Đha nuôr lâng Cor cóh chr’hoong da ding ca coong Bắc Trà My ặt ma mông k’rong muy đhị 3 chr’val Trà Giác, Trà Nú lâng Trà Kót. Tơợ đanh a hay, đha nuôr ma mông lâng bh’rợ tal bhrợ ha rêê. Kỹ thuật bhrợ têng âng ma nứih Cor vêy bấc râu la lay, xay pa cắh c’năl, bh’riêl, truyền thống lâng a bhô dang a bhuy a lụ.

Zấp c’moo, ma nứih Cor nắc muy bhrợ têng muy hân noo ma mơ lâng hân noo boo cóh c’moo. Quy trình bhrợ têng ta bhrợ cơnh lâng bấc c’nặt la lay  lâng xơợng đươi ting t’ngay c’xêê pa bhlâng liêm ghít.  Ting bấc ma nứih vêy bấc ngai chắp, bh’rợ tal nh’nhúc, bhơi k’tang cóh ha rêê âng ma nứih Cor nắc tơợp tơpự c’xêê Pêê zấp c’moo. Xang bêl  bhơi k’tang cóh ha rêê âi răng, đha nuôr nắc ha dợ óch đoọng vêy bloo. Tước x’ría c’xêê Puôn lâng ha lúh c’xêê xơơng, đha nuôr choọt chooi tước lứch c’xêê Xơơng.

Ting ma nưih Cor moon: Choọt chooi nắc t’moọt zêng r’vai ha roo ooy k’tiếc, vêy đhị moon nắc p’lóh m’ma ha roo ooy k’tiếc. Tu cơnh đêếc, moọt ra diu tr’nơợp bhrợ têng  đhr’niêng chooi m’ma, ma nứih pân đil nắc ma nứih chr’nắp bhlâng cóh đong vêy guy m’ma ha roo tơợ bêl zơng ha roo âng pr’loọng đong chô ooy đong lâng bhrợ bhuốih a bhô dang. Bhuốih cáih n’nâu nắc zước a bhuy k’tiếc,  abhô ha roo đoọng ha roô chặt váih liêm, pa dưr liêm. Xang đhr’niêng bhuốih n’nâu, m’ma ha roo bơơn guy tước ha rêê đoọng choọt.

Xoọc đâu, m’ma ha roo công bơơn đha nuôr Cor cóh chr’hoong da diing ca coong Bắc Trà My zư đớc lâng pa dưr lâng m’ma tơợ lang a hay, doó crêê tr’lúc, bơơn zư đớc tơợ lang ahay. M’ma ha roo bơơn zư đớc ting c’lâng bh’rợ ty đanh. M’ma ha roo bơơn puốh pa goóh xang n’nắc t’moọt ooy a lui goóh ca nặt pa cạch, dông cóh tir đoọng ha hân noo c’moo t’tun. Cơnh zư đớc n’nâu vêy cha groong c’bhúh a mít, a liing, a chịm, a mó pa hư bêl choọt. Ma nứih Cor xay moon, bh’rợ hấc ooy tir m’ma ha roo vêy bhrợ ha roo bêl choọt ooy k’tiếc nắc dưr chặt liêm lấh.

Tước c’xêê T’cool cóh c’moo, bêl ha roo cốh ha rêê nắc tơợp xruốh, đha nuôr ma nứih Cor vêy bhrợ pợ lâng ặt cóh pợ ha rêê đoọng đương goon lêy. Bấc đhị, đha nuôr dzợ pa chắp cơnh bhrợ t’váih cơnh ma mứih dông đoọng bhrợ c’pân ha chịm, a mó, cắh cậ bhrợ n’jưl đhêl, bhrợ t’váih tr’coó xa nul, prúh a chịm a mó pa hư ha roo. Tước c’xêê 10, bêl ha roo âi đoọm, apêê pr’loọng đong cóh vel tr’zooi đh’rứah xoót pay ng’cơnh choom đoọng đơớh bhlâng lâng doó bấc u hóc bhlâng. Pân đil vêy nắc ma nứih ra văng zơng k’tứi, n’đọol ga mắc đoọng guy chô đơơng đợ c’nuung ha roo tr’nơợp tơợ ha rêê chô ooy đong. C’la đong chơớih pay đợ c’nuung ha roo liêm chăc bhlâng, liêm đoọm đoọng đớc la lay bhrợ m’ma ha c’moo t’tun…

Cơnh lâng c’năl bhrợ ha rêê tơợ đanh âi vêy nắc đha nuôr Cor cóh chr’hoong da ding ca coong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam zấp bêl công bơơn zơng ha roo liêm bịng, zấp cha prang c’moo./.

