gòn-TPHCM để nhớ về sự kiện lịch sử hào hùng của dân tộc cách đây 44 năm, vào ngày 30/4/1975, miền Nam được giải phóng, đất nước được độc lập, thống nhất. Những nhân chứng lịch sử và những người trực tiếp tham gia cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975 lại hồi tưởng về không khí Sài Gòn trong ngày giải phóng, ôn lại chiến thắng vĩ đại của dân tộc với một niềm tin về sự phát triển mới của TPHCM và đất nước hôm nay. Kỷ niệm sự kiện lịch sử này, Cao Thoa, phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam thường trú tại TPHCM có bài “Quy tụ sức mạnh làm nên chiến thắng 30/4”.

                    (Voxpop)

          “Đến khi Đài phát thanh phát đi lời đầu hàng của ông Dương Văn Minh và lời chấp nhận đầu hàng của ông chính ủy Bùi Văn Tùng, thì chừng khoảng 2-3 giờ chiều, Sài Gòn bắt đầu náo động trở lại. Dân chúng Sài Gòn yên lòng, không có tình trạng cướp bóc, hôi của. Dân chúng vui mừng, nhất là lớp trẻ, người ta ra hòa mình với bộ đội rất nhanh” (KTS Nguyễn Hữu Thái)

          “Trong một cuôc chiến mà kết thúc ngoài sức tưởng tượng. Tức là một đàng thì tháo chạy một cách hỗn loạn, một đàng thì tiến vào một cách bình tĩnh. Dần dần tôi thấy có những hình ảnh phất cờ, chào đón càng nhiều. Là một người nghiên cứu về lịch sử, tôi thấy đây là một điều rất lạ lùng” (TS Sử học Nguyễn Nhã)

          “Trưa ngày 30.4, đại quân của mình tiến vào Sài Gòn, dân ủng hộ, chỉ đường. Ở những đoạn đường không có nổ súng, dân tiếp đón bộ đội, có người mời uống rượu, có người mời ăn bánh, có người mời ghé lại ăn giỗ” (Đại tá Nguyễn Văn Tòng, nguyên Chính ủy Sư đoàn 9 Quân đoàn 4)

       Đây là những hồi ức của các nhân chứng lịch sử về ngày 30/4/1975, cách đây 44 năm, khi đại quân ta tiến vào giải phóng Sài Gòn. Vâng, ngày ấy Sài Gòn đón chào quân giải phóng như đón những người con xa trở về sau bao năm dài xa cách. Không có cảnh tắm máu, không có cảnh hoang tàn, đổ nát của một đô thị sau cuộc chiến. Sài Gòn được giữ gần như nguyên vẹn.

Là một lão thành cách mạng của TPHCM, ông Nguyễn Trọng Xuất, nguyên Tổng thư ký công trình Lịch sử Nam bộ kháng chiến, tâm sự: Ông sống và hoạt động cách mạng ở thành phố này đã hơn nửa thế kỷ, đã chứng kiến bao thăng trầm trong cuộc kháng chiến của dân tộc. Đặc biệt, trong quãng thời gian từ 1954 đến năm 1960, cả miền Nam như một địa ngục bởi sự tàn sát của chế độ Mỹ-Diệm khiến cho lòng dân căm phẫn. Không thể khất phục trước sự tàn bạo này, ông và đồng đội của mình cùng nhân dân miền Nam trực tiếp tham gia các cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất, từ phong trào Đồng Khởi, rồi đến cuộc tổng tiến công-nổi dậy xuân Mậu Thân 1968 và kết thúc là đại thắng mùa xuân năm 1975.

Theo ông Nguyễn Trọng Xuất, cuộc đấu tranh của chúng ta là chính nghĩa vì vậy mà đã huy động được sức mạnh toàn dân tham gia, ngay cả từng người dân ở trong lòng địch và dân chính là cách mạng: “Tài thao lược và trí tuệ của những người lãnh đạo lại được kế thừa trí tuệ của ông cha mình cả nghìn năm mới làm được điều này. Đảng đã dạy rằng: Nếu anh biết phát động quần chúng thì chính cách mạng nằm trong dân chứ không phải nằm trong cán bộ. Bởi vì dân là cách mạng”

