K’rang, k’uôl, pa chắp hớ cóh loom đay nắc đồng đội dzợ ặt c’lâm cóh tu da ding Chư Tan Kra căh ơy bơơn chô lâng ma nuýh đong. Lấh 10 c’moo hay, ha dang xợơng vêy rau xa nay ooy đồng đội, cựu chiến binh Hồ Đại Đồng, Trưởng Ban liên lạc Cựu chiến binh chếêc lêy đồng đội Trung đoàn 209 nắc ra văng pr’đươi tước chếêc lêy. T’coóh moon: rau bhui har bhlầng cóh loom nắc mơ chu bơơn chếêc lêy đồng đội, đồng chí âng đay. Cóh đhr’năng bom r’hố, đạn g’dọoc  dzợ tr’zệêng chệêt đoọng đồng đội đay bơơn ma mông, nâu kêi, pleng p’răng púih, đhí cha noọng, boo túh Tây Nguyên lêy căh ha mơ. Cựu chiến binh Hồ Đại Đồng ta luôn xay moon cóh loom đay nắc chếêc lêy n’hang liệt sỹ nắc đoo bh’rợ chr’nắp ga mắc âng ma nuýh dzợ ma mông lâng pazêng đồng đội căh dzợ ma mông: “Azi t’coóh ặ. Ha dang cơnh a zi căh ting bhrợ têng nắc pazêng cán bộ cóh t’tun đâu, pazêng chiến sỹ cóh lang t’tun đâu nắc căh năl chiến trường đhị ooy? Tr’zêl tr’panh đhị ooy? Chệêt bil đhị ooy? Ping xal đăh ooy, quân n’đoo? Tu cơnh đếêc nắc a cu rơơm kiêng tợơ bh’rợ âng a zi đhị 10 c’moo hay nắc apêê cựu chiến binh lơơng ha dang vêy pr’đợơ, năl rau xa nay nắc pa zay chếêc lêy đồng đội đơơng chô”.

Tợơ rau pa zay âng pazêng ma nuýh cựu chiến binh cơnh t’coóh Hồ Đại Đồng, lấh 10 c’moo hay, Ban liên lạc Cựu chiến binh chếêc lêy đồng đội Trung đoàn 209, pa zưm lâng apêê cơ quan chức năng âng tỉnh Kon Tum ơy chếêc lêy, k’rong đơơng chô 190 n’hang liệt sỹ cóh bôl da ding dal 995- Chư Tan Kra lâng pazêng zr’lụ đhị chr’val Ia Xier, chr’hoong Sa Thầy.

T’coóh Tạ Khắc Hải, vel đong đhị Hà Nội đọong năl, a đhi n’jứih nắcliệt sỹ Tạ Ngọc Giao, lấh bil mặt bêl c’xêê 3/1968cóh g’lúh tr’zêl tr’panh cóh tu da ding Chư Tan Kra. C’moo 2009 t’coóh bơơn đồng đội âng a đhi n’jứih lâng Ban liên lạc Cựu chiến binh chếêc lêy đồng đội Trung đoàn 209 xay moon nắc ơy bơơn lêy ping liệt sỹ Tạ Ngọc Giao lâng 4 liệt sỹ lơơng. Lấh 10 c’moo đơơng n’hang âng đha đhi n’jứih chô tập ooy ping xal liệt sỹ Ngọc Hồi, thành phố Hà Nội, t’mêê a hay t’coóh Tạ Khắc Hải nắc vêy bơơn rách chô cớ ooy Chư Tan Kra. T’coóh Hải moon: “Bêl a cu đơơng chô a đhi cu chô nắc cu muy rơơm bơơn rách chô ooy đâu đoọng bắt hương ha pêê đồng đội âng a đhi cu. Nâu kêi nắc a cu vêy bơơn tước”.

Tợơ rau rơơm kiêng âng pazêng cựu chiến binh Trung đoàn 209, c’moo 2011, UBND thành phố Hà Nội ơy pay đớc k’nặ 30 tỷ đồng tợơ zên bạc âng nhà nước, k’rong bhrợ têng zr’lụ hay chơợ apêê liệt sỹ Hà Nội lấh chệêt bil đhị mặt trận Bắc Kon Tum đhị vel 3, chr’val Ia Xiêr, chr’hoong Sa Thầy.

