K’noọ 70 c’moo a hay, moọt cr’chăl zr’năh k’đhap bhlâng âng g’luh zêl pruh a rập Pháp cr’chăl 1948-1950, m’pâng crâng ca coong c’noong k’tiêc Việt – Lào, đha nuôr acoon côh Mông vel Lao Khô, chr’val Phiêng Khoài, chr’hoong Yên Châu, tỉnh Sơn La âi zooi băn cán bộ Lào pa brhợ, bhrợ pa dưr cơ sở cách mạng, bhrợ t’váih bh’rợ ặt zr’ziêng Việt Nam – Lào, đhị pa dưr đoọng ha bh’rợ mâng loom, liêm crêê bhlưa bơr c’bhuh ma nưih, bơr k’tiêc k’ruung.

Pa dưr  truyền thống cách mạng, Lao Khô t’ngay đâu xoọc đơơng âng muy pr’dưr pr’dzoọng t’mêê, dưr vaih đhị liêm choom coh zr’lụ c’noong k’tiêc đhị bh’rợ pa dưr tr’mông tr’meh, zư đơc yêm têêm K’tiêc k’ruung.

Z’lâh đợ bha lang crâng g’mrâng lâng bâc coon c’lâng đhr’đâc văng gur, ăt đhị dal k’noọ 1.000 mét t’piing lâng măt đac biển, vel  Lao Khô dưr tân leh coh muy ta hung k’tứi đăn c’noong k’tiêc, chô đơơng râu ca bhô ngăn lâng yêm têêm. Coh đhr’nong đong k’tưi âng pr’loọng đong, đhị m’pâng đong năc dông cha nup Chủ tịch Hồ Chí Minh lâng Chủ tịch Cay-xôn Phôm – vi-hản, t’cooh  Tráng Lao Lử, c’moo đâu âi lâh 80 c’moo, năc ca coon n’jưih âng a bhươp Tráng Lao Khô – ma nưih âi băn par, zooi đoọng đồng chí Cay-xôn Phôm-vi-hản, đợ nâu a hay dưr vaih Tổng Bí thư Ban chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch k’tiêc k’ruung Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, xay truih ooy đợ cr’chăl a hay: “Bêl đêêc a cu 10 c’moo lâng âi 2 chu ting a ma Lao Khô moọt ooy crâng đoọng đơơng âng a vị lâng đh’râu đh’rí ha chủ tịch Cay-xỏn n’đăh hoọng vel n’nâu. Chủ tịch coh đâu pa bhlâng yêm têêm n’đhơ a rập, brâu công chơơc cán bộ Việt Minh lâng t’cooh Cay – xỏn n’đhang a ma căh truih, a đoo p’lơơp ghít tu cơnh đêêc Pháp căh năl.”

Acoon c’lâng moọt ooy vel Lao Khô a hay, nâu câi âi bơơn bhrợ lâng bê tông bhưah ga măc, liêm aih. Apêê pr’đhang bh’rợ kinh doanh dịch vụ công ting n’năc dưr vaih tr’đăn đăn.  M’pâng đhị apêê chr’pợ đong n’loong âng đha nuôr Moong năc đợ nang mận, chanh a ngoọn,  a rọ gông, a puung pa rih. Cơnh lâng lâh 160 pr’loọng đha nuôr, lâh 650  cha năc, bâc c’moo ha nua, đha nuôr coh 2 vel Lao Khô 1 lâng Lao khô 2 đoàn kết, p’zay bhrợ têng, pa dưr tr’mông tr’meh, t’bil ha ul pa xiêr đha rựt. Chi bộ vel Lao Khô âi vêy k’noọ 30 đảng viên, năc đợ apêê k’đhơợng xay, p’too moon đha nuôr xơợng bhrợ liêm apêê c’lâng xa nay âng Đảng, chính sách pháp luật âng Nhà nước, t’bil lơi đhr’niêng bh’rợ căh liêm crêê. Đha nuôr coh vel Lao Khô ta luôn pa zum lâng đha nuôr apêê vel đăn c’noong k’tiêc âng chr’hoong Xiềng Khọ, tỉnh Sầm Nưa, k’tiêc k’ruung pr’zơc lào zư lêy c’lâng c’noong k’tiêc. T’cooh Tráng Lao Khay, trưởng vel Lao Khô 1 đoọng năl: “Đha nuôr tơợ a hay moon pa zum pa bhlâng zr’năh k’đhap, n’đhang tươc nâu câi năc đha nuôr âi vêy năl tr’xăl bh’rợ tr’nêng. Tu năc âi vêy acoon c’lâng t’mêê, đha nuôr năc âi năl  đươi dua khoa học đhị pa bhrợ ta têng, năc vêy năl choh chr’noh chr’bêêt, vêy năl bâc râu. Doó dzợ cơnh a hay.”

