Ặt đhị trung tâm âng Quảng trường A Lưới, n’lung n’đoóh a doóh âng Hợp tác xã taanh Zèng-  thị trấn A Lưới, chr’hoong A Lưới bơơn pa cắh liêm pr’hay cơnh lâng apêê bh’nơơn n’đoóh a doóh, ch’đhung, khăn,… M’pâng n’luung pr’đươi, apêê nghệ nhân Tà Ôi cắh bơơn pa tâng têy taanh bhrợ lâng p’loọn xay trúih đoọng ha ma nứih lêy đợ bh’rợ taanh dzắc đoọng vêy muy ta la Zèng liêm. Nghệ nhân Mai Thị Hợp, Giám đốc Hợp tác xã taanh Zèng thị trấn A Lưới đoọng năl: Đoọng bơơn bhrợ muy bh’nơơn tr’naanh liêm choom, z’lấh bấc râu bh’rợ. L’lăm, ma nứih pân đil Tà Ôi choom ra văng k’pái, len, l’lương lâng taanh bil tước ca tuần, pa bhlâng Zèng vêy a rác nắc taanh bil bâc t’ngay lấh. Nâu đoo công nắc c’léh văn hóa liêm pr’hay la lay âng Zèng, bhrợ t’váih x’rá lâng a rác, cắh muy k’páih pr’hoọm cơnh apêê tr’naanh âng acoon cóh n’lơơng. Lấh mơ bhrợ t’váih x’rá lâng a rác, ma nứih Tà Ôi công bhrợ t’váih p’xoọng bấc x’rắ đhị ta la bhai cơnh: ha la, a chịm a bríh cơnh lâng pr’hoọm bha lâng nắc bhrông, tăm, bhoóc, t’viêng, rơớc…. Lấh mơ apêê bh’nơơn truyền thống, ting pấh bhiệc bhan c’moo đâu, Hợp tác xã taanh Zèng thị trấn A Lưới dzợ xay trúih tước đha nuôr lâng t’mooi giày ha pân đil ta bhrợ lâng zèng. Nghệ nhân Mai Thị Hợp xay trúih: Đợ giày cơnh lâng pr’hoọm liêm la lay, taanh a rác liêm cra bơơn bấc ngai chắp kiêng, chơớih pay: “Râu liêm la lay âng tr’naanh Tà Ôi nắc vêy a rác cóh mị n’đắh. râu bơr nắc x’rá taanh bhrợ pa bhlâng k’đháp. T’ping lâng apêê bhiệc bhan l’lăm nắc a zi âi ting pấh bhiệc bhan g’lúh n’nâu bơơn Hợp tác xã ra văng liêm ta níh cơnh lâng bấc pr’đươi truyền thống xay trúih tước lâng đha nuôr lâng t’mooi. A zi rơơm kiêng, đhị bhiệc bhan g’lúh n’nâu, đha nuôr apêê acoon cóh cóh miền Trung vêy pr’đơợ giao lưu, tr’lum, chơớc lêy năl ooy bh’rợ taanh n’đoóh a doóh. Đh’rứah lâng n’nắc, công nắc bêl đoọng a zi xay trúih bh’rợ taanh Zèng âng ma nứih Tà Ôi tước lâng bấc ơl đha nuôr lâng t’mooi, đoọng ting t’ngay ting vêy bấc ngai năl tước bh’nơơn n’đoóh a doóh Tà Ôi.”

Cắh lấh r’rộ r’răm, bấc ơl mơ n’luung taanh Zèng âng ma nứih Tà Ôi, n’đhang đhị ra pặ pa cắh lâng t’taanh âng manứih Bru Vân Kiều cóh chr’hoong Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị công t’đang t’pấh ma nứih lêy râu liêm la lay âng đay. Lấh đhị apêê bh’nơơn bơơn ra pặ pa cắh cơnh n’đoóh, a doóh, khăn…, đợ pân đil Bru Vân Kiều tợt t’taanh đhị tr’xâu pa bhlâng liêm cơnh lâng ma nứih tước la lêy. Nghệ nhân Hồ Văn Hồi, k’dhơợng lêy n’lung ra pặ bh’nơơn đoọng năl: bh’rợ taanh n’đoóh a doóh âng đha nuôr đoo xoọc ặt đhị đhr’năng bil pật. Xoọc muy bơr ngai Bru Vân Kiều nắc t’taanh lâng dzợ t’taanh nắc dáp cắh lứch c’broo têy. C’la đoo âi ting pấh bấc lớp pa choom đoọng t’taanh ha đha nuôr n’đhang học xang công cắh ngai tộ ting bh’rợ, lang p’niên nắc bh’nhăn cắh. Tu cơnh đêếc, Bhiệc bhan g’lúh n’nâu nắc pr’đợơ đoọng xay trúih tước bấc ơl đha nuôr lâng t’mooi ooy bh’rợ t’taanh âng đha nuôr Bru-Vân Kiều: “Bh’rợ taanh n’đoóh a doóh âng Bru Vân Kiều nâu câi nắc công dzợ vêy nghệ nhân n’đhang apêê đoo cắh tộ taanh dzợ. Tu bh’rợ taanh cắh mặ băn t’mông pr’loọng đong apêê đoo. C’la cu pa bhlâng mốp loom đhị đhr’năng n’nâu lâng nắc muy rơơm kiêng bơơn zư đớc, xay trúih p’cắh bh’rợ t’taanh đoọng bấc ơl đha nuôr, t’mooi năl tước bh’rợ t’taanh âng ma nứih Bru Vân Kiều.”