Cr’noọ bh’rợ bơơn ta bhrợ têng cóh đhăm bhứah k’nặ 2 hecta lâng apêê c’nặt bh’rợ bhalầng nắc đong hay tước lâng đhị tập đớc ping apêê liệt sỹ. Nâu đoo nắc cr’noọ bh’rợ chr’nắp ga mắc đăh chính trị xã hội âng quân lâng đhanuôr Thủ đô Hà Nội lâng tỉnh Kon Tum  hay tước apêê anh hùng liệt sỹ ơy lơi a chắc âng đay cóh bôl da ding 995- Chư Tan Kra moon lalay lâng chiến trường Bắc Kon Tum moon za zưm.

G’lúh tr’nợơp tước zr’lụ hay tước apêê liệt sĩ Hà Nội ơy lấh chệêt bil đhị mặt trận Bắc Kon Tum, t’coóh Hà Văn Hồng, xọoc ặt đhị chr’val Cổ Thành, chr’hoong Chí Linh, tỉnh Hải Dương vêy a noo nắc liệt sỹ, đọong năl: đươi vêy apêê đồng đội âng a noo đay nắc pr’loọng đong vêy bơơn năl đhị a noo lấh lơi a chắc đay:“Anoo a đhi, k’bhúh xoọng zi ơy chếêc lêy bấc đhị, bấc chu. T’mêê đâu nắc bơơn xợơng xa nay nắc a noo bếch cóh đâu vêy a chắc cóh đong hay chợơng. A đhi a noo zi at pr’zước nắc moọt lêy đoọng bơơn. A cu lêy cóh đâu ma bhuy, der luônh loom. Cơ quan, chính quyền, apêê đoàn thể, đhanuôr cóh đâu tước bắt hương, lêy chắp pa bhlầng. Acu cung vêy pr’chăp cóh đâu nắc đhị văn hoá đơơng chr’nắp ma bhô, nắc đhị đoọng pa too pa choom lang t’tun hay tước c’rơ g’lếêh âng apêê anh hùng liệt sỹ ơy lơi lang đha đhâm âng đay đoọng tr’zệêng pa chô đoọng bơơn độc lập tự do đoọng ha k’tiếc k’ruung”.

Lấh 10 c’moo pa zay chếêc lêy, apêê cựu chiến binh Trung đoàn 209, Sư đoàn 312 ơy bơơn lêy 190 n’hang liệt sỹ cóh pazêng lấh 200 liệt sỹ lấh chệêt bil bêl c’xêê 3/1968 đhị bô da ding 995- Chư Tan Kra, đhị chr’val Ia Xier, chr’hoong Sa Thầy, tỉnh Kon Tum. Nâu kêi, n’đhơ ơy t’coóh đhưr lâng ặt ma mông ch’ngai tợơ Chư Tan Kra k’ra bhầu cây số ha dợ cựu chiến binh ta luôn pa chắp kiêng rách chô ooy Chư Tan Kra, muy zr’lụ đoọng tước cóh c’lâng chếêc lêy đồng đội âng apêê./.   

Ông Hồ Văn Đại thắp hương cho đồng đội 

Nghĩa tình người lính trên đỉnh Chư Tan Kra

            PV Khoa Điềm

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, địa bàn huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum, trong đó có điểm cao 995- Chư Tan Kra là chiến trường ác liệt. Để làm nên chiến thắng, góp phần sum họp Bắc- Nam, hàng trăm người con ưu tú của thủ đô Hà Nội trong Trung đoàn 209, Sư đoàn 312 đã dũng cảm hy sinh. 44 năm đã trôi qua, có những người lính trong trận chiến Chư Tan Kra năm ấy không quản tuổi cao, sức yếu vẫn lặng lẽ đi tìm đồng đội.     

Đau đáu, day dứt với nỗi niềm đồng chí, đồng đội của mình vẫn còn nằm đâu đó trên đỉnh Chư Tan Kra chưa được trở về với gia đình. Hơn 10 năm nay, cứ có thông tin về đồng đội, cựu chiến binh Hồ Đại Đồng, Trưởng Ban liên lạc Cựu chiến binh tìm đồng đội Trung đoàn 209 lại lên đường. Ông tâm sự: hạnh phúc nhất là mỗi lần tìm được đồng chí, đồng đội của mình. Trong mưa bom bão đạn còn nhường nhau cả sự sống, giờ nắng gió mùa khô, mưa lũ Tây Nguyên có là gì. Cựu chiến binh Hồ Đại Đồng luôn tâm niệm tìm kiếm hài cốt liệt sỹ  là trách nhiệm thiêng liêng của người còn sống với những đồng đội đã hy sinh: “Chúng tôi già rồi. Nếu như chúng tôi không vào cuộc thì chắc chắn những cán bộ về sau, những chiến sỹ về sau không thể biết được là chiến trường ở đâu? Chiến đấu ở đâu? Hy sinh ở đâu? Mồ mả của bên nào, quân nào? Thành ra tôi rất mong rằng thông qua việc làm từ nguyện của chúng tôi suốt trong 10 năm qua thì các cựu chiến binh khác nếu như có khả năng, nếu như có thông tin hãy tìm cách cố gắng để mà tìm được đồng đội đưa về”.

