Đhị râu liêm pr’hay âng chợ phiên, đợ zong bánh đha hưm âng pân đil acoon coh Giáy bhrợ ta luôn t’pâh bâc ta mooi lâng đhanuôr. Tơợ tr’pang têy zay ta bach vêy pa choom đoọng ooy bâc lang, đợ bánh nâu căh mưy đơơng chô bh’nơơn tr’mung ha đhanuôr San Thàng năc dzợ chrooi pa xoọng zư lêy đợ văn hoá liêm chr’năp zr’lụ k’tiêc Lai Châu nâu

Chô ooy chợ phiên San Thàng bâc chu, amoó Chẻo Mí Lai, coh chr’val Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu ta luôn lêy chăp kiêng bêl xơợng xa nưl âng kéo căt bánh phở; râu k’đươi moon lêy câl bánh dày, bánh bỏng, bánh khảo căh cậ bánh bò, bánh a’bhoo ơy bool âng apêê a’dich, a’moó pa câl. Lâh mơ năc dzợ vêy cha p’ngan phở pưih đha hưm yêm âng phở t’mêê apêê manưih Giáy bhrợ. Xang bêl moot cha phở, amoó Lai chô moot đhị pa câl bánh bỏng, bánh bò n’jưah đoọng cha n’jưah đoọng pay câl chô đơơng ooy đông cha:

“Acu xiêr ooy đâu lêy zâp râu bánh coh chợ San Thàng cha chrưih cơnh, chăp kiêng bhlâng. Nâu cơy acu vêy câl bâc râu bánh pr’hoọm bhrộ nâu ha dợ cung căh năl râu pr’đợc, acu kiêng câl cha xơợng, kiêng bhlâng”.

Tơợ ta rựp brương, chợ phiên San Thàng ơy r’rộ r’răm đợ manưih ma lươt vôch. Đợ đhị đợc pa câl pr’đươi bool lêy, râu đha hưm yêm âng zâp râu bánh âng pân đil acoon coh Giáy bhrợ năc clan đha hưm zêng coh chợ. Đợ bánh a’yêm nâu bhrợ tơợ cr’liêng cha nêêh đêệp coh vêêl đông căh mưy zư lêy dzung ta mooi năc dzợ xay truih đợ xa nay t’ruih ooy mưy bh’rợ ty chr’năp xoọc bơơn đhanuôr San Thàng zư lêy lâng pa choom đoọng ooy bâc lang.

Đhị đăn pr’lưch chợ, amoó Hoàng Thị Linh năc lêy đương pa câl bánh a’bhoo, bánh bò ha t amooi. Tr’pang têy âng amoó lêy ra pặ pa liêm đợ bánh nâu. Tơợ Lào Cai chô ooy San Thàng bơơn k’diịc lâh 20 c’moo cung năc mơ đêêc amoó Linh ăt bhrợ lâng bh’rợ bánh ty chr’năp âng pr’loọng đông:

“Bánh a’bhoo nâu acu lươt câl a’bhoo, xang nặc rir, g’lị pa nhoonh, đợ bêl bột gooh liêm năc t’moot đường lâng tôm lâng hi la đơơng uh. Bánh nâu vêy bhrợ pa choom đoọng tơợ lang a’conh a’bhướp tươc lang apêê k’coon, cha châu t’bhlâng zư bhrợ. Pr’loọng đông amoó ăt ma mung lâng bh’rợ bhrợ ruộng lâng bhrợ bánh. Lâh mơ pa câl coh chợ năc amoó cung pa câl pr’đươi coh FB dzợ”.

Tớt đhị ta đợc bánh nâu, pr’căn Đèo Thị Nghiệp moon, pr’loọng đông pa câl bánh bỏng đhị chợ San Thang nâu đanh ặ. Zâp g’luh chợ phiên cung vêy pa chô mơ 400 - 500 r’bhâu đồng.