P’căn Nguyễn Thị Hải Nhung, Vụ trưởng Vụ Văn hóa dân tộc – Bộ Văn hóa Thể thao lâng Du lịch đoọng năl: Bh’rợ ra pặ, pa cắh bh’rợ t’taanh truyền thống âng đha nuôr apêê acoon cóh miền Trung nắc muy râu bha lâng âng T’ngay hội Văn hóa, thể thao alang du lịch apêê acoon cóh zr’lụ c’noong k’tiếc Việt Nam – Lào, zr’lụ miền Trung- Tây Nguyên c’moo 2019. Lấh mơ cr’noọ đoọng xay trúih, bh’rợ n’nâu công chroi đoọng chắp hơnh bh’rợ taanh n’đoóh a doóh truyền thống âng đha nuôr. T’mêê đâu, Bộ Văn hóa, Thể thao lâng Du lịch công âi ơơi đoọng bhrợ Đề án “ Zư đớc, pa dưr xa nập xập truyền thống âng acoon cóh Việt Nam cóh cr’chăl xoọc đâu”. Ting p’căn Nguyễn Thị Hải Nhung, đề án cơnh lâng bấc c’lâng bh’rợ, cr’noọ cr’niêng liêm ghít vêy nắc pr’đơợ đoọng  đha nuôr apêê  acoon cóh zr’lụ miền Trung moon la lay lâng prang k’tiếc moon za zum zư đớc, pa dưr xa nập truyền thống âng acoon cóh đay: “Choom moon, Đề án nắc muy cóh bấc râu t’mêê đoọng xơợng brhợ apêê chủ trương âng Đảng lâng Nhà nước, pa cắh râu chắp lêy âng zấp cấp zấp ngành Trung ương lâng vel đong, pa dưr râu k’rang lêy, chroi đoọng âng pa zêng xã hội cơnh lâng bh’rợ acoon cóh. Cr’noọ âng đề án nắc đoọng pa dưr, zư đớc xa nập truyền thống âng đha nuôr apêê acoon cóh, đơơng âng xa nập dưr váih bấc ngai xập cóh pr’ặt tr’mông âng đha nuôr”./.

Độc đáo thổ cẩm của đồng bào các dân tộc thiểu số miền Trung

                                                                                                                                                         PV Kim Thu

Đến huyện vùng cao A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế vào những ngày giữa tháng 5 này, người dân và du khách thích thú chứng kiến các nghệ nhân trình diễn nghệ thuật dệt thổ cẩm trong khuôn khổ Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch các dân tộc thiểu số các tỉnh vùng biên giới Việt Nam-Lào, khu vực Miền Trung- Tây Nguyên năm 2019. Nơi quảng trường vùng cao A Lưới, những gian hàng thổ cẩm đầy màu sắc của đồng bào Cơ Tu ở tỉnh Quảng Nam, Bru Vân Kiều ở Quảng Trị hay người Tà Ôi ở A Lưới, Thừa Thiên Huế thu hút đông đảo du khách đến tham quan, thưởng lãm. Và hình ảnh các nghệ nhân với đôi bàn tay thoăn thoắt, se sợi, lên khung, kết cườm, dệt bên khung cửi đã tạo nên một bức tranh rực rỡ sắc màu, thể hiện nét văn hóa truyền thống độc đáo trong nghề dệt thổ cẩm của đồng bào các dân tộc thiểu số sinh sống dọc dãy Trường Sơn.

