Chợ phiên Bắc Hà bơơn họp bêl chủ nhật zâp tuần đhị trung tâm thị trấn Bắc Hà, chr’hoong Bắc Hà, tơợ thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai mơ 60km. Chợ phiên Bắc Hà, Lào Cai bơơn tạp chí Serensdib (Sri Lanka) lêy pay nắc mưy ooy 10 chợ liêm pr’hay âng Đông Nam Á.

Lấh mơ râu laliêm dzợ cơnh bêl ahay, chợ nắc dzợ âng đơơng bấc cơnh pr’hoọm chr’nắp liêm âng zâp đhanuôr cóh k’coong ch’ngai Việt Nam. tơợ ahay a’hươn, châu Bắc Hà nắc mưy đhị buôn tr’câl tr’bhlêy k’rơ bấc đhị acoon c’lâng la liêm p’têết Vân Nam-Trung Quốc lâng Trung Á. Tu râu đâu nắc đhanuôr cóh đâu, bấc năl acoon cóh Hmông ta luôn âng đơơng đợ râu pr’đươi chr’nắp liêm đoọng lêy tr’xăl, tr’câl tr’bhlêy zâp g’lúh lứch tuần. Xoọc đâu chợ phiên Bắc Hà nắc dzợ zư đợc bấc râu bh’rợ cơnh bêl chợ ahay.

Râu liêm pr’hay tr’nơợp bơơn lêy lâng ta mooi tước chợ phiên nắc râu r’rộ r’răm, bấc pr’hoọm la liêm, bơơn lêy năl lalay cóh k’coong ch’ngai. Tơợ ping lêy chợ Bắc Hà cơnh mưy bhươn pô di động liêm bấc pr’hoọm âng xa’nập pân đil zâp acoon cóh lêy xập lướt chi ớh cóh chợ pazưm đh’rứah lâng pr’hoọm t’mêê liêm âng zâp apêê đương pa câl cóh chợ.

Chợ Bắc Hà pa zêng 4 zr’lụ, zr’lụ pa câl bh’năn p’rơơi lâng kr’bhâu p’nong ta rí, k’roóc, a’ọc. Zr’lụ pa câl pr’đươi tạp hoá cơnh a’vịng, cuốc, xẻng, chi píah, cr’tuốih. Zr’lụ pa câl n’đoóh a’doóh, pr’đươi pr’chăm, k’pái. Zr’lụ lêy pa câl ch’na đh’nắh lâng đợ gọ thắng cố g’doọc đha hưm yêm. Hân đhơ cơnh đêếc, đhị lêy t’pấh bấc pân đil acoon cóh lâng ta mooi lướt lêy chi ớh nắc đhị zr’lụ pa câl zâp pr’đươi pr’chăm, n’đoóh a’doóh, lâng đợ đhị pa câl zong ta bhrợ lâng c’xêê laliêm. Lâng apêê pân jứih acoon cóh k’coong ch’ngai nắc chợ cung nặc đhị đoọng mưy tuần apêê choom tr’lưm lâng pr’zợc, đh’rứah ôộm búah đhị gọ thắng cố-nắc mưy râu ch’na đh’nắh a’yêm cóh zr’lụ k’coong ch’ngai Tây Bắc.

Thắng cố nắc đoo chr’nắp âng manứih Hmông, p’rá acoon cóh nắc Khấu Tha dzợ ta moon nắc x’roọng lêệ. Cóh chợ Bắc Hà apêê choom pa câl, câl zâp bh’nơơn pr’đươi âng vel đông, tơợ xa’nập xập, bhai laliêm, pr’đươi pr’chăm, bhơi r’véh, p’lêê p’coo tước đợ tọ phong lan, za nươu tr’hâu cóh crâng k’coong.... Cắh mưy chô chi ớh cóh chợ, bấc apêê cóh vel đông prang k’tiếc k’ruung vêy bêl zi lấh k’ha riêng cây số chô tước phiên chợ đoọng lêy cha mêết bơơn câl m’ma a’choo cóh vel đông manứih Hmông, mưy ooy đợ a’choo chr’nắp pr’hắt âng Việt Nam. tu cơnh đêếc, zr’lụ pa câl a’choo cóh đăn pr’lứch chợ ta luôn t’pấh bấc ta mooi.