T’đui đoọng zư x’mir lêy ha đha nuôr acoon  coh c’noong k’tiêc, bâc c’moo ha nua, chr’hoong Yên Châu âi xơợng bhrợ bâc xa nay bh’rợ zooi đoọng đha nuôr Lao Khô n’đăh acoon bh’năn, m’ma chr’noh, apêê pr’đhang bhrợ cha. Đh’rưah lâng n’năc, p’too moon đha nuôr đươi dua khoa học kỹ thuật ooy bh’rợ tr’nêng, tr’xăl tơơm chr’noh acoon bh’năn, dhdị đêếc âi bhrợ t’vaih muy pr’dưr pr’dzoọng t’mêê ha zr’lụ c’noong k’tiêc. P’căn Thào Thị Mai Anh, Trưởng Ban p’too moon đha nuôr, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chr’hoong Yên Châu đoọng năl: “Coh bâc c’moo ha nua, apêê chế độ chính sách âng Nhà nước âi bơơn Huyện ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân xay bhrợ pa bhlâng liêm tươc apêê vel bhươl pa bhlâng zr’năh k’đhap, pa bhlâng năc apêê vel bhươl c’noong k’tiêc. Vel Lao Khô 1 năc muy vel tơợ 4  pr’loọng đâu âi dưr vaih 120 pr’lọong, pa bhlâng coh pa dưr tr’mông tr’meh năc vel âi  tr’xăl  tơơm chr’noh cơnh lâng pr’đhang bhrợ cơnh choh chanh ngoọn lâng tơơm mận lâng âi bhrợ tr’xăl pr’đơợ pr’ặt tr’mông âng đha nuôrr.”

Cơnh lâng bâc râu chr’năp ga măc liêm ooy bh’rợ  liêm chr’năp ặt ma mông bhlưa acoon  ma nưih Việt – Lào,  Zr’lụ c’kir lịch sử  cách mạng Việt Nam – Lào âi bơơn bhrợ pa dưr lâng pa luih c’xêê 7/2017 đhị Lao Khô. Nâu đoo âi dưr vaih muy c’kir k’tiêc k’ruung chr’năp  lịch sử, pa căh bh’rợ ăt zr’ziêng cơnh lâng đha nuôr bơr n’đăh c’noong k’tiêc, năc đhị p’too pa choom truyền thống cách mạng đoọng ha lang p’niên âng dha nuôr bơr k’tiêc k’ruung.

Pa dưr truyền thống anh hùng, vel Lao Khô xooc ting t’ngay tr’xăl t’mêê, dưr vaih đhị liêm choom zr’lụ c’noong k’tiêc, crêê năc c’leh âng bh’rợ  đoàn kết liêm chr’năp. Pr’dưr pr’dzoọng âng Chủ tịch Hồ Chí Minh lâng bh’cộ Cay-xỏn Phôm-vi – hản ta luôn dưr n’leh, p’too moon đha nuôr Lao Khô t’bhlâng pa bhrợ ta têng, đoàn kết bhrợ pa dưrr vel đong./.

Lao Khô - Điểm sáng vùng biên

                            Trấn Long

Gần 70 năm về trước, vào giai đoạn khó khăn nhất của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp giai đoạn 1948-1950, giữa rừng biên giới Việt - Lào, bà con dân tộc Mông bản Lao Khô, xã Phiêng Khoài, huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La đã giúp đỡ, nuôi giấu cán bộ Lào hoạt động, gây dựng cơ sở cách mạng, tạo mối quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, nơi khơi nguồn cho mối tình chung thủy, trong sáng giữa hai dân tộc.

Phát huy truyền thống cách mạng, Lao Khô hôm nay đang mang một diện mạo mới, trở thành điểm sáng vùng biên trong phong trào phát triển kinh tế, bảo vệ an ninh Tổ quốc.