Từ sự nỗ lực của những người cựu chiến binh như ông Hồ Đại Đồng, hơn 10 năm qua, Ban liên lạc Cựu chiến binh tìm đồng đội Trung đoàn 209, phối hợp với các cơ quan chức năng của tỉnh Kon Tum đã tìm kiếm, quy tập được 190 hài cốt liệt sỹ trên điểm cao 995- Chư Tan Kra và những khu vực xung quanh thuộc địa bàn xã Ia Xier, huyện Sa Thầy.

Ông Tạ Khắc Hải, quê ở Hà Nội cho biết, em trai ông là liệt sỹ Tạ Ngọc Giao, hy sinh tháng 3/1968 trong trận đánh trên đỉnh Chư Tan Kra. Năm 2009 ông được đồng đội của em trai và Ban liên lạc Cựu chiến binh tìm đồng đội Trung đoàn 209 báo tin tìm thấy mộ liệt sỹ Tạ Ngọc Giao và 4 liệt sỹ khác. Sau 10 năm đưa hài cốt em trai về an táng tại nghĩa trang liệt sỹ Ngọc Hồi, thành phố Hà Nội, vừa qua ông Tạ Khắc Hải mới có dịp trở lại Chư Tan Kra. Ông Hải xúc động: “Khi tôi đưa em tôi về thì tôi chỉ mong là có dịp tôi quay lại đây tôi thắp hương cho đồng đội của em tôi. Bây giờ tôi mới thu xếp tôi vào được”.     

Xuất phát từ nguyện vọng của những cựu chiến binh Trung đoàn 209, năm 2011, UBND thành phố Hà Nội đã dành gần 30 tỷ đồng từ nguồn ngân sách, đầu tư xây dựng Khu tưởng niệm các liệt sỹ Hà Nội hy sinh tại mặt trận Bắc Kon Tum tại thôn 3, xã Ia Xiêr, huyện Sa Thầy.

Công trình được xây dựng trên diện tích gần 2ha với các hạng mục chính là nhà tưởng niệm và nơi an táng mộ liệt sĩ. Đây là công trình có ý nghĩa chính trị xã hội sâu sắc của quân dân Thủ đô Hà Nội và tỉnh Kon Tum tưởng nhớ, tri ân các anh hùng liệt sỹ đã hy sinh trên điểm cao 995- Chư Tan Kra nói riêng và chiến trường Bắc Kon Tum nói chung.

Lần đầu tiên đến Khu tưởng niệm các liệt sĩ Hà Nội hy sinh tại mặt trận Bắc Kon Tum, ông Hà Văn Hồng, hiện ở xã Cổ Thành, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương có anh là liệt sỹ, cho biết: nhờ những người đồng đội của anh mình, gia đình mới biết nơi hy sinh của người thân:“Anh em con cháu đã đi tìm rất nhiều nơi, rất nhiều lần rồi. Vừa rồi mới nhận cái tin là ông anh ông ấy nằm ở đây có tên ở Nhà tưởng niệm. Anh em bảo nhau phải quyết tâm vào. Tôi thấy khung cảnh rất là trang nghiêm, rất là cảm động. Cơ quan, chính quyền, các đoàn thể, Nhân dân ở khu vực này đến đây thắp hương rất là chu đáo, rất là trang trọng. Tôi cũng có suy nghĩ nơi đây sẽ là một nơi văn hóa tâm linh, là nơi giáo dục truyền thống cho thế hệ mai sau mãi mãi ghi công của các anh hùng liệt sỹ đã hiến dâng tuổi thanh xuân của mình để giành được độc lập tự do cho tổ quốc”.   

Sau hơn 10 năm kiên trì tìm kiếm, các cựu chiến binh Trung đoàn 209, Sư đoàn 312 đã tìm thấy 190 hài cốt liệt sỹ trong tổng số trên 200 liệt sỹ hy sinh vào tháng 3/ 1968 tại điểm cao 995- Chư Tan Kra, thuộc địa bàn xã Ia Xier, huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum. Giờ đây dẫu tuổi đã cao, sức đã yếu và sống cách Chư Tan Kra cả nghìn cây số nhưng các cựu chiến binh vẫn luôn sẵn sàng trở lại Chư Tan Kra, một điểm đến của họ trong hành trình đi tìm đồng đồng đội./.