Đoọng bhrợ đợ bánh bỏng nâu liêm choom, manưih bhrợ lêy bhrợ bâc cơnh. Zâp c’năt bh’rợ k’đươi moon râu zay ta bach, năl liêm ghit kinh nghiệm ơy bơơn bhrợ pa choom ooy bâc c’moo. Cha nêêh đêệp năc râu đha hưm yêm, buôn năc đêệp pô rơợc cr’liêng vil ga măc vêy  chong đợc đoọng dưr châh liêm. Xang bêl chong đợc, cha nêêh đệêp nâu lêy pay đợc pa gooh xang nặc hr’lục lâng lêy uh bhrợ. Xang bêl đêệp nâu chêện r’boọt năc đơơng puah, cloh pa nhoonh cơnh m’poọc xang nặc lêy puah cớ tươc bêl gooh k’crưm. Tơợ cha nêêh ơy puah đơơng pa đing đoọng tươc bêl dưr đhôộc, đường bhoọc vêy zêệ bhrợ đoọng đa đac. Bêl lêy r’boọt năc n’toh cha nêêh ơy pa đing hr’lục lâng đường, xang nặc t’moot ooy khung pị bhrợ, căt vaih đợ bánh bỏng. Pr’căn Nghiệp đoọng năl cớ:

“Đợ bánh bỏng nâu bhrợ bil 2 t’ngay. Mưy chu bhrợ mơ 5-6 ký cha nêêh. Vêy tuần năc pa câl bâc, vêy tuần pa câl m’bứi. Bêl ahay azi bhrợ mưy bánh bỏng lâng cha nêêh êêng, ha dợ xoọc đâu năc pa xoọng lâng cha nêêh đêệp, vêy bâc ngai kiêng cha lâh”.

Lâng bâc ngai, chô ooy chợ San Thàng căh mưy đoọng tr’cala tr’bhlêy năc dzợ ộm cha đợ ch’na đh’năh a’yêm, chấc lêy năl pr’ăt tr’mung đhanuôr zr’lụ k’coong ch’ngai. Zâp bánh nâu năc mưy xa nay t’ruih ooy đăh bh’rợ, đăh cr’noọ tr’kiêng vêêl đông lâng cr’noọ zư lêy bh’rợ ty chr’năp.

Đhị pr’ăt tr’mung liêm chr’năp cơnh xoọc đâu ting tr’xăl zâp t’ngay, đợ apêê pân đil Giáy cóh San Thàng dzợ p’zay bhrợ đhị c’loh, ta pêêh, ting pa choom đoọng ha lang t’tưn. Lâng râu đha hưm âng đợ bánh nâu dzợ clan bhưah liêm ooy zâp phiên chợ, vaih năc râu chr’năp lalay âng zr’lụ k’tiêc Lai Châu, chrooi pa xoọng bhrợ liêm chr’năp lâh mơ văn hoá vêêl đông lâng t’pâh ta mooi chô tươc ooy chợ phiên San Thàng./.

NGỌT NGÀO HƯƠNG BÁNH NƠI CHỢ PHIÊN SAN THÀNG

Chợ phiên San Thàng, tỉnh Lai Châu họp vào thứ Năm và Chủ nhật hằng tuần không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa của đồng bào các dân tộc vùng cao, mà còn là không gian lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống. Giữa sắc màu rực rỡ của chợ phiên, những gùi bánh thơm nức mùi nếp mới do phụ nữ dân tộc Giáy làm thủ công luôn thu hút rất đông du khách và người dân. Từ đôi bàn tay khéo léo được truyền nghề qua nhiều thế hệ, những chiếc bánh dân dã không chỉ mang lại sinh kế cho người dân San Thàng mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa độc đáo của vùng đất Lai Châu

Đến chợ phiên San Thàng đã nhiều lần, chị Chẻo Mí Lai, ở xã Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu luôn cảm thấy rất thích thú khi được nghe âm thanh tách tách của những chiếc kéo cắt bánh phở; tiếng mời gọi mua bánh dày, bánh bỏng, bánh khảo hay bánh bò, bánh ngô quen thuộc của các bà, các chị bán hàng. Đặc biệt là được thưởng thức bát phở nóng thơm lừng với vị thơm ngon của sợi phở tươi do chính tay người Giáy làm. Sau khi ghé thưởng thức xong bát phở ở cuối chợ, chị Lai sà vào sạp bánh bỏng, bánh bò vừa để thưởng thức và mua về làm quà cho gia đình:

“Em xuống đây em thấy các loại bánh ở chợ San Thàng rất là lạ và thấy rất thích thú. Nay em mua nhiều loại bánh màu tím này nhưng cũng không biết tên là gì nữa, em mua về ăn thử vì thấy thích quá”.