  Vượt qua những cánh rừng già và những con dốc quanh co, ở độ cao trung bình gần 1.000 mét so với mặt biển, bản Lao Khô hiện ra trong một thung lũng nhỏ sát biên giới, mang vẻ no ấm và bình yên. Trong ngôi nhà gỗ giản dị, mộc mạc của gia đình, giữa gian chính treo ảnh chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chủ tịch Cay-xỏn Phôm-vi-hản, ông Tráng Lao Lử, năm nay đã ngoài 80 tuổi, là con trai của cụ Tráng Lao Khô - người có công nuôi dưỡng, giúp đỡ đồng chí Cay-xỏn Phôm-vi-hản, sau này trở thành Tổng Bí thư Ban chấp hành Trung ương Ðảng, Chủ tịch nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, rành rọt kể về những kỷ niệm năm xưa: “Hồi đó tôi 10 tuổi và đã 2 lần theo ông Lao Khô vào trong rừng sâu để đưa cơm và đồ dùng cho chủ tịch Cay Xỏn ở đằng sau bản này. Chủ tịch ở đây rất an toàn dù kẻ thù, kẻ địch cũng tìm cán bộ Việt minh và đồng thời tìm ông Cay-xỏn nhưng mà ông Lao Khô đã che chở tuyệt đối 100% nên Pháp không biết.”

Con đường đất vào bản Lao Khô trước kia, nay đã được bê tông hóa rộng rãi, sạch đẹp. Các mô hình kinh doanh dịch vụ cũng theo đó mọc lên san sát. Giữa những mái nhà gỗ truyền thống của đồng bào Mông là những vườn mận, chanh leo, rong riềng xanh mướt. Với hơn 160 hộ dân, hơn 650 nhân khẩu, những năm qua, bà con ở 2 bản Lao Khô 1 và Lao Khô 2 đoàn kết, hăng say lao động sản xuất, phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo. Chi bộ bản Lao khô đã có gần 30 đảng viên, là nhân tố chỉ đạo, vận động bà con thực hiện tốt các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, xóa bỏ hủ tục, lạc hậu. Người dân ở bản Lao Khô thường xuyên phối hợp với nhân dân các bản giáp biên giới của huyện Xiềng Khọ, tỉnh Sầm Nưa, nước bạn Lào bảo vệ đường biên mốc giới. Ông Tráng Lao Khay, trưởng bản Lao Khô 1 cho biết: “Bà con nhân dân từ trước nói chung rất là khó khăn, nhưng mà cho đến giờ phút này bà con nhân dân đã có chuyển đổi mới. Vì là đã có con đường mới, mà nhân dân đã biết vận dụng vào làm ăn, phát triển kinh tế, thì có biết trồng cây ăn quả, có biết tất cả còn một số cái thì như trước là không biết được.”

        Ưu tiên chăm lo cho đồng bào dân tộc vùng cao biên giới, những năm qua, huyện Yên Châu đã thực hiện nhiều chương trình, chính sách hỗ trợ cho bà con Lao Khô về cây con giống, các mô hình kinh tế. Đồng thời tuyên truyền vận động nhân dân áp dụng khoa học kĩ thuật vào sản xuất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, qua đó đã tạo nên một diện mạo mới cho vùng đất biên cương, nơi phên dậu của Tổ quốc. Bà Thào Thị Mai Anh, Trưởng Ban Dân vận, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận tổ quốc Việt Nam huyện Yên Châu cho biết: “Trong những năm qua, các chế độ chính sách của Nhà nước đã được Huyện ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân triển khai rất tốt đến các bản đặc biệt khó khăn, đặc biệt là các bản vùng biên. Bản Lao Khô 1 là một bản từ 4 hộ nay đã phát triển thành 120 hộ, đặc biệt trong phát triển kinh tế thì bản đã chuyển đổi cơ cấu cây trồng với các mô hình như mô hình chanh leo và cây mận và đã làm thay đổi cơ bản đời sống của bà con.”

Với những ý nghĩa thiêng liêng, cao đẹp về mối quan hê đặc biệt, keo sơn gắn bó giữa hai dân tộc Việt - Lào, Khu di tích lịch sử cách mạng Việt Nam- Lào đã được xây dựng và khánh thành tháng 7/2017 tại Lao Khô. Đây đã trở thành một di sản quốc gia có giá trị lịch sử, thể hiện tình hữu nghị đối với nhân dân hai bên biên giới, là nơi giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ của nhân dân hai nước.

Phát huy truyền thống anh hùng, bản Lao Khô đang từng ngày đổi mới, vươn mình trở thành điểm sáng vùng biên, xứng đáng là biểu tượng của mối tình đoàn kết hữu nghị đặc biệt. Hình ảnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh và lãnh tụ Cay-xỏn Phôm-vi-hản luôn hiện hữu, cổ vũ, động viên bà con Lao Khô tích cực lao động sản xuất, đoàn kết xây dựng quê hương./.