Nằm ở trung tâm của Quảng trường A Lưới, gian hàng thổ cẩm của Hợp tác xã dệt Dèng-thổ cẩm thị trấn A Lưới, huyện A Lưới được trưng bày bắt mắt với các sản phẩm thổ cẩm như áo, váy, túi xách, khăn, ví…Giữa gian hàng, các nghệ nhân Tà Ôi luôn tay trình diễn bên khung dệt và tranh thủ giới thiệu cho người xem những công đoạn để có một tấm Dèng truyền thống. Nghệ nhân Mai Thị Hợp, Giám đốc Hợp tác xã dệt Dèng-thổ cẩm thị trấn A Lưới cho biết: Để làm ra một sản phẩm thổ cẩm hoàn thiện, phải trải qua rất nhiều công đoạn. Trước hết, người phụ nữ Tà Ôi phải chuẩn bị sợi, lên khuôn và dệt vải phải mất đến cả tuần, nhất là vải Dèng có đính hạt cườm thì phải làm rất công phu, tỷ mỉ. Đây cũng chính là nét độc đáo và riêng biệt của dệt Dèng, tạo hoa văn bằng cườm, không bằng chỉ màu như dệt thổ cẩm ở các nơi khác. Ngoài tạo hoa văn bằng cườm, phụ nữ Tà Ôi cũng sáng tạo thêm nhiều hoa văn khác trên tấm vải thổ cẩm như: hoa lá, thú vật, chim muông với những màu sắc chủ đạo là đỏ, đen, trắng, xanh lá cây, xanh lục, vàng...Ngoài các sản phẩm truyền thống, tham gia lễ hội năm nay, Hợp tác xã dệt Dèng-thổ cẩm thị trấn A Lưới còn giới thiệu đến người dân và du khách sản phẩm giày cho chị em phụ nữ làm bằng vải Dèng. Nghệ nhân Mai Thị Hợp chia sẻ: những đôi giày với màu sắc độc đáo, kết cườm tinh xảo được nhiều người yêu tích, chọn mua: “Đặc trung của thổ cẩm Tà Ôi là có cườm ở 2 bên. Thứ 2 là hoa văn, họa tiết phải dệt rất công phu.So với những lễ hội trước mà chúng tôi đã từng tham gia thì lễ hội lần này được Hợp tác xã chuẩn bị chu đáo với nhiều mặt hàng truyền thống giới thiệu đến bà con du khách. Chúng tôi mong muốn, thông qua lễ hội lần này, đồng bào các dân tộc thiểu số ở miền Trung có cơ hội giao lưu, gặp gỡ, tìm hiểu về nghề dệt thổ cẩm. Đồng thời, cũng là dịp để chúng tôi giới thiệu nghề dệt Dèng của người Tà Ôi đến với đông  Không rộn ràng, đông đúc bằng gian hàng dệt Dèng của người Tà Ôi, nhưng không gian trưng bày và trình diễn nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào Bru Vân Kiều ở huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị cũng thu hút người xem bằng vẻ độc đáo riêng có. Bên cạnh những sản phẩm thổ cẩm được trưng bày như váy, áo, khăn…, những cô gái Bru Vân Kiều ngồi luồn sợi bên khung dệt thật ấn tượng với khách tham quan. Nghệ nhân Hồ Văn Hồi, phụ trách gian hàng cho biết: nghề dệt thổ cẩm của đồng bào ông đang đứng trước nguy cơ mai một. Hiện số người Bru Vân Kiều biết dệt và còn theo nghề chỉ đếm chưa đầy hai bàn tay. Bản thân ông đã từng tham gia nhiều lớp truyền dạy nghề dệt thổ cẩm cho bà con nhưng học xong cũng chẳng ai theo nghề, lớp trẻ thì càng không. Vì vậy, Lễ hội lần này là cơ hội để giới thiệu đến đông đảo người dân và du khách về nghề dệt thổ cẩm của đồng bào Bru-Vân Kiều: Nghề dệt thổ cẩm của người Bru Vân Kiều thì bây giờ vẫn có nghệ nhân nhưng họ không dệt nữa. Vì nghề dệt không nuôi sống được gia đình họ. Bản thân tôi rất buồn trước thực trạng này và chỉ mong muốn giữ gìn được, quảng bá được nghề dệt để đông đảo bà con, quan khách biết đến nghề dêt của thổ cẩm truyền thống của người Bru-Vân Kiều.”

Bà Nguyễn Thị Hải Nhung, Vụ trưởng Vụ Văn hóa dân tộc- Bộ Văn hóa Thể thao và du lịch cho biết: Hoạt động trưng bày, trình diễn nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số miền Trung là một điểm nhấn của Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch các dân tộc thiểu số các tỉnh vùng biên giới Việt Nam-Lào, khu vực Miền Trung- Tây Nguyên năm 2019. Ngoài mục đích giới thiệu, quảng bá, hoạt động này cũng góp phần tôn vinh nghề dệt thổ cẩm truyền thống của bà con. Mới đây, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đã phê duyệt Đề án "Bảo tồn, phát huy trang phục truyền thống các dân tộc thiểu số Việt Nam trong giai đoạn hiện nay". Theo bà Nguyễn Thị Hải Nhung, đề án với nhiều giải pháp, mục tiêu cụ thể sẽ là cơ hội để đồng bào các dân tộc thiểu số khu vực miền Trung nới riêng và cả nước nói chung bảo tồn, phát huy trang phục truyền thống của dân tộc mình: “Có thể nói, Đề án là một trong những bước tiến mới nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Đảng và Nhà nước, thể hiện sự coi trọng của các cấp ngành trung ương và địa phương, khơi dậy sự quan tâm, góp sức của toàn thể xã hội đối với công tác dân tộc. Mục tiêu của đề án là nhằm phát huy, bảo tồn trang phục truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số, đưa trang phục truyền thống phổ biến hơn trong đời sống của bà con”./.