Đhị chr’val Sông Kôn, chr’hoong Đông Giang vêy lấh 90% đhanuôr nắc manuýh Cơ Tu. Lâng bh’rợ b’băn tỵ buôn p’lóh lơi, n’đoóh n’nóh xơ xring vất lơi bấc ooy, tu cơnh đêếc đợ n’đóh n’nóh, êế t’rí c’roóc, a óc, a tứch cóh zr’lụ đhanuôr ắt mamông bấc pa bhlâng, bhrợ nha nhự môi trường. Lâng rau la lua n’nâu, c’moo 2017, Hội Liên hiệp pân đil chr’val Sông Kôn bhrợ têng bh’rợ lò óch n’đóh n’nóh. Xang n’nắc ta đang moon zập apêê hội viên chrooi đoọng 50 r’bhâu đồng lâng t’ngay công bhrợ têng lò óch n’đóh n’nóh. Ting n’nắc, Hội công t’bhlâng xay moon, p’too pa choom đhanuôr bh’rợ k’rong n’đóh n’nóh, pác n’đóh n’nóh lâng bhrợ têng c’rol bh’năn ch’ngai bhươl cr’noon. Xang 2 c’moo xay bhrợ, tước nâu cơy đhị zr’lụ chr’val Sông Kôn ơy bhrợ têng 3 lò óch n’đóh n’nóh vêy ta pác bhrợ crêê đhị cóh pazêng zr’lụ bhươl cr’noon, lâng đợ zên bhrợ têng lấh 40 ức đồng. Rau chr’nắp bhlâng, cr’noọ zư lêy môi trường âng đhanuôr vêy ta ha dưr dal pa bhlâng. T’coóh A Rất Chư ắt cóh cr’noon Bút Nga, chr’val Sông Kôn xay moon, tơợ bêl vêy lò óch n’đóh n’nóh nắc zr’lụ ắt mamông âng đhanuôr dưr sạch liêm lấh mơ, lâng rau chr’nắp bhlâng nắc đhanuôr ting t’ngay vêy cr’noọ zư lêy môi trường liêm choom lấh mơ: “Zập t’ngay pr’loọng đong zi pa liêm pa sạch đong xang, pác pazêng rau n’đóh n’nóh, cơnh hân đoo n’đóh nhựa nắc đớc đhị, pazêng rau n’đóh n’nóh n’lơơng nắc đớc muy n’đắh đoọng buôn ng’óch. Tơợ bêl vêy lò óch n’đóh n’nóh n’nâu môi trường cóh đâu sạch liêm bấc bhlâng, doọ dzợ vêy đhr’năng vất lơi n’đóh n’nóh bấc ooy.”

Sông Kôn nắc chr’val tr’nơớp âng chr’hoong Đông Giang bhrợ têng lò óch n’đóh n’nóh cóh zr’lụ đhanuôr ắt mamông.A moó Riáh Pon, ắt cóh cr’noon Pho, hội viên Hội Pân đil chr’val Sông Kôn xay moon, tơợ bêl vêy bh’rợ lò óch n’đóh n’nóh, xa nay ooy bh’rợ pa liêm pa sạch môi trường cóh bh’rợ bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê âng cr’noon Pho nắc Hội pân đil k’đhơợng xay ơy choom ta bhrợ têng liêm xang: “Xoọc đâu môi trường cóh zr’lụ chr’val nắc nhâm mang lấh mơ ahay. Cóh l’lăm ahay n’đóh n’nóh ta vất lơi bấc ooy, cắh vêy đhị đoọng choom k’rong đớc, nắc nâu cơy doọ dzợ, môi trường t’viêng, sạch liêm lấh mơ ahay.”

Đoọng bhrợ pa dưr bh’rợ lò óch n’đóh n’nóh, công cơnh zư nhâm mâng rau liêm ch’ngaách âng môi trường đhị zr’lụ đhanuôr ắt mamông, Hội Liên hiệp pân đil chr’val Sông Kôn ơy bhrợ têng Hội nghị xay moon ooy bh’rợ zư lêy môi trường, bhrợ têng bh’rợ ký gr’hoót zập tuần nắc pazêng pr’loọng đong tr’xăl pa liêm pa sạch lò óch n’đóh n’nóh. Lấh n’nắc, Hội nắc dzợ ta luôn xay moon cóh pazêng pr’đươi âng loa phát thanh âng chr’val đoọng pa dưr dal lấh mơ cr’noọ bh’rợ âng đhanuôr cóh bh’rợ k’rong, công cơnh pác pazêng rau n’đóh n’nóh. P’căn Pơ Long Thị Những, Chủ tịch Hội Liên hiệp pân đil chr’hoong Đông Giang xay moon ghít, lò óch n’đóh n’nóh nắc mô hình liêm choom bhlâng, ting chrooi đoọng ooy bh’rợ zư lêy môi trường cóh zr’lụ đhanuôr ắt mamông: “Tơợ c’moo 2017 Hội Liên hiệp pân đil chr’val Sông Kôn ơy vêy cr’noọ bh’rợ bhrợ têng lò óch n’đóh n’nóh, lâng bhrợ t’bhứah t’đui ooy pazêng c’moo. Tơợ rau liêm choom âng bh’rợ n’nâu, Hội LH pân đil chr’hoong Đông Giang nắc t’bhlâng xay moon, p’too pa choom tước ooy pazêng đơn vị, hội pân đil cóh pazêng chr’val n’lơơng cóh chr’hoong đh’rứah ting bhrợ têng cơnh cóh chr’val Sông Kôn.”