NGƯỜI COR LÀM LÚA RẪY

                                                       CTV Nguyễn Văn Sơn

       Từ bao đời nay, đồng bào Cor ở huyện miền núi Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam luôn gìn giữ và bảo tồn quy trình canh tác lúa rẫy truyền thống. Kinh nghiệm làm lúa rẫy của người Cor thể hiện nhân sinh quan về thế giới cũng như tâm linh riêng biệt của một bộ tộc người ở tỉnh Quảng Nam  

        Đồng bào Cor ở huyện miền núi Bắc Trà My định cư tập trung tại 3 xã là Trà Giác, Trà Nú và Trà Kót. Bao đời nay, bà con  sống bằng nghề phát nương làm rẫy. Kỹ thuật sản xuất của người Cor có những đặc trưng riêng, phản ánh nhận thức, kinh nghiệm, truyền thống và cả tín ngưỡng tôn giáo.

        Mỗi năm, người Cor chỉ canh tác một mùa lúa rẫy tương ứng với mùa mưa trong năm. Quy trình canh tác diễn ra với nhiều công đoạn khác nhau và tuân thủ theo nông lịch rất chặt chẽ. Theo những người có uy tín, công việc phát cây dại, xới cỏ trên rẫy của người Cor bắt đầu từ tháng Ba hằng năm. Sau khi cây cỏ trên rẫy đã khô, bà con mới tiến hành đốt cỏ dại để lấy tro. Đến cuối tháng Tư và đầu tháng Năm, bà con tiến hành trỉa hạt đến hết tháng Năm.

      Người Cor quan niệm rằng: Tỉa hạt là thả hồn lúa về đất, có nơi gọi là thả lúa giống xuống đất. Chính vì thế, vào buổi sáng đầu tiên thực hiện nghi lễ xuống giống, người phụ nữ có vị trí quan trọng nhất trong nhà sẽ gùi hạt giống từ kho thóc của gia đình về nhà và làm lễ cúng thần linh. Lễ cúng này nhằm xin thần Đất, thần Lúa cho lúa mọc đều, phát triển tốt. Sau lễ nghi cúng này, lúa giống được gùi thẳng lên rẫy để xuống giống.

Hiện nay, giống lúa rẫy vẫn được người Cor ở huyện miền núi Bắc Trà My gìn giữ và phát triển với giống nguyên chủng, không bị lai tạp, được lưu truyền từ nhiều đời nay. Lúa giống được dự trữ theo phương pháp cổ truyền. Lúa giống được phơi khô rồi cho vào quả bầu khô bịt kín, treo ở góc bếp phục vụ cho vụ mùa năm sau. Cách bảo quản này sẽ ngăn được các loại côn trùng, chim, chuột cắn phá khi xuống giống. Người Cor giải thích, việc hong khói giàn bếp lúa giống sẽ giúp lúa giống khi gieo xuống đất sẽ mọc tốt hơn cách bảo quản khác.

       Đến tháng Tám trong năm, khi lúa trên rẫy bắt đầu trổ đòng, đơm bông, bà con người Cor sẽ làm chòi và ở hẳn trên rẫy để canh giữ. Nhiều nơi, bà con còn nghĩ ra cách tạo ra hình nộm, hoặc lợi dụng suối nước làm đàn đá, tạo âm thanh, xua đuổi chim, thú phá hoại lúa.       Đến tháng Mười, khi lúa đã chín, các gia đình trong làng hỗ trợ nhau thu hoạch sao cho nhanh nhất và ít rơi rụng nhất. Phụ nữ sẽ là những người trực tiếp chuẩn bị gùi nhỏ, gùi lớn để cõng những bông lúa đầu tiên từ rẫy về kho. Gia chủ chọn những bông lúa tốt nhất, chín đều để giữ riêng làm giống cho mùa rẫy năm sau...

      Với kinh nghiệm sản xuất lúa rẫy truyền thống đúc kết nhiều đời nay mà đồng bào Cor ở huyện miền núi Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam lúc nào cũng được kho thóc chật vách, đủ ăn quanh năm./.