          Đặc biệt, không thể quên vai trò quan trọng của đồng bào Nam bộ. Ngay trong lòng đô thị Sài Gòn, mỗi người dân yêu nước bằng hành động của mình đã cùng nhau thúc giục xuống đường tranh đấu. Đó là người mẹ, người chị bàn Cờ; đó là sinh viên các trường đại học, là nhân sĩ, trí thức, là nhà sư …. Với sinh viên, học sinh họ đã có những đêm không ngủ cùng nhân dân miền Nam đốt xe Mỹ, dùng lời ca, tiếng hát để đấu tranh chống lại chế độ Mỹ-Ngụy. Nhạc sĩ Tôn Thất Lập, người trực tiếp tham gia phong trào “Hát cho đồng bào tôi nghe” vẫn giữ nguyên cảm xúc bồi bồi như những năm tháng xuống đường. Nhạc sĩ Tôn Thất Lập chia sẻ: “Tiếng nói của sinh viên học sinh là tiếng nói của đồng bào. Nên những lời họ nói ra là nhân dân đều hưởng ứng như lời hiệu triệu, khơi dậy ý thức đấu tranh bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ quyền con người và đòi hòa bình. Chính những tiếng hát đó đi vào trong cuộc đấu tranh như là một vũ khí, nó là cho quân thù phải khiếp sợ”

          Đại tướng Phạm Văn Trà, nguyên Bộ trưởng Bộ quốc phòng, khẳng định rằng: Trong các cuộc Tổng tiến công và nổi dậy ở miền Nam, vai trò của quân dân miền Nam hết sức vĩ đại. Nếu không có nhân dân miền Nam thì chúng ta không đánh được Mậu Thân, không có chiến thắng của ngày 30/4.

Đồng bào Sài Gòn- Nam bộ đã chở che, đùm bọc cho bộ đội miền Bắc, coi các chiến sĩ như con em trong gia đình. Còn những bộ đội cụ Hồ luôn coi đồng bào Nam bộ là ruột thịt, đánh giặc nhưng luôn ý thức phải bảo vệ tính mạng và tài sản cho nhân dân. Chính điều này đã được dân tin, dân thương, dân bảo vệ bộ đội. Đại tướng Phạm Văn Trà nhấn mạnh: “Không có nhân dân thì chúng ta không bao giờ thành công. Chỉ có nhân dân giúp đỡ mới được có được tất cả. Nhưng ở đây cũng phải nói rằng, chính lòng yêu nước của người dân Nam bộ luôn hướng về tổ quốc, hướng về đất nước và hướng về Bác Hồ của chúng ta”.

          Thiếu tướng Phan Khắc Hy, Phó tư lệnh Đoàn 559 - Bộ đội Trường Sơn, đơn vị vào tiếp quản Sài Gòn ngay trong ngày 30/4/1975 cho rằng, nhờ kết hợp nhịp nhàng giữa các mũi: Bộ đội tấn công, nhân dân nổi dậy, toàn dân tham gia đánh giặc và bảo vệ các vị trí chủ yếu trong lòng địch nên TP Sài Gòn được giữ nguyên vẹn. Tất cả hệ thống điện, nước được khôi phục một cách nhanh chóng. Nhiều nhà báo nước ngoài đã rất ngạc nhiên về điều này. Không khí Sài Gòn ngay trong ngày giải phóng ngoài sức tưởng tượng của họ. Thiếu tướng Phan Khắc Hy bồi hồi: “ Bộ đội đánh giặc, thì dân cũng tham gia. Trong tham gia đó là ổn định cuộc sống, ổn định mọi hoạt động. Ngày 1/5/1975 tôi đã đi chợ Sài Gòn, đi dạo phố Sài Gòn rồi. Các cửa hàng, cửa hiệu người ta vẫn bán bình thường. Tôi có mấy chục ngàn đồng nên mua một cái đồng hồ nhỏ cho con gái.”

Sau bao năm, nhưng hình ảnh và không khí của ngày Sài Gòn được giải phóng vẫn in đậm trong tâm trí của nhiều người dân thành phố này. Kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái kể lại rằng: 44 năm trước Dinh Độc lập là nơi hội tụ của các cánh quân, và là ngày hội của anh em Nam-Bắc chung một nhà sau bao năm xa cách.  Kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái xúc động: “Góp phần vào giải phóng miền Nam phải nói là toàn dân. Thành ra câu nhận định của tướng Trần Văn Trà, Chủ tịch Ủy ban Quân quản Sài Gòn ngày 2/5/1975 lúc trả tự do cho chính quyền Dương Văn Minh ở dinh Độc Lập rất hay là: Trong cuộc chiến đấu này không có ai thua và thắng, thật ra là người VN thắng, người Việt Nam đều thắng. Và ông Dương Văn Minh đã trả lời lại là:  Các anh là người đóng vai trò quan trọng, quyết định trong việc giải phóng miền Nam” ./.