K’noọ muy c’moo đâu, ta luôn zấp ha dum thứ 7, Chủ nhật zấp tuần, a moó A rất Cúc, cán bộ Trung tâm Văn hóa – Thể thao lâng Truyền thanh – Truyền hình chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam nắc pa choom đoọng cậ pr’hát Cơ Tu ha pêê a đhi học sinh cóh đhr’nong đong đh’rơơng âng đay. Bh’rợ n’nâu chroi đoọng ha bh’rợ “ Zư đớc lâng pa dưr chr’nắp nghệ thuật cóh pr’hat xa nul ty đanh” âng dha nuôr coh đâu.

Cha nụp: Tấn Sỹ

P’loon bấc t’ngay dhêy x’ría tuần, căh cậ moọt bêl ch’noọng, a moó A rất Cúc đh’rứah lâng đhi noo C’bhúh văn nghệ quần chúng Trung tâm VH- TT lâng Truyền thanh – Truyền hình chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam pa choom đoọng cậ pr’hát Cơ Tu ha pêê a đhi học sinh. Bha ar xrắ nắc đợ pr’hát âng nhạc sĩ Huy Hoàng k’rong zư, xră bhrợ đhị bhr’ươr pr’hát Cơ Tu ty. Apêê bhr’ươr pr’hat n’nâu bơơn xrắ ting cơnh bơr râu p’rá Cơ Tu lâng Kinh. Cr’liêng pr’hát buôn đơớh choom, đơớh năl. Ting a moó A Rất Cúc, apêê a dhi học sinh ting pấh lớp pa choom hát pa bhlâng bấc lâng bhui har. Tơợ tứi, apêê a đhi âi bơơn xơợng apêê a dích, a mế hát bha dơng Cơ Tu tu cơnh đêếc apêê a đhi nắc đơớh buôn hay: "C'la cu bhrợ cán bộ Văn hóa cóh Tây Giang, tu cơnh đêếc acu pa bhlâng kiêng pa choom đoọng ha pêê a đhi năl đợ pr’hát Cơ Tu, năl đợ râu liêm pr’hay âng aconh a bhướp hêê đớc đoọng. Tơợ đêếc, zooi apêê a đhi năl lâng zư đớc đợ c’leh văn hóa acoon cóh đay. Brương tr’nu, apêê a đhi veye lướt học ch’ngai công dzợ choom hát lâng xay trúih pa căh văn hóa acoon cóh đay lâng apêê pr’zớc n’lơơng. Cóh cr’chăl pa choom hát, a cu lêy apêê ađhi pabhlâng p’zay, mr’hal lâng đợ pr’hat âi bơơn pa choom."

Tơợ apêê pr’hat bha dơng ty cơnh Cr’liêng bha dơng a bel, acoon bệch pa yêm, bơơn a xiu, cha hoo t’mêê... tước apêê pr’hat vêy cơnh đơơng t’mêê cơnh Tây Giang liêm cra, Pân đil coh ha rêê, Pân júih pân đil Cơ Tu, Ma nứih Cơ Tu ting Đảng... nắc đợ bhr’ươr pr’hát pr’hay âng đha nuôr cóh đâu pa bhlâng kiêng. Nâu đoo nắc bh’nơơn xang bấc c’moo k’rong zư đớc, xrắ t’váih âng nhạc sĩ Huy Hoàng. K’noọ 06 c’moo đanh, t’coóh âi chơớc tước chr’hoong da ding ca coong Tây Giang, dh’rứah cha, đh’rứah ặt lâng đha nuôr lâng pa choom p’rá Cơ Tu. Tơợ đêếc, t’coóh xrắ bhrợ, k’rong zư đớc lâng xrắ t’mêê ha đợ bhr’ươr pr’hát Cơ Tu. Bấc pr’hát âng t’coóh k’rong đớc, xrắ bhrợ âi đơớh bơơn đha nuôr chắp hơnh, pa bhlâng ắnc lang p’niên.

Bơơn pa choom lớp pr’hát Cơ Tu âng cô Cúc pa choom đoọng, a đhi Hốih Thị Anh Thi xay moon, tơợ tứi, a đoo âi bơơn xơợng pr’hát Cơ Tu âng a mế, a dích hát, n’đhang cắh lấh năl. Nâu câi bơơn cô pa choom đoọng a đoo pa bhlâng kiêng, n’jứah  pa choom hát n’jứah pa choom p’xoọng chữ xrắ Cơ Tu: "A cu pa bhlâng kiêng pa choom hát pr’hat Cơ Tu. A cu âi bơơn pa choom 3 c’moo âi. Đươi vêy cơnh đêếc lêy Tây Giang âng cu pa bhlâng liêm lâng năl bấc lấh mơ ooy vel đong."