A’choo cộc âng manứih Hmông băn đhị zr’lụ da ding đhêl Hà Giang nắc vêy đợ râu liêm chr’nắp nắc cơnh râu liêm ta níh, bhriêl ta bách, đa đấh lâng bơơn đhanuôr kiêng câl băn a’choo lêy chấc câl, vêy manứih nắc lêy pa glúh k’ha riêng ực đồng đoọng câl m’ma a’choo chr’nắp nâu. Hân đhơ manứih acoon cóh Mông ắt mamung cóh zâp zr’lụ đâu cung xiêr cóh chợ chấc lêy câl a’choo cộc. Ooy cr’noọ âng manứih Hmông câl a’choo âng đơơng chô ooy đông nắc câl râu pr’đoọng. anoo Giàng Seo Sếnh, acoon cóh Mông cóh chr’val Bản Phố, chr’hoong Bắc Hà đoọng năl: “Lâng acoon cóh Hmông lướt chợ câl a’choo nâu nắc câl râu pr’đoọng, a’choo câl đơơng chô lêy uíh, moon u xơợng, a’choo nắc mưy pr’zợc âng Hmông zi, azi câl a’choo nắc đơơng chô râu pr’đoọng ooy đông.”

M’ma a’choo cộc âng manứih Hmông bơơn pác bhrợ 3 râu, pazêngcộc tịt, cộc thỏ lâng cộc lửng. râu cộc tịt vêy p’rai đệ, mưy m’bứi váih xọc. Râu cọc thỏ nắc vêy p’rai cơnh p’rai acoon tr’pai. Ha dợ cộc lửng nắc p’rai dal mơ 8-15cm. Ooy đâu, râu cộc tịt lâng cộc thỏ bơơn apêê câl đươi chấc lêy câl bấc lấh. Anoo Thà Văn Thành, ta mooi lướt chợ cóh tỉnh Thanh Hoá đoọng năl: “Acu cung xơợng moon cóh đâu vêy m’ma a’choo chr’nắp nắc chấc lêy cóh đâu câl băn lêy. Lướt ooy chợ a’choo lakiêm, zâp p’nong k’dâng 300-400 r’bhâu, nắc kiêng bhlâng, ơy câl 2 p’nong.”

Hân đhơ cơnh đêếc, ting cơnh apêê kiêng băn a’choo cộc Bắc Hà nắc râu a’choo chr’nắp pr’hắt lâng k’đhạp bơơn chấc câl nắc đoo a’choo cộc bhrông, dzợ ta moon nắc cộc óih, váih pr’hoọm bhrông bhlâng. Đoọng vêy bơơn câl mưy a’choo cộc cóh vel đông laliêm, dzọ cơnh ắt cóh da ding k’coong, apêê lêy câl nắc cắh chơợ zên bạc, c’rơ g’lêếh chấc lêy câl. Bấc acoon a’choo cộc m’ma nắc bơơn ta câl k’noọ 200 ực đồng. t’coóh Phạm Anh Tuấn, manứih vêy cr’noọ cr’niêng lâng kinh nghiệm băn a’choo Bắc Hà cóh thành phố Hải Phòng đoọng năl: “A’choo Bắc Hà ắt ooy 4 râu m’ma a’choo chr’nắp pr’hắt âng Việt Nam. lấh mơ nắc a’choo bhrông, vêy pr’hoọm bhrông, ha dang mắt cơnh mắt a’choo crâng nắc lêy pa câl mơ 15-30 ực đhị mưy p’nong.”

