Múa chuông nắc muy cóh bấc râu liêm pr’hay văn hoá ty đanh âng ma nứih Dao Tiền cóh chr’hoong Mộc Châu tỉnh Sơn La. Zấp bêl tết tước ha pruốt chô, cắh cậ đhị bấc bêl bh’rợ chr’nắp ga mắc cóh lang âng zấp ngai ma nứih Dao Tiền zêng cắh choom cắh vêy pr’múa n’nâu. C’nặt t’rúih “ Văn hoá đhi noo ahêê acoon cóh” t’ngay đâu, đha nuôr lâng pr’zớc tước lâng chr’val Phiêng Luông âng chrhoong Mộc Châu đoọng chơớc năl ooy pr’múa n’nâu ớ.

# Tơợ ahay a hươn, cơnh lâng đha nuôr Dao Tiền cóh chr’hoong Mộc Châu, cóh  zấp đoo bhiệc bhan chr’nắp cơnh: lập tịch ( cấp sắc, đớc đh’nớc ha ma nứih âi xrôông pậ); tết thanh minh; tết ch’ploọng ( nắc muy cíh bấc bhiệc bhan  chắp hơnh tô gộ, Bàn Vương) zêng cắh choom cắh vêy pr’múa Chuông. T’coóh Lý Văn Chin ặt cóh chr’val Phiêng Luông, chr’hoong Mộc Châu đoọng năl:

 Âi ma nứih Dao Tiền nắc cắh choom moon nắc cắh choom múa chuông. Tu cóh zấp đoo bhiệc bhan chr’nắp âng đha nuôr Dao Tiền cơnh tết nhảy, bhiệc bhan lập tịch ( cấp sắc, đớc đh’nớc đoọng ha ngai âi dưr xrôông  pậ); Tết thanh minh, tr’cuôl c’xêê 1, c’xêê 7 âm lịch zêng vêy múa chuông… pa bhlâng nắc múa chông cóh bhiệc bhan tết nhảy nắc bhiệc bhan chắp hơnh abhướp a dích tô gộ, âi zư lêy pr’ặt tr’mông pr’loọng đong tô gộ, nắc rơơm kiêng tô gộ ha dưr ha doóc zư lêy záp ngai cóh đong, cóh tô gộ choom bhrợ cha, ma mông k’rơ. Rơơm kiêng đoọng ha vel bhươl, đha nuôr Dao đoàn kết, pa dưr.

A moó Đặng Thị Hương, đội trưởng đội múa chuông âng chr’val Phiêng Luông, ma nứih âi lấh  35 c’moo ặt ma mông lâng apêê pr’múa chuông âng acoon cóh đay đoọng năl: a moó choom múa chuông tơợ bêl 5 c’moo, lâng pa zêng đha nuôr Dao záp ngai công zêng năl múa chuông. Tơợ bêl bing c’moo, a moó âi bơơn da dích cham dzung bêệ chuông k’tứi ta bhrợ lâng đồng, lâng chuôi nắc đoo pr’đươi pa bhlâng, âi vêy đanh lấh 200 c’moo. Bêệ chuông n’nâu nắc đoo cr’van ty ặt  ga bọ lâng lang a moó, âi ting a moó cắh năl đợ g’lúh múa cóh vel ch’ngai, bhươl đăn. Đợ  n’jéh pr’nóh bhrôông bơơn póh cóh chuôi chuông đoọng ha vâng ooy ping ooy dúp,  đhiêr múa liêm pr’hay n’đhơ cơnh đêếc công pa bhlâng bhréh k’rơ, đơơr chr’va ting nhịp mr’cơnh, đơơng bh’dzang dzung a moó lâng apêê đha đhâm c’mâr Dao t’nơớt ch’ploọng ting pr’múa cóh bấc bhiệc bhan âng pr’loọng đong, vel bhươl cắh cậ cóh bác g’lúh hội diễn ch’ngai đăn. A moó Hương đoọng năl:

Tơợ dzợ tứi, zấp bêl pr’loọng đong bhrợ têng apêê bhiệc bhan zêng ting pấh, ting lêy pa choom cơnh a dích a bhướp, aconh a căn tơợ bấc g’lúh  múa chuông. Tu cơnh đêếc acu kiêng đợ pr’múa chuông cắh dzợ cơnh. Bấc a đhi a moó xang bấc bêl lướt bhrợ ha rêê đhuốch ga lêếh ga lêêng, ha dum nắc k’rong pa choom múa chuông. Kiêng a bhlâng.

Bơơn năl ghít râu chr’nắp, râu pr’hay văn hoá âng acoon cóh đay, tơợ lang n’nâu dzang lang n’lơơng, ma nứih Dao Tiền cóh Mộc Châu k’đhơợng nhâm đợ bhiệc bhan lâng apêê pr’múa chuông. T’coóh Lý Trọng Sinh, 60 c’moo ặt cóh chr’val Phiêng Luônh, chr’hoong Mộc Châu, ma nứih pa choom đoọng pr’múa ty đanh âng acoon cóh đay đoọng ha bấc lang p’niên cóh vel đoọng năl: Pr’múa chuông nắc têy n’đắh a toọm k’đhơơng chuông  n’croóh tơợ a toọm chô ooy a đai, têy a đai nắc k’đhơơng r’réh lướt 3 chu, rạch 3 chu, dzung t’nơớt bh’dzang rạch muy bhr’dzang, t’nơớt cớ 3 chu nắc lướt đhiêr 3 bhr’dzang tơợ a đai chô ooy a toọm, xang nắc đhiêr muy đhiêr chô cớ đhị  tr’nơợp lâng cơnh đêếc múa ta luôn đợ tước bêl lứch apêê pr’hát. Bêl ra văng lứch múa, zấp ngai chô ra pặ tơợ vòng tròn chô ooy apêê hàng ngang z’móh ooy đàn bhuốih lâng tranh bhuônh. Đợ x’ría bhlâng nắc záp ngai đh’rứah t’roóh t’vơi k’rơ:

Múa chuông năc smuy râu la liêm pr’hay văn hoá ty đanh âng đha nuôr Dao Tiền, tơợ lang n’nâu tước lang n’tốh. tơợ p’niên t’mêê pr’ang, pr’hêl cham dzung ha p’niên pr’ang nắc đoo bêệ chuông đồng k’tứi.  Tu cơnh đêếc, ma loom năl zư đớc văn hoá ty đanh âi dưr váih muy râu chr’nắp cóh pr’ặt tr’mông, văn hoá âng ma nứih Dao Tiền. pa bhlâng nắc nâu đoo nắc bh’rợ sinh hoạt văn hoá căh choom cắh vêy cóh pr’ặt tr’mông. Lâng vêy zư đớc đợ ha y ha y.

Tết tước ha pruốt chô, cóh zấp đoo vel bhươl âng đha nuôr Dao Tiền cóh Mộc Châu nắc dưr chr’va pr’múa chuông. Râu  râu bhui har r’rộ r’răm âng pr’mía nắc đoo boóp t’đang t’pấh t’mooi ch’ngai đănh tước đâu chơớc năl ooy pr’ặt tr’mông văn hoá pa bhlâng liêm pr’hay âng ma nứih Dao cóh đâu./.