Lấh 3 lò xoọc vêy, tơợ nâu cơy tước x’rịa c’moo 2019, Hội LH pân dil chr’val Sông Kôn nắc dzợ t’bhlâng bhrợ têng bh’rợ n’nâu tước ooy pazêng bhươl cr’noon ha mơ dzợ. Bh’rợ lò óch n’đóh n’nóh cóh chr’val Sông Kôn, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam nắc muy cơnh lò buôn ng’bhrợ, crêê cơnh đhr’năng pr’ắt tr’mông âng đhanuôr cóh zr’lụ da dingh k’coong. Ha dang a lua vêy ta bhrợ bấc ooy vêy cơnh nâu đoo nức bh’rợ xay bhrợ liêm xang ooy cr’noọ xa nay môi trường cóh bh’rợ bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê./.

Hiệu quả mô hình lò đốt rác thải sinh hoạt

ở xã miền núi Sông Kôn

Để hạn chế ô nhiễm môi trường do rác thải sinh hoạt ở khu dân cư gây ra, Hội Liên hiệp phụ nữ xã Sông Kôn, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam đã triển khai xây dựng mô hình lò đốt rác. Qua đó nâng cao ý thức của người dân trong việc bảo vệ môi trường xanh, sạch, đẹp, hạn chế mầm bệnh phát tán ở khu dân cư.

Trên địa bàn xã Sông Kôn, huyện Đông Giang có hơn 90% dân số là đồng bào Cơ Tu . Với tập quán chăn nuôi thả rong, rác thải sinh hoạt vứt bừa bãi ra môi trường, nên lượng rác thải, phân gia súc, gia cầm tồn đọng trong khu dân cư rất lớn, gây ô nhiễm môi trường. Trước thực tế này, năm 2017, Hội Liên hiệp phụ nữ xã Sông Kôn lên ý tưởng xây dựng mô hình lò đốt rác. Sau đó đứng ra vận động mỗi hội viên góp 50 ngàn đồng và ngày công xây dựng lò đốt rác. Bên cạnh đó, Hội cũng tích cực tuyên truyền, hướng dẫn người dân cách thức thu gom, phân loại rác thải và xây dựng chuông trại chăn nuôi ở  khu dân cư. Sau hai năm triển khai thực hiện, đến nay trên địa bàn xã Sông Kôn đã xây dựng được 3 lò đốt rác phân bố đều ở các cụm thôn, bản, với kinh phí xây dựng hơn 40 triệu đồng. Điều đặc biệt, ý thức bảo vệ môi trường của bà còn được nâng lên rõ rệt. Ông A Rất Chư ở thôn Bút Nga, xa Sông Kôn cho biết, từ khi có lò đốt rác, môi trường khu dân cư trở nên sạch đẹp, và quan trọng hơn là bà con ngày càng ý thức hơn trong việc giữ gìn vệ môi trường : “Hàng ngày gia đình tôi vệ sinh nhà cửa, phân loại rác thải, như rác thải nhựa gom một bên, các loại rác khác gom một bên để tiện cho việc đốt tiêu huỷ. Từ khi có lò đốt rác này môi trường ở đây sạch sẽ rất nhiều, không còn tình trạng vứt rác bữa bãi nữa.”

Sông Kôn là xã đầu tiên của huyện Đông Giang thực hiện mô hình lò đốt rác ở khu dân cư. Chị Ríah Pon, ở thôn Pho, hội viên Hội Phụ nữ xã Sông Kôn cho biết, từ khi có mô hình lò đốt rác này, tiêu chí về vệ sinh môi trường trong xây dựng Nông thôn mới của thôn Pho do Hội phụ nữ đảm nhận đã hoàn thành. “Hiện nay môi trường trên địa bàn xã đã đảm bảo hơn nhiều so với trước đây. Trước đây rác thải vứt bừa bãi, không có chỗ để gom lại, nhưng nay thì khác rồi, môi trường xanh, sạch đẹp hơn.”

Để duy trì mô hình lò đốt rác cũng như bảo đảm môi trường trong lành ở địa bàn khu dân cư, Hội Liên hiệp phụ nữ xã Sông Kôn đã tổ chức Hội nghị tuyên truyền về công tác vệ sinh môi trường, tổ chức ký cam kết hàng tuần các hộ gia đình thay nhau vệ sinh lò đốt rác. Ngoài ra, Hội còn thường xuyên phối hợp tuyên truyền trên hệ thống loa phát thanh của xã để nâng cao hơn nữa ý thức của người dân trong việc thu gom, cũng như phân loại rác thải. Bà Pơ Loong Thị Những, Chủ tịch Hội Liên Hiệp phụ nữ huyện Đông Giang khẳng định, lò đốt rác là mô hình thiết thực, hiệu qủa góp phần bảo vệ môi trường ở khu dân cư: “Từ năm 2017 Hội Liên hiệp phụ nữ xã Sông Kôn đã lên ý tưởng xây dựng lò đốt rác, và nhân rộng theo từng năm. Từ hiệu quả của mô hình này, Hội Liên hiệp phụ nữ huyện Đông Giang tiếp tục tuyên truyền, nhân rộng vận động đến các đơn vị, hội phụ nữ các xã khác trên địa bàn huyện cùng triển khai thực hiện giống như ở xã Sông Kôn.”

Ngoài 3 lò đốt rác hiện có, từ đây đến cuối năm 2019, Hội LHPN xã Sông Kôn tiếp tục triển khai mô hình này ở các thôn còn lại. Mô hình lò đốt rác ở xã Sông Kôn, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam là một kiểu lò dễ làm, phù hợp với điều kiện sinh sống của dân cư miền núi, nông thôn. Nếu được nhân rộng đây là giải pháp khả thi thực hiện thành công về tiêu chí môi trường trong xây dựng Nông thôn mới./.