Xoọc đâu bh’rợ chi ớh m’ma a’choo cộc âng manứih Hmông padưr pa xớc r’rộ r’răm cóh prang k’tiếc k’ruung. Lấh mơ, đoọng bơơn câl mưy p’nong a’choo cộc cóh k’coong ch’ngai nâu k’đhạp lấh mơ cóh Hà Nội. Hân đhơ cơnh đêếc, đợ phiên chợ Bắc Hà dzợ r’rộ r’răm bhui har bấc manứih. Bêl lứch tuần zâp t’nooi xe nắc lêy lướt chô cóh da ding k’coong Tây Bắc lâng bấc ngai, bêl chô cóh chợ phiên nắc g’lúh bơơn lêy cha mêết pr’ắt tr’mung pr’hay chr’nắp âng đhanuôr acoon cóh Bắc Hà lâng nắc bấc chụp ảnh đợ đhị liêm pr’hay văn hoá âng zr’lụ k’tiếc nâu./.

Độc đáo phiên chơ chó ở Bắc Hà

    PV Tô Tuấn

Chợ phiên Bắc Hà, tỉnh Lào Cai từ lâu đã được biết đến là một trong những phiên chợ đặc sắc ở vùng núi Tây Bắc. Đây là phiên chợ hiếm hoi còn giữ được bản sắc dân tộc, nét riêng độc đáo của các phiên chợ xưa của đồng bào dân tộc Hmông. Ngoài việc đi chơi chợ, nhiều du khách đến chợ phiên chỉ để tìm mua chó Hmông cụt, một trong bốn giống cho quý hiếm ở Việt Nam.

Chợ phiên Bắc Hà được họp vào sáng chủ nhật hàng tuần tại trung tâm thị trấn Bắc Hà, huyện Bắc Hà, cách thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai khoảng 60 km. Chợ phiên Bắc Hà, Lào Cai được tạp chí Serendib (Sri Lanka) bình chọn là một trong 10 chợ hấp dẫn của Đông Nam Á.

Ngoài vẻ đẹp nguyên sơ, chợ mang đậm nét đặc trưng của các dân tộc vùng cao Việt Nam. Từ xa xưa, châu Bắc Hà đã là một điểm giao thương nóng trên con đường tơ lụa nối Vân Nam (Trung Quốc) sang Trung Á. Chính bởi vậy mà người dân nơi đây (đa phần là dân tộc Hmông) luôn có thói quen đem những của ngon vật lạ đến để trao đổi mỗi cuối tuần. Ngày nay chợ phiên Bắc Hà vẫn giữ được nhiều nét sinh hoạt của những phiên chợ xưa.

Ấn tượng đầu tiên của du khách đến với chợ phiên là sự nhộn nhịp, đầy màu sắc, đậm chất vùng cao. Từ trên cao nhìn xuống chợ Bắc Hà như một vườn hoa di động rực rỡ sắc màu của váy áo phụ nữ các dân tộc thiểu số mặc đi chơi chợ hòa cùng sắc màu tươi mới của các quầy hàng ở chợ. 

Chợ Bắc Hà gồm 4 khu, khu vực bán gia súc với hàng nghìn con trâu, ngựa, bò, lợn. Khu vực bán đồ tạp hóa như cày, cuốc, xẻng, dao. Khu bán đồ thổ cẩm, đồ trang sức, len. Khu vực hàng ăn với những chảo thắng cố khói bốc lên nghi ngút, lan tỏa hương vị. Nhưng thu hút phụ nữ dân tộc và khách du lịch nhiều nhất chính là khu bán các đồ trang sức, váy, áo, vải thổ cẩm và cả những chiếc gùi bằng mây duyên dáng. Đối với đàn ông các dân tộc vùng cao thì chợ cũng là nơi để một tuần họ có thể gặp gỡ bạn bè, cùng uống rượu bên chảo thắng cố - món ăn đặc trưng của vùng núi cao Tây Bắc.