Ngay từ sáng sớm, chợ phiên San Thàng đã rộn ràng tiếng người qua lại. Giữa những gian hàng nông sản quen thuộc, hương thơm của các loại bánh truyền thống do phụ nữ dân tộc Giáy làm thủ công lan tỏa khắp khu chợ. Những chiếc bánh mộc mạc được làm từ hạt gạo nếp quê nhà không chỉ níu chân du khách mà còn kể câu chuyện về một nghề truyền thống đang được người dân San Thàng gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ.

Ở góc gần cuối chợ, chị Hoàng Thị Linh tất bật bán bánh ngô, bánh bò cho khách. Đôi bàn tay thoăn thoắt sắp xếp từng loại bánh ngay ngắn trên mẹt. Từ Lào Cai về San Thàng làm dâu hơn 20 năm cũng là từng ấy thời gian chị Linh gắn bó với nghề làm bánh truyền thống của gia đình.

“Bánh ngô này chị đi mua ngô về vẽ đấy, xong rồi sảy, sau đó đi xay, sau khi bột khô thì mới cho đường và gói lá đem hấp. Bánh này được truyền từ đời ông cha sau đó đến đời các con, các cháu tiếp tục làm. Gia đình chị sống bằng nghề làm ruộng và làm bánh. Ngoài bán ở chợ chị cũng bán hàng trên facebook nữa”.

Ngồi bên gian bánh truyền thống, bà Đèo Thị Nghiệp chia sẻ, gia đình bán    bánh bỏng nhiều năm nay tại chợ San Thàng. Mỗi buổi chợ phiên cũng có thu nhập từ 400-500.000đ.

 Để làm được một mẻ bánh bỏng, người thợ lành nghề phải qua nhiều công đoạn. Mỗi công đoạn đòi hỏi một sự khéo léo, am hiểu và kinh nghiệm đã được đúc kết qua nhiều năm. Gạo nếp phải là loại ngon, thường là nếp cái hoa vàng hạt tròn to được ngâm qua đêm cho nở đều. Sau khi ngâm xong, nếp được vớt ra để ráo nước rồi trộn đều với mỡ nước và đưa lên đồ. Khi hạt nếp chín mềm sẽ đem phơi, giã mỏng như cốm rồi tiếp tục phơi cho đến khi khô giòn. Từ gạo đã được phơi đem rang lên cho đến khi nổ phồng, đường trắng sẽ được đun cho tan chảy, tạo kết dính. Khi có độ dẻo thì đổ gạo đã rang vào đường trộn đều rồi đưa lên khuôn ép, cắt thành những chiếc bánh bỏng. Bà Nghiệp cho biết thêm:

“Một mẻ bánh bỏng làm cũng phải mất 2 ngày. Một mẻ tôi làm tầm 5-6kg gạo. Có tuần thì bán được nhiều, có tuần bán được ít. Trước đây chúng tôi chỉ làm bánh bỏng gạo trắng, giờ thêm cả gạo nếp cẩm vì nhiều người thích ăn”.

 Đối với nhiều người, đến chợ San Thàng không chỉ để mua bán mà còn để thưởng thức hương vị truyền thống, cảm nhận nhịp sống bình dị của đồng bào vùng cao. Mỗi chiếc bánh là một câu chuyện về lao động, về tình yêu quê hương và ý thức gìn giữ nghề cổ truyền.

Giữa nhịp sống hiện đại đang đổi thay từng ngày, những người phụ nữ Giáy ở San Thàng vẫn miệt mài bên cối xay, bếp lửa, tiếp tục truyền nghề cho thế hệ sau. Và hương thơm của những chiếc bánh quê vẫn lan tỏa trong mỗi phiên chợ, trở thành dấu ấn đặc trưng của vùng đất Lai Châu, góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa địa phương và thu hút du khách đến với chợ phiên San Thàng./.