Cô giáo A lăng Thị Non, Tổng Phụ trách đội – trường Tiểu học A Tiêng đoọng năl, bêl năl vêy lớp pa choom hát pr’hát Cơ Tu âng A rất Cúc, cô đơớh ting pa choom. Cô Non moon “ nắc muy Tổng Phụ trách đội, a đoo ta luôn bhrợ apêê g’lúh hát múa za nươr đhị bhr’ươr pr’hat âng Cơ Tu âng nhac sĩ Huy Hoàng xrắ, k’rong đớc. Rơơm kiêng âng đoo nắc ng’cơnh choom lang p’niên năl âng chăp kiêng lấh mơ đợ bhr’ươr pr’hat âng acoon cóh đay. T’ngay đâu, a đoo lướt pa choom công cắh vêy râu cr’noọ lơơng dzợ, brương tr’nu chô ooy trường, a đoo vêy pa choom đoọng cớ ha học sinh âng đay.

Lớp pa choom hát pr’hát âng a moó A rất Cúc âi dưr váih muy râu bh’rợ pr’hay đoọng ha lớp pa choom đoọng bhrợ bh’rợ nghệ thuật, ha pêê đong pa chăp ch’mêệt lêy văn hóa ty đanh. T’meê ha nua, Trường Cao đẳng Văn hóa – Nghệ thuật Đà Nẵng âi bhrợ Hội thảo “ Tr’coóh xa nul Cơ Tu cóh tỉnh Quảng nam, đợ cơnh bơơn năl ooy râu zư đớc lâng pa dưr”. Nâu đoo nắc hội thảo cóh pr’đhang bh’rợ xơợng bhrợ đề tài cấp tỉnh “ Zư đớc lâng pa dưr chr’nắp nghệ thuật cóh tr’coó xa nul ty đanh âng ma nưih Cơ Tu cóh tỉnh Quảng Nam” âng thạc sĩ Lê Thị Quyên, giáo viên Khoa Tr’coó xa nul bhrợ Chủ nhiệm đề tài. P’căn Quyên moon cóh c’xêê 4 lâng c’xêê 5/2019, a đoo âi dhd’rứah lâng apêê nghệ nhân chr’hoong Đông Giang bhrợ t’váih lớp pa choom biểu diễn zấp râu tr’coó xa nul acoon cóh Cơ Tu. Cóh c’xêê 5 lâng c’xêê 6/2019, a đoo pa zum lâng ngành Văn hóa chr’hoong Tây Giang lâng a moó A rất Cúc t’bhlâng xay bhrợ pr’hát Cơ Tu ha học sinh./.

Cha nụp: Tấn Sỹ

Lớp dạy hát dân ca Cơ Tu của A Rất Cúc

------

                                                                   CTV Đình Hiệp

          Gần một năm nay, đều đặn tối thứ Bảy, Chủ nhật hàng tuần, chị Arất  Cúc, cán bộ Trung tâm Văn hóa Thể thao và Truyền thanh-Truyền hình (VHTT và TTTH) huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam lại tổ chức dạy hát dân ca Cơ Tu cho các em học sinh ngay tại ngôi nhà sàn của mình. Việc làm này góp phần “Bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật trong âm nhạc dân gian” của đồng bào nơi đây.  