Thắng cố là đặc sản của người Hmông, tiếng dân tộc gọi là Khấu Tha hay còn có nghĩa là “canh thịt”. Ở chợ Bắc Hà người ta có thể bán, mua các sản vật của địa phương, từ quần áo, vải vóc, nông cụ, đồ trang sức, rau củ, quả đến những giò phong lan, dược liệu quí của rừng già... Không chỉ đến chơi chợ, nhiều người ở các địa phương trong cả nước có khi vượt hàng trăm cây số đến chợ phiên chỉ để săm tìm giống chó bản địa của người Hmông, một trong Tứ đại quốc khuyển bốn giống chó quý hiếm của Việt Nam. Bởi thế khu bán chó ở dãy gần cuối chợ nhưng luôn thu hút rất đông khách. 

Chó cộc của người Hmông nuôi trên những vùng núi đá Hà Giang sở hữu những phẩm chất hiếm có như sự trung thành, thông minh, nhanh nhẹn và gan dạ đang được dân chơi chó săn lùng, có người bỏ cả trăm triệu đồng để mua giống chó quý. Ngay cả người dân tộc Mông sinh sống ở các vùng xung quanh quanh cũng xuống chợ tìm mua cho cộc. Trong quan niệm của người Hmông mua chó đem về nhà là mua sự may mắn. Anh Giàng Seo Sếnh dân tộc Mông ở xã Bản Phố, huyện Bắc Hà, cho biết:"Với người dân tộc Hmông đi chợ mua được con chó tốt là mua sự  may mắn, chó mua về nó phải sủa, nói nó nghe, chó là người bạn của Hmông mình, mình mua chó là mình đem may mắn về nhà"

Giống chó cộc của người Hmông được chia thành 3 loại, gồm: cộc tịt, cộc thỏ và cộc lửng. Loại cộc tịt có cái đuôi khi sinh ra đã cụt ngủn, chỉ thừa lại mỗi chỏm lông. Loại cộc thỏ thì có đuôi hệt như đuôi con thỏ. Còn loại cộc lửng có mẩu đuôi chừng 8 - 15 cm. Trong đó, loại cộc tịt và cộc thỏ được giới chơi chó săn lùng nhiều nhất. Anh Thà Văn Thành, khách đi chợ ở tỉnh Thanh Hóa, cho biết: "Mình nghe nói trên này có giống chó quý mình tìm đến đây mua nuôi thử. Ra chợ có nhiều chó đẹp, mỗi con khoảng 300-400 nghìn, mình rất thích, mình mua 2 con rồi đấy."

Tuy nhiên theo những người yêu thích nuôi cho cộc Bắc Hà thì loại cho quý hiếm và khó săn tìm nhất vẫn là loài chó cộc đỏ, hay còn gọi là cộc lửa (lông màu đỏ sậm). Để có được một chú cộc bản địa đẹp, còn mang nguyên nét hoang dã của núi rừng, nhiều dân chơi không tiếc tiền của, công sức săn tìm. Nhiều con chó cộc bố mẹ giống đẹp đã từng được người mua trả giá tới gần 200 triệu đồng. Đàn con của chúng, bán cả ổ cũng thu về cả trăm triệu đồng. Ông Phạm Anh Tuấn người có sở thích và kinh nghiệm nuôi cho Bắc Hà ở thành phố Hải Phòng, cho biết: "Chó Bắc Hà nằm trong tứ đại quốc khuyển ( bốn giống chó quý hiếm của Việt Nam). Đặc biệt là con chó đỏ (lông màu đỏ), nếu mắt như mắt chó sói có khi phải có giá từ 15-30 triệu/con.

Hiện phong trào chơi giống chó cộc của người Hmông phát triển rầm rộ khắp cả nước. Thậm chí để kiếm một chú cộc ở vùng cao nguyên đá còn khó hơn tìm ngay ở Hà Nội. Thế nhưng những phiện chợ Bắc Hà vẫn đông vui nhộn nhịp. Vào cuối tuần hàng đoàn xe lại ngược lên vùng núi Tây Bắc. Với nhiều người, đến với chợ phiên là dịp được trải nghiệm cuộc sống đơn sơ, mộc mạc của đồng bào dân tộc  Bắc Hà và không quên chụp ảnh,  ghi lại những nét đẹp văn hóa hấp dẫn của miền đất này./.