          Tranh thủ những ngày nghỉ cuối tuần, hay vào dịp hè, chị Arất Cúc cùng với anh em Đội văn nghệ quần chúng Trung tâm VH-TT và TT-TH huyện Tây Giang lại tổ chức dạy hát dân ca Cơ Tu cho các em học sinh. Tài liệu là những bản nhạc, bài dân ca của nhạc sĩ Huy Hoàng sưu tầm và sáng tác dựa trên nền tảng các làn điệu Cơ Tu cổ. Các làn điều dân ca này được viết dạng song ngữ tiếng Cơ Tu và tiếng Kinh. Câu từ bài hát mộc mạc dễ học, dễ thuộc và dễ hiểu. Theo chị A Rất Cúc, các em học sinh tham gia lớp học rất nhiệt tình, tự nguyện. Từ nhỏ, các em đã được nghe các bà, các mẹ hát ru bằng dân ca Cơ Tu nên các em học lại rất dễ nhớ. "Bản thân tôi làm cán bộ Văn hóa ở Tây Giang, nên tôi rất muốn truyền dạy các bài dân ca Cơ Tu cho các con biết về những lời hay, ý đẹp mà ông cha ta đã xây dựng và truyền lại qua nhiều thế hệ. Từ đó, giúp các em hiểu và gìn giữ những bản sắc văn hóa của mình. Mai sau, các em có đi học nơi xa vẫn hát được và quảng bá về văn hóa dân tộc với các  bạn dân tộc khác. Trong quá trình dạy hát, tôi thấy các em rất là chú tâm, thích thú với những bài hát được học." Chị Cúc chia sẻ.

Từ những bài hát ru cổ như Lời ru Abel, Con ngủ cho ngoan, Bắt cá, Mừng lúa mới… đến những bài dân ca cải biên mang âm hưởng đương đại như Tây Giang xinh đẹp, Cô gái trên nương, Trai gái Cơ Tu,  Người Cơ Tu theo Đảng… là những giai điệu mà người dân nơi đây rất thích. Đây là kết quả sau nhiều năm sưa tầm, biên soạn của nhạc sĩ Huy Hoàng. Gần 6 năm ròng, ông đã tìm đến huyện miền núi Tây Giang, cùng ăn, cùng ở với đồng bào và học tiếng của họ. Từ đó, ông ghi chép, sưu tầm và đặt lời cho những làn điệu dân ca Cơ Tu. Những bài dân ca do ông sưu tầm, biên soạn đã nhanh chóng được phổ cập đến đông đảo người dân và được bà con yêu thích, nhất là lớp trẻ.

Được học lớp dân ca Cơ Tu do cô Cúc dạy, em Hốih Thị Anh Thi tâm sự, từ nhỏ em cũng được nghe dân ca Cơ Tu do bà và mẹ hát, nhưng không hiểu lắm. Nay được cô dạy em rất thích, vừa học hát em vừa học thêm chữ viết Cơ Tu. "Em rất thích học hát dân ca Cơ Tu. Em học đã được 3 năm rồi. Nhờ đó em thấy Tây Giang của mình thật đẹp và biết nhiều hơn về quê hương." Anh Thi bộc bạch.

Cô giáo Alăng Thị Non, Tổng Phụ trách đội- trường Tiểu học A Tiêng cho biết, khi biết có lớp dạy hát dân ca Cơ Tu của A Rất Cúc, cô liền đăng ký tham gia. Cô Non tâm sự “Là một Tổng Phụ trách đội, em thường tổ chức các tiết mục văn nghệ, những tiết mục múa dựa trên nền nhạc của các làn điệu dân ca Cơ Tu do nhạc sĩ Huy Hoàng viết, sưa tầm. Mong ước của em là làm sao thế hệ trẻ biết và yêu mến những làn điệu của dân tộc mình. Hôm nay, em đi học cũng không ngoài mục đích, sau này về trường em sẽ dạy lại cho học sinh của mình”.

Lớp học dân ca của chị Arất Cúc đã trở thành một gợi ý hay cho nhiều người làm nghệ thuật, cho các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian. Vừa qua, Trường Cao đẳng Văn hoá - Nghệ thuật Đà Nẵng đã tổ chức Hội thảo “Âm nhạc dân gian Cơ Tu ở tỉnh Quảng Nam, những tiếp cận về sự bảo tồn và phát huy”. Đây là hội thảo trong khuôn khổ thực hiện đề tài cấp tỉnh “Bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật trong âm nhạc dân gian của người Cơ Tu ở tỉnh Quảng Nam” do thạc sĩ Lê Thị Quyên, giáo viên Khoa Âm nhạc làm Chủ nhiệm đề tài. Bà Quyên cho biết trong tháng 4 và tháng 5/2019, bà đã cùng với các nghệ nhân huyện Đông Giang mở lớp dạy học biểu diễn các loại nhạc cụ dân tộc Cơ Tu. Trong tháng 5 và tháng 6/2019, bà phối hợp với ngành Văn hóa huyện Tây Giang và chị Arất Cúc tiếp tục triển khai dạy hát dân ca Cơ Tu cho học sinh./.